Chương trình hỗ trợ phát triển cây chè ở 2 huyện Hải Hà và Đầm Hà được triển khai thực hiện từ năm 2002, với cơ chế hỗ trợ 12 triệu đồng/ha. Sự ''kích cầu'' này được người dân trong các vùng dự án hồ hởi tham gia thực hiện. Tuy nhiên đến đầu năm 2006 phong trào trồng chè tại Hải Hà đang bị chững lại. Vậy vì sao người dân không còn mặn mà với cây chè?
Thu hoạch chè ở xã Quảng Đức, huyện Hải Hà. ảnh: Vũ Công thành
Đến xã Đường Hoa, vùng đất nổi tiếng với thương hiệu chè Đường Hoa chúng tôi cứ ngỡ sẽ được thấy bạt ngàn màu xanh của chè nhưng thật bất ngờ hầu hết các diện tích đồi rừng của xã chỉ có màu xanh của keo, có chỗ keo đã lên cao quá đầu có chỗ cao ngang người. Đồng chí Đinh Khắc Nguyễn, Phó Chủ tịch HĐND xã và đã từng là Trưởng Ban chỉ đạo Chương trình phát triển cây chè của xã cho biết, dân Đường Hoa chủ yếu là sản xuất nông nghiệp và trồng rừng. Mặc dù chất đất nơi đây cũng rất thích hợp với cây chè nhưng người dân không trồng. Năm 2004 xã xây dựng chương trình phát triển cây chè, tiến hành khảo sát lựa chọn diện tích trồng, mục tiêu phấn đấu trồng khoảng 26 ha nhưng tìm đi tìm lại, vận động mãi cũng chỉ có vài hộ đăng ký tham gia với diện tích hơn 1 ha. Do trồng chè đòi hỏi kỹ thuật cao, vốn đầu tư lớn, trong khi trình độ canh tác, áp dụng khoa học kỹ thuật của người dân còn lạc hậu nên khi xã xây dựng chương trình các hộ dân không tham gia thực hiện. Thế là chương trình đưa cây chè về đất chè không thành và từ đó đến nay Đường Hoa không mở rộng được diện tích trồng chè. Không riêng các xã Quảng Long, Đường Hoa mà hầu hết các xã nằm trong vùng Dự án phát triển cây chè của huyện HảiHà đều đứng trước nguy cơ không hoàn thành kế hoạch năm 2006. Đến nay, toàn huyện mới trồng được khoảng 30 ha (đạt 15% kế hoạch năm). Vì sao ở đất chè, người dân đã bao đời trồng chè lại không còn mặn mà với cây chè? Qua tìm hiểu chúng tôi được biết những diện tích trồng chè còn lại chủ yếu ở khu vực cao, xa, điều kiện cơ sở hạ tầng như thuỷ lợi, giao thông rất khó khăn. Trong những năm gần đây, giá vật tư nông nghiệp liên tục tăng cao người dân không có điều kiện để đầu tư thâm canh mở rộng diện tích. Theo thiết kế trồng một ha chè cần đầu tư khoảng 40 triệu đồng, trong đó: Nhà nước hỗ trợ 12 triệu đồng/ha, bao gồm trồng và chăm sóc năm thứ nhất là 10,5 triệu đồng, còn 1,5 triệu đồng dành cho công chăm sóc năm thứ 2. Số tiền đối ứng của người dân là 32 triệu đồng/ha, một khoản tiền quá lớn đối với hộ nghèo. Thực tế ở Hải Hà hiện nay những hộ có điều kiện tiềm lực kinh tế thì đều đã đầu tư trồng chè từ nhiều năm trước đây nay với sự hỗ trợ của Nhà nước cũng chỉ tham gia trồng thêm một ít diện tích nữa. Những hộ chưa trồng chè chủ yếu là hộ nghèo, điều kiện kinh tế khó khăn không thể có tiền đối ứng để tham gia thực hiện dự án. Từ đầu năm 2006 đến nay nhiều hộ dân Hải Hà đã chuyển diện tích trồng chè sang trồng rừng mà chủ yếu là trồng keo. Trao đổi với chúng tôi về vấn đề này đồng chí Chu Văn Tuyển, Bí thư Huyện uỷ cho biết: Trồng chè đòi hỏi kỹ thuật cao, điều kiện thâm canh tốt, thời gian cho thu hoạch lâu, nếu chăm sóc tốt cũng phải mất 4-5 năm mới cho thu hoạch. Còn trồng keo kỹ thuật đơn giản chỉ mất công trồng, chăm sóc thời gian đầu, đầu tư rất thấp, đầu ra hiện rất thuận lợi nên người dân chuyển từ trồng chè sang trồng keo. Ngoài ra trồng chè nếu chăm sóc không tốt thì sâu bệnh sẽ rất nhiều và chất lượng chè không đảm bảo, giá cả bấp bênh, sản phẩm tiêu thụ khó. Bên cạnh đó, trên thị trường hiện nay giá chè khô giảm chỉ còn 45.000 đồng/kg trong khi đó giá bán phải đạt được 48.000 đồng/kg trở lên thì người trồng mới có lãi. Nỗi lo chung của các hộ trồng chè ở Hải Hà hiện nay là đầu tư cho sản phẩm không ổn định, vào thời điểm chính vụ thu hoạch thường bị các doanh nghiệp ép cấp, ép giá. Trong kế hoạch năm 2007 huyện dự kiến trồng 270 ha chè nhưng với tốc độ như hiện nay có lẽ phải điều chỉnh lại. Nương chè đã trồng được 5 năm tại xã Quảng Long (Hải Hà)