Phường Vàng Danh, thị xã Ựông Bí hiện có hàng trăm ha rừng sản xuất và rừng các loại thuộc Công ty Lâm nghiệp Uông Bí quản lý. Bên cạnh những diện tích rừng phát huy hiệu quả kinh tế cũng có nhiều diện tích còn đang bỏ hoang. Trong khi đó người dân nơi đây lại rơi vào hoàn cảnh khốn khó vì thiếu đất canh tác bởi diện tích đất nông nghiệp dần bị thu hẹp nhường chỗ cho các dự án kinh tế. Một hệ quả là hàng chục hộ dân thôn Đồng Bống, Miếu Thán đã có hành động “túng làm liều” ra sức lấn chiếm đất rừng để sinh tồn.
Thôn Miếu Thán và thôn Đồng Bống có khoảng 200 hộ và 500 nhân khẩu với diện tích đất canh tác 18ha, trong đó phần nhiều diện tích đất canh tác bị ô nhiễm và khả năng mang lại hiệu quả kinh tế thấp. Chính vì thế đất lâm nghiệp hiện nay đã trở thành tài sản quý giá của người dân nơi đây. §ất trồng rừng đồng nghĩa với cuộc sống no ấm, sung túc. Tuy nhiên, người dân cần đất trồng rừng, nhưng phần lớn diện tích lại thuộc quyền sử dụng của Công ty Lâm nghiệp Uông Bí. Đây là nguyên nhân sâu xa dẫn đến việc xâm lấn, tranh chấp đất trồng rừng không chỉ ở phường Vàng Danh mà còn ở một số địa phương khác trên địa bàn tỉnh.
Theo chân những người làm rừng, chúng tôi đã “mục sở thị” từng quả đồi và những vạt rừng thuộc địa phận phường Vàng Danh. Bên cạnh những diện tích rừng đang phát huy hiệu quả kinh tế thì cũng có không ít diện tích rừng của Công ty Lâm nghiệp Uông Bí còn để đất bạc màu, trơ cứng. Bà Phạm Thị Nga (thôn Miếu Thán) chỉ tay về phía cánh rừng mà gia đình đã khá tốn kém công sức, tiền của để cải tạo, trồng mới với vẻ nuối tiếc. Diện tích rừng thuộc địa phận thôn Đồng Bống, Miếu Thán, phường Vàng Danh (Ựông Bí) vẫn còn nhiều diện tích trống. Ảnh: PV
Bà phân trần: “Gia đình tôi có 5 khẩu ăn, thế nhưng chỉ có 4 sào ruộng. Ruộng đất thì ngày càng bị thu hẹp bởi một số dự án khai thác than, dự án công nghiệp mỏ, bãi thải... bên cạnh đó nguồn nước bị ô nhiễm, nên hiệu quả kinh tế từ đất nông nghiệp đã kém nay càng kém hơn. Thấy diện tích rừng bị bỏ hoang nhiều nhất là khu vực đồi trọc, nhiều hộ dân trong đó có gia đình tôi đã thực hiện khai hoang và cải tạo đất rừng để phát triển kinh tế. Tôi đã vay mượn tiền mua giống cây trồng, phân đạm và trồng 5ha rừng, tốn kém hàng chục triệu đồng”. Ậng Vũ Hồng Sảng, thôn Đồng Bống cũng cho biết: “Thôn Miếu Thán và Đồng Bống chủ yếu là đồng bào dân tộc Dao và một số hộ dân tộc Kinh sống ở đây từ lâu đời. Được biết Đảng và Nhà nước có chủ trương khuyến khích người dân trồng rừng phủ xanh đồi trọc bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế, xoá đói giảm nghèo, do đó đầu năm 2007, dân chúng tôi đã bỏ công sức để trồng rừng trên những diện tích đồi trọc. Khi đó chính quyền địa phương biết và Công ty Lâm nghiệp Ựông Bí cũng biết nhưng đã không ngăn cản, nhắc nhở hay cấm đoán lập biên bản. Đến khi cây trồng lên xanh tốt thì Công ty Lâm nghiệp Uông Bí và UBND phường Vàng Danh mới yêu cầu chúng tôi ký hợp đồng nhận khoán rừng và phải nộp 20% sản phẩm cây trồng cho mỗi chu kỳ thu hoạch cho Công ty, rồi hạ xuống 12%... Nếu vậy người trồng rừng chúng tôi sẽ rất thiệt thòi và giải pháp xoá đói giảm nghèo thông qua việc trồng rừng khó có thể thực hiện thành công”.
Theo báo cáo của Công ty Lâm nghiệp Uông Bí, từ năm 2007 trở lại đây, người dân thôn §ồng Bống và Miếu Thán đã tự ý xâm lấn khoảng 100 ha rừng do Công ty quản lý. Việc xâm lấn của người dân không nằm ngoài những lý do trên, vậy nên chăng giải quyết vấn đề này như thế nào?
Trao đổi với chúng tôi, ông Nguyễn Ngọc Thu, Phó Chủ tịch UBND thị xã Uông Bí cho biết: “Có thể khẳng định việc khai hoang, xâm lấn đất lâm nghiệp của người dân thôn Miếu Thán và Đồng Bống là hoàn toàn sai với quy định bởi lẽ toàn bộ diện tích rừng thuộc khu vực này đã được UBND tỉnh giao và cấp chứng nhận quyền sử dụng lâu dài cho Công ty Lâm nghiệp Uông Bí. Trước nguyện vọng của nhân dân, chúng tôi đã có chủ trương và bàn bạc cụ thể với Công ty Lâm nghiệp Uông Bí đưa ra với hình thức giao khoán cho các hộ dân trên cơ sở số diện tích rừng bà con đã trồng. Tuy nhiên, quan điểm của bà con vẫn chưa thuận”. Ông Nguyễn Văn Kiên, Giám đốc Công ty Lâm nghiệp Ựông Bí cho biết thêm: “Năm 1996 Công ty được UBND tỉnh giao sử dụng lâu dài 6.164ha rừng, trong đó: 400ha rừng trồng thông lấy nhựa, 1.000ha rừng phòng hộ còn lại là rừng sản xuất. Với người dân, lãnh đạo Công ty rất hiểu hoàn cảnh của họ. Họ sống gắn bó với rừng, phụ thuộc vào rừng. Thu nhập từ làm ruộng thấp, cuộc sống khó khăn. Vì vậy, nhiều năm nay, Công ty đã thực hiện chương trình liên kết trồng rừng với khoảng 50 hộ trồng 200ha rừng trên địa bàn phường Vàng Danh và xã Thượng Ịên Công. Với hình thức đầu tư vốn, kỹ thuật, khoán sản lượng, chia phần trăm sản lượng, các hộ dân đã có nguồn thu không nhỏ, cuộc sống bước đầu được cải thiện. §ối với nguyện vọng của bà con thôn Miếu Thán và Đồng Bống, Công ty cũng đã xem xét điều chỉnh lại kế hoạch sản xuất, đồng thời phối hợp với chính quyền địa phương tổ chức nhiều cuộc đối thoại và tiếp xúc với dân. Quan điểm là giao khoán cho dân và dân có nghĩa vụ trích 12% lợi tức cho Công ty với mỗi chu kỳ khai thác cây trồng. Hợp đồng sẽ được tiến hành trong khoảng 20 năm”.
Mặc dù, việc khai thác về rừng của Công ty Lâm nghiệp Uông Bí trên thực tế chưa thật triệt để, một số diện tích rừng từ nhiều năm nay vẫn chưa có cây trồng phủ xanh thế nhưng khi người dân muốn cải tạo đất trồng rừng lại vấp phải trở ngại. Như vậy, giải quyết vấn đề này, một giải pháp vẹn cả đôi bên vừa đảm bảo việc sản xuất kinh doanh của Công ty, vừa giúp người dân phát triển kinh tế, ổn định cuộc sống đó chính là đẩy mạnh mối liên kết trồng rừng. Việc tạo mối liên kết chặt chẽ giữa người có đất rừng và người trồng rừng là điều kiện giải quyết tốt tình trạng xâm lấn, tranh chấp đất trồng rừng giữa người dân và các công ty lâm nghiệp. Với những vướng mắc về đất trồng rừng ở phường Vàng Danh như hiện nay, đây cũng là giải pháp khả dĩ hơn cả. §ể làm được điều này, chính quyền và doanh nghiệp có đất rừng cũng cần xây dựng cơ chế và chính sách phù hợp, còn người dân địa phương cần có sự hợp tác và tôn trọng luật pháp.
