Quảng Ninh có nhiều vùng nước sâu ven biển nên rất thuận lợi cho việc xây dựng hệ thống cảng biển. Trong những năm qua, bằng nhiều nguồn vốn đầu tư, hệ thống cảng biển Quảng Ninh đã được xây dựng theo hướng hiện đại đáp ứng nhu cầu vận chuyển và bốc xếp hàng hoá, góp phần quan trọng phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh cũng như khu vực Đông Bắc.
Tàu vào làm hàng tại Cảng Cái Lân.
Hệ thống cảng biển hiện đại
Trong những năm qua, nhằm phát huy các lợi thế của biển và kết cấu hạ tầng, cơ sở kỹ thuật của hệ thống cảng biển với mục tiêu giữ vững và đẩy mạnh tốc độ phát triển đồng bộ theo hướng CNH-HĐH, đáp ứng yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế; trên cơ sở tiếp tục đầu tư mở rộng các cảng biển hiện có theo quy hoạch, phát triển hệ thống cảng biển đã được Chính phủ phê duyệt, đồng thời điều chỉnh quy mô cho phù hợp với hiện trạng hệ thống trên địa bàn nên nhiều cảng đã phát huy tác dụng tốt. Tính đến nay, trên địa bàn tỉnh có 6 cảng biển thuộc danh mục cảng biển Việt Nam là: Mũi Chùa, Cẩm Phả, Cái Lân, Xăng dầu B12, cảng Nhà máy Đóng tàu Hạ Long, cảng khách Hòn Gai; ngoài ra còn một số bến cảng khác như Vạn Gia, Vạn Hoa, vùng neo đậu Hòn Nét, các cầu cảng của Nhà máy Xi măng Thăng Long, Hạ Long, Cẩm Phả. Những cảng này đa số được xây dựng hiện đại. Cụ thể như cảng Cẩm Phả là cảng chuyên dùng để bốc rót than lớn nhất hiện nay, vì vậy ngoài việc đầu tư, cải tạo, mở rộng cảng, ngành Than còn đầu tư gần 100 tỷ đồng để xây dựng kéo dài 250m cầu tàu, nạo vét khu nước trước cảng, nạo vét luồng lạch, có thể đưa tàu trọng tải 7 vạn tấn cập cảng lấy hàng, đáp ứng nhu cầu gia tăng sản lượng sản xuất, tiêu thụ than của ngành. Đặc biệt vùng neo đầu Hòn Nét, từ năm 2001 đã đưa vào sử dụng 2 phao thép có đường kính 5m neo xuống 2 rùa bê tông nặng 230 tấn/rùa cho phép tàu có trọng tải 7 vạn tấn vào neo đậu chuyển tải; 2 phao thép có đường kính 4m cho sà lan neo đậu. Cảng Xăng dầu B12 được đầu tư xây dựng từ năm 2002, với các công trình xây lắp hiện đại có thể tiếp nhận tàu có trọng tải 5.000 tấn ra vào làm hàng, năng lực thông qua cảng 3 triệu tấn/năm. Đây là cảng xăng dầu quan trọng nên Tổng Công ty Xăng dầu Việt Nam đã đầu tư nâng cấp xây dựng đồng bộ hệ thống xếp dỡ hàng hoá, hệ thống bơm, kho chứa và dẫn xăng dầu, đặc biệt hệ thống phòng chống cháy nổ, chống tràn dầu hiện đại tầm cỡ quốc tế. Hay như cảng Cái Lân được xác định là cảng tổng hợp quan trọng, các bến số 1, 5, 6, 7 được đầu tư trang thiết bị bốc xếp hàng hoá đáp ứng khả năng phục vụ các tàu có trọng tải lớn 4 vạn tấn và tiếp nhận tàu chở hàng container. Năm 2008, đã hoàn thành việc nạo vét luồng vào cảng nâng cao khả năng hoạt động. Để tăng cường năng lực bốc xếp, Cảng đã đầu tư đồng bộ hệ thống cần cẩu hiện đại, hệ thống đóng bao, hàng rời, quản lý container bằng máy vi tính, theo dõi quá trình di chuyển của từng container cho chủ hàng, đảm bảo uy tín và lòng tin đối với khách hàng. Hạ tầng của cảng được khai thác theo đúng quy trình công nghệ, dỡ hàng nhanh chóng, an toàn, tận dụng lợi thế của cảng nước sâu để khai thác các tàu có trọng tải lớn... Nhìn chung, các cảng đã được đầu tư trang bị kỹ thuật hiện đại, hệ thống luồng tàu được mở rộng, đủ hệ thống phao tiêu, biển báo, công tác quản lý vận hành được tăng cường, nên đã thu hút nhiều chủng loại tàu vào cảng, đặc biệt là các tàu có trọng tải lớn. Nhờ đó, sản lượng tàu, hàng hoá thông qua khu vực cảng biển Quảng Ninh liên tục tăng trong 7 tháng gần đây với 6.187 lượt tàu biển vào làm hàng tại các cảng, khối lượng hàng hoá thông qua trên 23 triệu tấn.
Những cơ hội mới
Qua quá trình thực hiện cho thấy, trong thời gian qua việc huy động mọi nguồn lực cho đầu tư phát triển hệ thống cảng biển đã được chú trọng. Cùng với đó là những chính sách khuyến khích các thành phần kinh tế kinh doanh phục vụ hoạt động khai thác cảng biển. Đồng thời có cơ chế phối hợp đồng bộ giữa các cấp, ngành nhằm tạo ra môi trường thuận lợi cho các nhà đầu tư. Chính vì vậy trong thời gian tới các cảng biển của Quảng Ninh sẽ được các nhà đầu tư quan tâm bỏ vốn xây dựng, mở rộng. Được biết trong quý IV-2010, Công ty TNHH Cảng container quốc tế Cái Lân (Công ty được thành lập bởi 2 nhà đầu tư là Công ty cổ phần Đầu tư Cảng Cái Lân và Công ty SSA Holdinhs International - VietNam, Inc thuộc Tập đoàn Carrix - Mỹ) sẽ tiến hành đầu tư xây dựng và vận hành, khai thác bến số 2, 3, 4 cảng Cái Lân với tổng mức đầu tư 179 triệu USD. Mục tiêu của dự án là thiết kế, cung cấp tài chính, xây dựng, trang bị, vận hành khai thác toàn bộ các bến số 2, 3, 4 để tiếp nhận các tàu container có trọng tải đến 40.000 tấn; cung cấp dịch vụ cảng để nâng cao hiệu quả vận hành các bến hiện có tại cảng Cái Lân theo thoả thuận hợp tác với Công ty TNHH MTV Cảng Quảng Ninh; thiết lập các phương tiện và hệ thống logistic để hỗ trợ vận hành cảng...
Đặc biệt, ngày 18-6-2010 Thủ tướng Chính phủ ra Quyết định số 926/2010/QĐ-TTg về việc tái cơ cấu Tập đoàn Công nghiệp tàu thuỷ Việt Nam (Vinashin) trong đó có việc chuyển giao lại nguyên trạng một số đơn vị về Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Việt Nam và Tổng Công ty Hàng Hải Việt Nam (Vinalines). Trên cơ sở của quyết định trên thì khu Công nghiệp - Cảng biển Hải Hà cùng với toàn bộ phần vốn góp của Vinashin (65%) trong Công ty CP Đầu tư phát triển khu kinh tế Hải Hà được bàn giao cho Vinalines, thời hạn bàn giao là 3 tháng kể từ ngày 1-7-2010. Để thực hiện quyết định trên Vinashin và Vinalines đã thành lập các tổ công tác triển khai các công việc bàn giao, mọi công việc được tiến hành khẩn trương để không ảnh hưởng đến nhiệm vụ sản xuất, kinh doanh của các công ty được chuyển giao. Đến nay, công tác lập dự án đầu tư xây dựng hạ tầng Khu Công nghiệp - Cảng biển Hải Hà giai đoạn I đã xong với tăng mức đầu tư là 2.217 tỷ đồng bao gồm các hạng mục: Đường đảm bảo giao thông, cảng khởi động cho tàu 3-5 vạn tấn, một phần nhà máy điện, một phần nhà máy thép, nhà máy sửa chữa tàu biển. Hạng mục Cảng khởi động Hải Hà sẽ được xây dựng để tiếp nhận tàu từ 3-5 tấn. Hiện nay Công ty đang hoàn thiện các thủ tục để đấu thầu gói khảo sát địa hình, địa chất, thiết kế bản vẽ thi công lập dự toán để cuối quý III-2010 có thể tiến hành khởi công...
Có thể nhận thấy, với lợi thế có bờ biển dài hơn 250km, lại có nhiều khu vực có điều kiện phát triển cảng nước sâu nên đã hình thành hệ thống cảng biển từ TP Móng Cái đến huyện Yên Hưng, Quảng Ninh đang từng bước biến những cơ hội, lợi thế thành nội lực...
