Chúng tôi đến Vạn Yên, một vùng đất trồng cam nổi tiếng của huyện Vân Đồn khi vụ cam bắt đầu cho thu hoạch. Ông Chu Quyết Thắng, Chủ tịch xã Vạn Yên, cho biết, hiện xã Vạn Yên có khoảng 60ha đất trồng cam.
Trong 5 thôn của xã Vạn Yên, thôn Cái Bầu và thôn 10/10 là những thôn mà trước đây người dân chỉ sống bằng nghề trồng cam. Nhưng mấy năm trở lại đây, cam mất mùa, hiện tượng cây cam chết hàng loạt hoặc nếu không thì thân cây cũng khẳng khiu, lá úa cho quả nhỏ, khô và chua vẫn xảy ra đối với nhiều hộ gia đình trồng cam. Chính vì vậy, nhiều năm nay, diện tích đất trồng cam dần bị thu hẹp. Mặc dù, cây cam một thời đã từng đem lại một nguồn thu đáng kể, cho bà con nhưng nhìn cảnh cây cam cứ lụi dần, nhiều gia đình xót xa đành phải bỏ nghề. Còn nhớ cách đây khoảng gần chục năm, diện tích đất trồng cam ở Vạn Yên đã lên tới 70-80ha, mỗi năm cho thu hoạch khoảng trên 100 tấn cam. Khoảng 3 năm trở lại đây, diện tích trồng cam chỉ còn giữ được khoảng 60ha. Và sản lượng cam hàng năm đã giảm đi rất nhiều. Năm 2008, Vạn Yên thu hoạch được khoảng 30 tấn cam. Một số hộ trồng cam cho biết, mặc dù vườn cam của họ nhiều năm nay cho thu nhập không cao nhưng người dân vẫn chưa tìm được loại cây trồng gì thích hợp, có hiệu quả kinh tế cao để thay thế nên họ vẫn giữ cây cam và nuôi hy vọng một ngày nào đó vườn cam lại trở lại xanh tốt và cho một mùa bội thu. Bởi dù gì đi chăng nữa, cam Vạn Yên cũng đã khẳng định được thương hiệu và tìm được chỗ đứng trên thị trường. Theo chủ tịch UBND xã Vạn Yên cho biết, so với năm 2008, vụ cam năm nay được mùa hơn rất nhiều, sản lượng thu hoạch cam của cả xã đạt khoảng trên 40 tấn. Hơn nữa, cam thu mua tại vườn cũng được giá hơn năm ngoái. Cũng vào thời điểm đầu vụ cam năm 2008, dân buôn vào vườn mua với giá từ 10-12 nghìn đồng/kg, năm nay giá mua là 14-15 nghìn đồng/kg. Với giá bán đầu vụ như hiện nay, ước tính sẽ có một số hộ trồng cam trong xã thu trên 100 triệu đồng/vụ.
Vườn cam nhà anh Trần Văn Hậu, thôn Cái Bầu, xã Vạn Yên (Vân Đồn).
Đến thôn Cái Bầu, một thôn có khoảng hơn 60 hộ dân nhưng hầu như hộ gia đình nào cũng trồng cam, nhà ít thì vài chục cây, nhiều thì hàng trăm cây. Vào thăm vườn cam của anh Trần Văn Hậu, nhìn vườn cam xanh tốt với những quả cam vàng óng, chĩu chịt trên cành, trông thật thích mắt. Ông chủ vườn cam hồ hởi cho biết, năm nay vườn cam của gia đình anh cho thu hoạch khoảng 10 tấn, cao hơn năm ngoái khoảng 3 tấn. Với giá bán cam đầu mùa như hiện nay, ước tính vụ cam năm nay gia đình anh thu khoảng trên 100 triệu đồng. Anh Hậu cho biết, anh trồng cam đã chục năm, hiện vườn cam nhà anh có khoảng 500 cây. Và nếu những năm gần đây, hiện tượng cây cam trong vùng bị nhiễm bệnh, cây khô cằn, tàn lụi dần, người dân không mặn mà với cây cam thì riêng với vườn cam nhà anh từ khi trồng đến nay chưa gặp phải tình trạng như vậy. Thực tế, trong khi nhiều hộ gia đình thu hẹp diện tích trồng cam thì ngược lại hàng năm gia đình anh lại mở mang thêm diện tích. Bởi theo anh so với các loại cây ăn quả khác, nếu chăm sóc đúng kỹ thuật, cây cam vẫn mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn. Anh đưa ra so sánh, năm 2008 gia đình anh có 200 gốc vải, trừ chi phí thuê người hái, cũng chỉ cho nguồn thu khoảng 1-2 triệu đồng. Thêm nữa, vải lại chỉ cho thu hoạch giới hạn với một khoảng thời gian rất ngắn. Trong khi đó, thời gian thu hoạch cam kéo dài hơn, thường bắt đầu vào tháng 9 âm lịch và kết thúc vào khoảng hết năm nhưng cũng có khi kéo dài đến tận tháng giêng năm sau. Vụ cam năm ngoái gia đình anh thu được 130 triệu đồng. Anh Hậu đang dự tính, sắp tới anh sẽ mở rộng diện tích trồng thêm khoảng 1ha cây cam nữa. Anh nói, việc chăm sóc vườn cam cũng không khó nhưng đòi hỏi phải đúng kỹ thuật, chăm sóc theo đúng chu kỳ sinh trưởng của cây, nếu không cây sẽ không cho quả. Đặc biệt, tuyệt đối không được sử dụng các loại phân hóa học bón cho cây mà chỉ được dùng các loại phân hữu cơ. Có lẽ nhờ nắm được quy trình chăm sóc đúng kỹ thuật mà vườn cam nhà anh cho năng suất cao. Anh Nguyễn Văn Thành, một thương lái đã gắn bó nhiều năm với công việc thu mua cam tại vườn cho biết, năm nay quả cam ngọt và to hơn so với mọi năm. Để đảm bảo nguồn hàng, mỗi năm, khi cây cam bắt đầu ra hoa, cũng là lúc những người thu mua cam như anh vào tận trong vườn nhà dân để đặt cọc mua cả vườn. Sau đó khi cam đến vụ thu hoạch, anh cho người vào vườn tự hái. Theo anh Thành, hiện nay mỗi ngày anh thu mua khoảng từ 2-3 tạ. Đầu ra cho cây cam Vạn Yên, thị trường chính vẫn chủ yếu ở huyện Vân Đồn. Với lợi thế là loại cam thơm ngon, không sử dụng chất hóa học trong chăm sóc bảo quản nên cam Vạn Yên được người tiêu dùng rất tin tưởng. Tuy nhiên, mấy năm gần đây khi cam vào chính vụ, thị trường cam Trung Quốc tràn sang, vì lợi nhuận một số người bán hàng trà trộn cam Trung Quốc giả làm cam Vạn Yên, khiến cam Vạn Yên nhiều phen cũng bị lao đao, rớt giá.
Mặc dù vậy, khác với mọi năm, đến thôn Cái Bầu xã Vạn Yên vào vụ cam năm nay, chúng tôi nhận thấy một luồng sinh khí mới đang đến với các hộ dân trồng cam. Không chỉ có gia đình anh Hậu mà còn rất nhiều hộ gia đình khác trong thôn mà chúng tôi gặp vẫn đang có ý định mở mang thêm diện tích trồng cam. Có lẽ, bởi người dân trồng cam đã nắm vững kỹ thuật chăm sóc, biết làm thế nào để cây cam cho hiệu quả, năng suất cao. Dường như, vùng đất trồng cam Vạn Yên này đang dần hồi sinh trở lại.
