Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) ngày 9/7 cho biết, các quốc gia châu Phi đã huy động thêm 900 triệu USD cam kết tài chính để mở rộng việc sử dụng các giải pháp nấu ăn sạch, thay thế các loại nhiên liệu gây ô nhiễm bằng những loại nhiên liệu và công nghệ thân thiện hơn với môi trường.
Thông tin được công bố tại cuộc họp trực tuyến về nấu ăn sạch ở châu Phi do IEA và Kenya đồng tổ chức. Các nhà lãnh đạo đã đánh giá tiến độ thực hiện kể từ hội nghị năm ngoái, đồng thời xác định các ưu tiên trước hội nghị tiếp theo dự kiến diễn ra vào cuối năm nay.
Tham dự cuộc họp có Tổng thống Kenya William Ruto, Thủ tướng Na Uy Jonas Gahr Store, Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright, Ủy viên Liên minh châu Phi phụ trách Hạ tầng và Năng lượng Lerato Mataboge cùng Tổng Giám đốc IEA Fatih Birol.
Khoản cam kết mới bổ sung vào 2,2 tỷ USD được huy động tại Hội nghị Thượng đỉnh về Nấu ăn sạch châu Phi lần đầu tiên tổ chức ở Paris năm 2024, nâng tổng giá trị cam kết lên hơn 3,1 tỷ USD. Nguồn vốn sẽ được sử dụng để phát triển nhiên liệu sạch, bếp nấu sạch và hạ tầng liên quan trên khắp châu lục.
Theo IEA, gần 1 tỷ người dân châu Phi vẫn chưa được tiếp cận các giải pháp nấu ăn sạch và vẫn phụ thuộc vào than củi, củi đốt cùng các loại nhiên liệu gây ô nhiễm khác. Tình trạng này được cho là gây ra khoảng 850.000 ca tử vong sớm mỗi năm.
Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright nhận định, việc phổ cập nấu ăn sạch là một trong những thách thức có tác động lớn nhưng chưa nhận được sự quan tâm tương xứng, đặc biệt đối với phụ nữ và trẻ em.
Trong khi đó, Tổng thống Kenya William Ruto cho rằng thiếu nguồn tài chính vẫn là trở ngại lớn nhất đối với mục tiêu phổ cập giải pháp nấu ăn sạch trên toàn châu Phi. Ông nhấn mạnh mục tiêu này chỉ có thể đạt được khi đi kèm các khoản đầu tư tương xứng.
Theo Tổng Giám đốc IEA Fatih Birol, khoảng 740 triệu USD, tương đương gần một phần ba số tiền cam kết tại Hội nghị Paris, đã được giải ngân tại 22 quốc gia châu Phi.
Ông cho biết khoản cam kết bổ sung trị giá 900 triệu USD cho thấy động lực đầu tư đang gia tăng và dự kiến sẽ còn có thêm các khoản hỗ trợ mới trước hội nghị tiếp theo.
IEA cũng công bố báo cáo cho thấy kể từ Hội nghị Paris năm 2024, hơn 30 quốc gia châu Phi đã ban hành 121 chính sách mới về nấu ăn sạch. Đây là những quốc gia chiếm khoảng 80% số người dân châu Phi chưa được tiếp cận các giải pháp nấu ăn sạch.
Cơ quan này đang phối hợp với Liên minh châu Phi hỗ trợ các chính phủ xây dựng và hoàn thiện chính sách quốc gia trong khuôn khổ chiến lược và kế hoạch hành động chung của toàn châu lục.
Bên cạnh đó, IEA cũng khởi động Chương trình An ninh Nấu ăn sạch theo hình thức hợp tác công - tư nhằm tăng cường chuỗi cung ứng nhiên liệu nấu ăn, đặc biệt là khí dầu mỏ hóa lỏng (LPG).
Theo IEA, sáng kiến này được triển khai sau khi hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz bị gián đoạn hồi đầu năm 2026, ảnh hưởng tới khoảng 30% lượng LPG được giao dịch trên toàn cầu. Hiện có hơn 3,4 tỷ người trên thế giới sử dụng LPG làm nhiên liệu nấu ăn chính.
Chương trình sẽ hỗ trợ kỹ thuật cho các quốc gia muốn tăng cường an ninh nguồn cung nhiên liệu, đồng thời thúc đẩy hợp tác quốc tế nhằm củng cố chuỗi cung ứng phục vụ mục tiêu phổ cập nấu ăn sạch.
Nấu ăn sạch là việc sử dụng các nguồn năng lượng và công nghệ phát thải thấp, như ethanol, khí sinh học (biogas) và điện, thay thế than củi, củi đốt cùng các loại nhiên liệu gây ô nhiễm khác. Quá trình chuyển đổi này góp phần giảm ô nhiễm không khí trong các hộ gia đình và cải thiện sức khỏe của hàng triệu người dân châu Phi.
