Hiện tượng gian lận trong kinh doanh xăng dầu hiện nay đã xuất hiện ở hầu khắp các địa phương trong cả nước với mức độ vi phạm ngày càng nhiều và tinh vi hơn, gây bức xúc trong dư luận. Đối với tỉnh Quảng Ninh, theo thông tin mới nhất của Sở Khoa học và Công nghệ (KH&CN), qua kiểm tra các cơ sở kinh doanh xăng dầu trên địa bàn vẫn chưa phát hiện trường hợp gian lận nào. Điều này cho thấy, công tác thanh kiểm tra của các lực lượng chức năng trong thời gian qua đã có những kết quả nhất định.
Theo số liệu thống kê của các cơ quan chức năng, tỉnh ta hiện có khoảng 70 đơn vị kinh doanh bán lẻ xăng dầu với tổng số 490 cột đo nhiên liệu. Đa phần các điểm, cột kinh doanh xăng dầu đều nằm dọc tuyến Quốc lộ 18A từ Đông Triều đến Móng Cái. Ngoài ra, còn có một số cột đo lắp trên tàu chuyên dùng để phục vụ các loại tàu, thuyền trên biển. Hàng năm, riêng việc thanh kiểm tra hoạt động kinh doanh xăng dầu của Sở KH&CN chiếm khoảng hơn 20% kế hoạch thanh kiểm tra. Tuy nhiên, hình thức thanh kiểm tra của các lực lượng chức năng hiện nay chủ yếu vẫn theo phương pháp “truyền thống”, đó là: kiểm tra tình trạng niêm phong, kẹp chì tại các cây xăng; dùng máy đo trị số ốc-tan (chỉ tiêu chất lượng của xăng) để đánh giá chất lượng xăng; kiểm tra nguồn gốc, xuất xứ xăng, dầu… Với những cách gian lận mới trong thời công nghệ cao như hiện nay thì các cách kiểm tra như trên không thể đảm bảo có thể quản lý và ngăn chặn tình trạng này một cách tuyệt đối. Chẳng hạn thủ đoạn gian lận về đo lường như: cưa rãnh đầu vít - bộ điều chỉnh xung vừa nhỏ, đủ để tháo dây kẹp chì rồi điều chỉnh sai số, sau đó lắp lại. Hay tinh vi hơn là một số cơ sở đã sử dụng chíp điện tử “2 trong 1” để điều chỉnh sai số qua bộ hiển thị ở cột bơm và làm cho sai số trở lại trong giới hạn cho phép (sai số cho phép 0.5%) khi đảo công tắc và được điều khiển từ xa. Nhiều cơ sở ngay khi bắt đầu xây dựng đã thiết kế hệ thống dùng ống chìm từ 2 bể chứa các loại xăng khác nhau và cùng dẫn ra cây xăng. Như vậy, doanh nghiệp muốn bán loại xăng nào có thể tự ý mặc dầu cây xăng vẫn ghi loại xăng bán ra là A92. Khi có kiểm tra, các cơ sở kinh doanh chỉ cần điều chỉnh lại một chút là có thể trở lại hoạt động bình thường nhằm đối phó với các cơ quan chức năng. Với những kiểu gian lận thế này, các cơ quan chức năng rất khó khăn trong việc phát hiện chứ chưa nói đến các biện pháp xử lý.
Một hiện tượng khác diễn ra khá phổ biến ở các địa phương trong đó cũng đã có ở tỉnh ta đó là tình trạng “ăn bớt” xăng của khách hàng tại một số cây xăng bằng cách bơm không đủ số lượng xăng khách mua. Ví dụ, khách hàng mua 20.000 đồng thì nhân viên chỉ bơm số lượng xăng tương đương với 19.880 đồng. Nếu sự gian lận này diễn ra thường xuyên thì cơ sở kinh doanh cũng có một nguồn thu không nhỏ. Sự gian lận này có thể nói là thấy rõ nhưng hầu hết người mua đều bỏ qua thậm chí cũng chẳng mấy khi để ý.
Có thể thấy, tình trạng gian lận trong kinh doanh xăng dầu hiện nay khá phức tạp, đòi hỏi kiến thức chuyên môn của người quản lý ngày một cao hơn, kèm theo đó phải có các thiết bị đo lường hiện đại hơn để kiểm tra, phát hiện. Đặc biệt, đối với các trường hợp vi phạm về chất lượng và đo lường xăng, dầu thì chỉ có thể kiểm chứng bởi các cơ quan đo lường thuộc lĩnh vực KH&CN. Tuy nhiên, ở tỉnh ta hiện nay, các vấn đề xây dựng kế hoạch, tổ chức thanh kiểm tra chuyên đề về chống buôn lậu và đo lường chất lượng xăng, dầu lại tập trung đầu mối chính ở Chi cục Quản lý thị trường (thuộc Sở Công thương). Trong khi đó, việc kiểm tra các cơ sở kinh doanh xăng dầu của Chi cục lại chủ yếu đi sâu vào các vấn đề như: kiểm tra giấy phép kinh doanh, xuất xứ nguồn hàng. Thiết nghĩ, đối với một vấn đề có liên quan mật thiết đến KH&CN như việc kiểm tra về đo lường và chất lượng xăng dầu như trên, nên chăng giao cho Sở KH&CN, các ngành khác như: Chi cục Quản lý thị trường, Công an tuỳ từng chuyên đề phối hợp kiểm tra sẽ tạo được hiệu quả tốt hơn. Bên cạnh đó, các lực lượng chức năng cần tập trung thanh kiểm tra đột xuất tại các cơ sở kinh doanh xăng dầu nhiều hơn thay vì kiểm tra theo định kỳ hoặc kiểm tra có thông báo trước, tránh tình trạng đơn vị kinh doanh có phương án chuẩn bị đối phó tạm thời. Người dân với vị trí là người tiêu dùng cũng cần giám sát và góp tiếng nói vào việc chống gian lận trong kinh doanh xăng dầu bằng cách thể hiện thái độ rõ ràng, kiên quyết không chấp nhận trước những hành vi “ăn bớt” xăng tại một số cây xăng.
