“Không có quy hoạch, hạ tầng yếu kém, hầu hết các doanh nghiệp đều vi phạm trong hoạt động kinh doanh, ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường, trật tự an toàn xã hội” - đó là nhận xét của các Đoàn kiểm tra liên ngành tại các địa phương: Đông Triều, Uông Bí, Hạ Long, Cẩm Phả, Yên Hưng sau đợt đồng loạt ra quân kiểm tra các bến bãi, cảng than từ trung tuần tháng 4 đến nay.
Cảng Đôi Cây (Hà Khánh, TP Hạ Long) không đảm bảo tiêu chuẩn cảng tiêu thụ than chuyên dụng. ảnh: PV
Nếu như tại nhiều cụm cảng khác trên địa bàn TX Cẩm Phả các đơn vị chủ yếu vi phạm về thủ tục hoạt động kinh doanh bến bãi thì tại cụm Cảng Khe Dây qua kiểm tra của cơ quan chức năng cho thấy hầu hết các đơn vị hoạt động tại cảng đều đổ xít vượt quá ranh giới đất được giao. Điển hình như Công ty Cảng (Tổng Công ty Đông Bắc) được giao 268.582,7m2 đất, Công ty đã đưa 163.693,3m2 vào hoạt động kho bãi chế biến tiêu thụ than, còn 104.884,4m2 đơn vị đang triển khai xây dựng các hạng mục. Trong quá trình hoạt động doanh nghiệp đã đổ xít thải ra ngoài ranh giới đất được giao với diện tích tăng thêm 6.120m2. Công ty Cổ phần Phát triển công nghiệp được thuê 56.302m2 nhưng đã đổ xít thải, đất đá lấn ra ngoài ranh giới đất được thuê thêm 58.861m2. Theo kết quả đo vẽ bản đồ của Sở Tài nguyên và Môi trường thì tổng diện tích các đơn vị đang sử dụng tại cụm cảng này là 594.921,6 m2 tăng 77.494,8m2 so với tổng diện tích đất được cơ quan Nhà nước cho các đơn vị thuê.
Than tập kết tại Cụm cảng Km6 (phường Quang Hanh, TX Cẩm Phả).
Tại huyện Đông Triều, theo quy hoạch thì trên địa bàn huyện chỉ có 2 cụm cảng Bến Cân và Bến Đụn có chức năng tiêu thụ than nhưng trên dọc bờ sông Đá Vách nơi nào cũng mọc lên các bến bãi chế biến, kho chứa than với khoảng 30 doanh nghiệp hoạt động. Các cụm cảng hình thành tự phát không có chức năng tiêu thụ than như Kim Sơn, Hoàng Thạch, Yên Thọ nhưng lại thường xuyên chứa hàng trăm nghìn tấn than. Các đơn vị hoạt động tại các cảng, bến bãi này phần lớn đều không có đầy đủ thủ tục theo quy định. Nhiều doanh nghiệp mặc dù trong quyết định cho thuê đất của UBND tỉnh đã ghi rõ “cho thuê đất để làm bến bãi bốc xếp hàng hoá, không được dùng làm bến bãi chế biến, kinh doanh than” nhưng vẫn hoạt động chế biến tiêu thụ than với diện tích kho bãi lên tới vài chục nghìn m2. Điển hình như Công ty Đóng tàu và Vận tải Kim Sơn được UBND tỉnh giao cho trên 21.000m2 đất để xây dựng xưởng đóng tàu nhưng đơn vị này đã cho Công ty TNHH Dịch vụ Thương mại 3-2 thuê lại để làm bến bãi chế biến, tiêu thụ than. Hay Công ty TNHH ánh Dương tại cảng Bến Cân được thuê 10.000m2 đất làm cảng cá nhưng Công ty đã dùng diện tích này và tự ý mở rộng thêm 18.000m2 vào đất hành lang bảo vệ đê để cho một số doanh nghiệp làm bến bãi chế biến, tiêu thụ than.
Theo quy hoạch chung trên địa bàn tỉnh có 11 cụm cảng có chức năng tiêu thụ than nhưng trên thực tế hiện nay toàn tỉnh có khoảng 120 cảng, bến bãi kinh doanh, chế biến tiêu thụ than. Ngoài các cảng sử dụng sai mục đích cấp phép hoạt động thì phần lớn trong số này là cảng tự phát hình thành do sự buông lỏng quản lý của chính quyền địa phương. Một thực trạng chung trong hoạt động cảng, bến tiêu thụ than hiện nay là trên cùng một mặt bằng cảng có rất nhiều doanh nghiệp cùng tham gia hoạt động và cùng nhau tranh thủ đổ thải xít ra biển để mở rộng mặt bằng bến bãi vượt quá ranh giới đất được giao nhưng không có doanh nghiệp nào chịu bỏ tiền đầu tư hoàn thiện cơ sở hạ tầng cảng bến, bảo vệ môi trường. Tại cảng Km6 (phường Quang Hanh, TX Cẩm Phả) có 19 doanh nghiệp tham gia hoạt động bến bãi. Con đường vào cảng đã xuống cấp nghiêm trọng, ngày nắng cũng như ngày mưa, bùn, đất, than quyện vào nhau ngập tới nửa bánh xe ô tô. Một số đơn vị để tiện đường ra bến bãi của mình đã tự ý mở thêm vài con đường khiến giao thông ở đây rất lộn xộn. Mạnh ai nấy làm, tất cả các doanh nghiệp tham gia hoạt động bến bãi tiêu thụ than tại đây chỉ tính toán làm thế nào khai thác hết công suất, lợi thế của cảng chứ chẳng doanh nghiệp nào có ý định đầu tư nâng cấp cảng. Ai cũng biết hậu quả của tình trạng bến bãi, cảng tiêu thụ than mọc lên như nấm hiện nay là ô nhiễm môi trường, lộn xộn trong hoạt động cảng bến, gây mất trật tự an ninh. Điều tai hại hơn cả là cùng với sự hoạt động của các cảng này thì những con đường dân sinh bỗng nhiên bị biến thành đường vận chuyển than, người dân sống quanh khu vực phải hứng chịu ô nhiễm môi trường do bụi, tiếng ồn và đây cũng là một trong những nơi than xuất lậu, than không rõ nguồn gốc có cơ hội được “tung tăng” ra biển lớn.
Tại buổi làm việc với TX Cẩm Phả trung tuần tháng 5 vừa qua, đồng chí Vũ Đức Đam, Chủ tịch UBND tỉnh nhấn mạnh: Để xảy ra tình trạng lộn xộn trong hoạt động bến bãi, cảng tiêu thụ than hiện nay chính là do thiếu quy hoạch chung, sự buông lỏng quản lý của chính quyền địa phương. Vì vậy phải nhanh chóng hoàn thiện quy hoạch cảng bến tiêu thụ than chuyên dụng, sớm có phương án quản lý tại các cảng này.
