Vùng biển Quảng Ninh có hàng ngàn hòn đảo lớn nhỏ với nhiều tùng, vụng, áng kín gió rất thuận lợi cho nuôi trồng và đánh bắt thuỷ hải sản. Song để ngành kinh tế này phát triển bền vững thì còn quá nhiều việc phải làm.
Vùng biển Quảng Ninh có 32 đảo lớn và hàng nghìn đảo nhỏ, tạo nên môi trường khá tĩnh lặng hiền hoà, thuận lợi cho nuôi trồng và đánh bắt hải sản. Trong những năm gần đây, sản lượng thuỷ sản hàng năm tăng bình quân 18,53%; giá trị kim ngạch xuất khẩu tăng 15,4% thu hút một lực lượng lao động đông đến 35.000 người, song sự phát triển của ngành kinh tế này không được bền vững bởi chịu tác động ngày càng nhiều của ô nhiễm môi trường.
Hết mùa sứa, ngư dân xã Minh Châu (Vân Đồn) tập trung cho việc khai thác thuỷ sản ven bờ. (Trong ảnh: Bà con ngư dân đang gỡ lưới).
Ảnh: Hữu Việt
Tại Quảng Ninh, trong quá trình canh tác nông nghiệp, mỗi năm thải ra môi trường biển một lượng lớn tồn dư của thuốc trừ sâu. Việc phát triển nuôi trồng tôm cá, nhất là lồng bè đã thải ra một lượng lớn thức ăn dư thừa làm ô nhiễm nguồn nước, phát sinh dịch bệnh. Bên cạnh đó tình trạng khai thác thuỷ sản bằng các hình thức huỷ hoại như đánh mìn, dùng điện và hoá chất... đã làm cạn kiệt nhanh chóng nguồn lợi thuỷ sản. Điều đáng lo ngại là hiện nay, diện tích rừng ngập mặn (RNM) đang bị thu hẹp, làm môi trường suy thoái và nguồn lợi ven biển bị cạn kiệt. Do mất RNM, số lượng sinh vật phù du và sinh vật đáy là nguồn thức ăn của các loài thuỷ sản bị giảm đi đáng kể, dẫn đến tình trạng tôm nuôi quảng canh không cho năng suất cao. Trước đây cứ 1ha RNM có thể khai thác được từ 700 đến 1.000kg thuỷ sản thì nay, chỉ thu được một nửa. Qua thống kê có đến 80% hệ sinh thái biển nằm trong tình trạng rủi ro cao do tác động của con người. Khai thác than có ảnh hưởng đáng kể đến nguồn lợi thuỷ sản, muốn có một tấn than khai thác lộ thiên phải bóc đến 8m3 đất đá và thải ra môi trường từ 1 đến 3m3 nước thải. Do vậy, riêng làm than, hàng năm sẽ thải môi trường khoảng 160 triệu m3 đất đá và 60 triệu m3 nước gây tích tụ bồi lắng... ảnh hưởng đến các khu dân cư và cửa sông ven biển. Trong quy trình công nghiệp đóng tàu, nhiên liệu xăng dầu sử dụng khá nhiều gây ra một lượng dầu thải lớn trong các công đoạn thi công, tất cả các kim loại nặng như đồng, kẽm, thuỷ ngân, crôm... đều có trong nước và trầm tích. Đó là những kim loại có độc tố cao, khó phân huỷ và có tính tích động trong cơ thể sinh vật biển, nguồn thực phẩm này tác động xấu đến sức khoẻ con người. Những chất thải nói trên chủ yếu gây ra cho vùng nước mặt biển ven bờ, gây ô nhiễm đất và ô nhiễm trầm tích tại các khu vực có nhà máy đóng tàu và bến tàu. Hiện nay ô nhiễm môi trường, đặc biệt là nước biển do dầu là vấn đề lớn, song việc khắc phục đang hết sức nan giải. Quá trình lấn biển để mở rộng quỹ cũng làm ô nhiễm nghiêm trọng môi trường sống và suy giảm nhanh chóng nguồn lợi biển ven bờ. Hiện tại khu vực Hạ Long, Cẩm Phả có 21 dự án lấn biển và 17 dự án đổ bùn thải trong quá trình nạo vét cảng sông. Các khu đô thị rộng lớn như Làng Khánh, Vựng Đâng, Cái Dăm, Cột Ba (TP Hạ Long) Bến Gio (Cẩm Phả) và nhiều điểm tại Vân Đồn, trước đây đều là các cánh rừng ngập mặn. Nuôi trồng hải sản đã thu hẹp phần lớn diện tích RNM, mỗi ha RNM mất đi qua so sánh sẽ bằng chi phí cho một trạm xử lý nước thải tiêu chuẩn có giá trị tương đương 5.820 USD, chỉ tính tác dụng lọc chất thải, nước thải thì mỗi ha RNM mất đi, tương đương trị giá 30.000 USD và kéo theo sự suy giảm sản lượng cá 180 kg/năm. Năm 1983 Quảng Ninh có 40.000ha RNM đến 1997 còn 24.000ha và năm 2006 chỉ còn 21.737ha (còn chiếm 10% tổng diện tích RNM của cả nước). Nguyên nhân chủ yếu làm RNM bị mất nhanh là do quá trình làm đầm nuôi trồng thuỷ sản thiếu quy hoạch. Mặt khác để tăng năng suất nuôi tôm, đã áp dụng các phương pháp nuôi công nghiệp có hệ số sử dụng thức ăn và các loại hoá chất kháng sinh cao. Sau khi thu hoạch tôm, nước thải hầu như không được xử lý mà đổ trực tiếp ra môi trường. Toàn tỉnh hiện có 11 trại sản xuất tôm giống cũng thường xuyên thải ra môi trường lượng hoá chất tương đối lớn gây ô nhiễm nguồn nước. Số lượng tàu thuyền đánh bắt cá tăng từ 3.190 (năm 1993) lên 12.077 (năm 2009) chỉ sau 16 năm đã gấp 3,78 lần. Điểm nữa từ đa số là loại tàu đánh bắt thủ công, đến nay đã có 221 tàu công suất lớn từ trên 90 đến 460 CV nên nguồn lợi hải sản tự nhiên gần bờ hầu như đã bị khai thác cạn kiệt.
Những ảnh hưởng nhiều mặt đã và đang gây tác động tiêu cực đến nguồn lợi thuỷ sản ở Quảng Ninh, đòi hỏi cần có chiến lược phát triển hài hoà để bảo vệ bền vững nguồn lợi thuỷ sản.
