Cây dong riềng và nghề làm miến dong vốn có truyền thống ở xã Húc Động (huyện Bình Liêu). Thế nhưng, mấy năm gần đây, nó lại đang được coi là cây xoá đói giảm nghèo của người dân xã Đại Thành (huyện Tiên Yên).
Có thể đó là do Đại Thành nằm giáp với xã Húc Động, thổ nhưỡng nhìn chung cũng giống Húc Động chăng? Hiện nay diện tích trồng dong riềng của Đại Thành chiếm 3/4 diện tích trồng loại cây này của cả huyện Tiên Yên.
Người dân xã Đại Thành (huyện Tiên Yên) tiếp tục trồng dong riềng vụ mới 2011.
Nghề làm miến dong đã có từ lâu ở Đại Thành nhưng chỉ manh mún, nhỏ lẻ. Từ năm 2006 trở về trước, diện tích trồng dong riềng của Đại Thành chỉ khoảng từ 3-5 ha, người dân trồng dong riềng chủ yếu để làm miến để tự cung tự cấp, vì khi đó Đại Thành đường giao thông đi lại còn khó khăn, rất lầy lội vào mùa mưa lại lắm đèo dốc, nên việc giao lưu hàng hoá giữa Đại Thành và các địa phương khác trong huyện, và tỉnh rất hạn chế. Khi đó do xã chưa có điện lưới, người dân làm miến dong bằng hình thức thủ công nên năng suất không cao; bà con chỉ áng chừng gia đình ăn hết chừng nào thì trồng dong riềng chừng ấy. Năm 2008, nhận thấy cây dong riềng là cây kinh tế xoá đói giảm nghèo được cho người dân, UBND xã Đại Thành đã phối hợp với Ban quản lý chương trình 135 và Phòng Nông nghiệp - Phát triển nông thôn huyện Tiên Yên, Trạm bảo vệ thực vật khu vực Tiên Yên -Ba Chẽ tổ chức các lớp tập huấn hướng dẫn bà con kiến thức trồng và chăm sóc cây dong riềng.
Cũng từ năm 2009 đến nay, bộ mặt nông thôn của Đại Thành đã thay đổi rõ rệt, đường liên xã đã được bê tông hoá, các thôn khó khăn như Nà Cam, Kéo Cai v.v... giao thông được cải thiện đáng kể. Năm 2010, Đại Thành đã có điện lưới. Bà con hồ hởi tăng gia sản xuất, phát triển thêm diện tích trồng dong riềng, từ 17 ha trồng dong riềng năm 2010, đã phát triển lên 22 ha năm 2011. Đến nay toàn xã đã có 160/200 hộ dân tham gia vào việc trồng dong riềng. Cây dong rất hợp với đất của Đại Thành, năng suất trung bình đạt khoảng 80 tạ củ/ha.
Chúng tôi đến thăm gia đình anh Sằn A Phật, là hộ bao tiêu và sản xuất miến dong lớn nhất Đại Thành. Anh Phật là người duy nhất của xã có máy làm miến dong. Anh cho biết: "Ngoài việc sản xuất miến dong, gia đình tôi còn có khoảng 2.800m2 diện tích trồng cây dong riềng. Hàng năm tôi thu mua thêm khoảng 50 tấn dong củ của bà con trong xã, và làm được hơn 3 tấn miến sản phẩm".
Ông Lý Đức Chiêu, Bí thư Đảng uỷ xã Đại Thành cho biết: "Năm 2010, Đại Thành thu hoạch được khoảng 130 tấn dong củ, nhưng sản xuất tại xã ước chừng chỉ được 50 tấn, phần lớn số dong củ bà con bán cho các thương lái từ huyện Bình Liêu, vì xã chỉ có một máy làm miến nên sản xuất không kịp…". Cũng theo ông Chiêu, nếu như người dân tự sản xuất được miến dong tại xã thì sẽ có lãi hơn nhiều, vì giá dong củ năm 2010 bà con bán được 2000 đồng/kg, tuy có tăng gấp đôi so với năm 2009, nhưng vẫn không kéo lại được. Bởi tính trung bình 10-11 kg dong củ làm được 1 kg miến, và giá bán là 60 nghìn đồng/kg miến dong. Rõ ràng nếu bán sản phẩm qua chế biến thì lãi hơn nhiều. Trong khi miến dong được sản xuất tại xã đến đâu bán hết đến đấy, thậm chí không đủ mà bán.
Tuy nhiên, Đại Thành là 1 trong những xã nghèo nhất huyện, người dân không có tiền hoặc chưa mạnh dạn đầu tư sản xuất. Thực tế nếu bà con tự bỏ ra hơn 100 triệu đồng để mua 1 máy sản xuất miến dong, thì ít người dám làm vì đó là số tiền rất lớn đối với người dân xã Đại Thành. Cũng theo ông Chiêu, thì cả xã chỉ cần được hỗ trợ tiền mua thêm 1 máy sản xuất miến dong nữa thôi, việc phát triển cây dong riềng ở xã sẽ hiệu quả hơn hiện nay nhiều.
Trong những năm qua từ trồng dong riềng và sản xuất miến dong đã góp phần cải thiện đáng kể kinh tế xã Đại Thành. Nếu như năm 2008 Đại Thành có 83% là hộ nghèo, thì năm 2010 chỉ còn 37,7% hộ nghèo. Năm 2011, Đại Thành có 72% hộ nghèo tính theo tiêu chí mới, nhưng theo ông Chiêu, Bí thư Đảng uỷ xã, thì nếu tính theo tiêu chí cũ, xã chỉ còn dưới 37% là hộ nghèo.
