Cần gỡ khó từ đầu tư cơ sở hạ tầng

Phải khẳng định rằng sự phát triển nhanh, mạnh của các Khu kinh tế cửa khẩu (KKTCK)  đã góp phần nâng kim ngạch xuất nhập khẩu của tỉnh hàng năm. Cơ cấu nguồn thu từ thuế xuất nhập khẩu chiếm tỷ trọng cao trong tổng nguồn thu ngân sách Nhà nước hàng năm.

Kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa qua các cửa khẩu của Quảng Ninh sang Trung Quốc tăng mạnh, với tốc độ tăng bình quân hàng năm (giai đoạn 2005 – 2008) là 40,4%.

Là KKTCK được thành lập đầu tiên của cả nước thế nhưng đến nay cơ sở hạ tầng phục vụ cho hoạt động xuất nhập khẩu của KKTCK Móng Cái có nhiều hạn chế nhất. Hạ tầng cửa khẩu Bắc Luân đã xuống cấp, việc đầu tư nâng cấp sửa chữa chậm; bãi kiểm hóa thường xuyên bị quá tải. Khu vực bến sông Ka Long đã bị bồi lấp song chưa có điều kiện nạo vét, tu bổ nên tàu thuyền qua lại thường bị mắc cạn, nhất là vào mùa khô. Hai KKTCK còn lại là Hoành Mô và Bắc Phong Sinh cũng ở trong tình trạng cơ sở vật chất thương mại hầu như chưa có gì. Các loại kho như tổng hợp, chuyên dùng, ngoại quan còn nhỏ bé và nằm phân tán rải rác. Các bãi kiểm hoá diện tích nhỏ chưa đáp ứng yêu cầu xuất nhập khẩu hàng hoá qua biên giới.

Hiện nay, điều băn khoăn lo ngại nhất trong hoạt động thương mại dịch vụ ở các KKTCK chính là hạ tầng giao thông quá yếu kém. Tuyến đường 18A - con đường bộ huyết mạch nối thành phố cửa khẩu Móng Cái với các địa phương trong tỉnh và các tỉnh khu vực phía Bắc đã bị xuống cấp nghiêm trọng, đang trong quá trình nâng cấp và cải tạo. Quốc lộ 18C nối từ Tiên Yên đến cửa khẩu Hoành Mô (Bình Liêu), hiện ở cấp thấp (cấp V miền núi, mặt đường đá dăm nhựa). Đây là tuyến đường giao thông quan trọng trong khu vực, có ý nghĩa quyết định đến sự phát triển kinh tế - xã hội các huyện Bình Liêu, Tiên Yên, phát triển thương mại qua cửa khẩu này. Thời gian qua, lượng hàng hoá thông qua cửa khẩu Hoành Mô và lượng xe tải nặng, xe container gia tăng nhưng tuyến đường không đáp ứng được yêu cầu lưu thông. Trong cơn bão số 6 năm 2008 do bị lũ làm sạt lở nhiều đoạn đã gây gián đoạn giao thông trong 3 ngày. Tuyến đường này rất cần được đầu tư để cải tạo các đoạn cua gấp, dốc gắt, các đoạn nguy cơ mất an toàn giao thông cao nhằm nâng cao khả năng lưu thông trên tuyến. Đường 340 từ quốc lộ 18A đến cửa khẩu Bắc Phong Sinh (Hải Hà) cũng ở trong tình trạng cua gấp, mất an toàn cho vận chuyển hàng hoá lên cửa khẩu. Việc trao đổi hàng hóa qua cửa khẩu này và nhu cầu giao thông trên tuyến ngày càng tăng (ước tính thu qua cửa khẩu này năm 2009 đạt khoảng 100 tỷ đồng). Vì vậy, tuyến đường này sau khi được nâng cấp, cải tạo chắc chắn sẽ tăng nhanh mức thu tại cửa khẩu Bắc Phong Sinh và đảm bảo an toàn giao thông. 

Một trong những cái “khó” của Quảng Ninh hiện nay nguồn thu từ các Khu Kinh tế nộp về ngân sách Nhà nước không nhỏ nhưng cơ chế đầu tư trở lại rất hạn chế. Số kinh phí hàng năm trung ương bổ sung có mục tiêu cho Quảng Ninh hiện không nhất quán, chưa tương xứng với số thu. Cụ thể: năm 2004: 64 tỷ đồng, chiếm 22,8% số thu thuế xuất nhập khẩu (64/279,5 tỷ); năm 2005: 20 tỷ đồng, chiếm 7,5% (20/268,4 tỷ); năm 2006: 10 tỷ đồng, chiếm 2,9% (10/342,7 tỷ); năm 2007: 20 tỷ đồng, chiếm 2% (20/980 tỷ); năm 2008: 35 tỷ đồng, chiếm 2,3% (35/1.505 tỷ); kế hoạch năm 2009 là 40 tỷ đồng. Tính trung bình thì mức hỗ trợ hàng năm chỉ chiếm tỷ lệ 4,4% số thu thuế xuất nhập khẩu mà tỉnh đã thu (149/3.375,6 tỷ) . Nếu so với cơ chế trước đây thì nguồn vốn này giảm hơn 90%. Với tổng nguồn vốn hỗ trợ có mục tiêu trong 6 năm (2004-2009) từ ngân sách Trung ương là 189 tỷ đồng quá nhỏ so với nhu cầu tối thiểu để đầu tư cải tạo, nâng cấp cơ sở hạ tầng cửa khẩu quốc tế, quốc gia. Hệ thống giao thông, cảng biển, điện, nước, thông tin liên lạc... hiện đã xuống cấp nghiêm trọng. Do vậy, cơ sở hạ tầng các Khu kinh tế không đáp ứng hoạt động xuất nhập khẩu hàng hoá cho cả Vùng kinh tế trọng điểm phía Bắc.

Để đáp ứng yêu cầu hoạt động xuất nhập khẩu hàng hoá Quảng Ninh đã chủ động đề nghị Chính phủ, các Bộ, ngành Trung ương quan tâm đầu tư xây dựng hạ tầng các KKTCK. Trước mắt, đối với tuyến đường nhánh lên các KKTCK nâng cấp lên thành đường cấp III miền núi. Cải tạo các đoạn cua gấp, dốc gắt, các đoạn nguy cơ mất an toàn giao thông cao nhằm nâng cao khả năng lưu thông trên tuyến. Tập trung đầu tư nâng cấp các điểm thông quan, xây dựng hệ thống kho bãi tập kết hàng hoá. Tại khu vực cửa khẩu Móng Cái nâng cấp điểm thông quan Lục Phủ với mục đích thay thế cửa khẩu Ka Long để đáp ứng quy mô hoạt động xuất nhập khẩu ngày càng tăng và đảm bảo môi trường cho thành phố. Tại cửa khẩu Bắc Phong Sinh (huyện Hải Hà) cần đầu tư xây dựng Trạm kiểm soát liên ngành tại cửa khẩu.