Tại khu bảo tồn Maasai Mara của Kenya, xe máy điện và ô tô điện đang dần thay thế phương tiện chạy xăng trong hoạt động tuần tra và du lịch. Được sạc bằng năng lượng mặt trời, các phương tiện này giúp giảm tiếng ồn, chi phí nhiên liệu và tác động tới môi trường tự nhiên.
Anh Joshua Kijape, kiểm lâm tại Mara-Siana thuộc khu bảo tồn Maasai Mara, đã sử dụng xe máy điện để tuần tra trong khoảng một năm. Động cơ gần như không phát ra tiếng giúp anh tiếp cận động vật hoang dã mà ít gây xáo trộn, đồng thời tạo lợi thế khi theo dõi những người săn trộm.
“Với chiếc xe này, tôi có thể đến gần động vật hơn mà không làm chúng hoảng sợ. Khi truy tìm những người săn trộm, họ cũng không nghe thấy chúng tôi đang tới” - anh Kijape nói.
Năng lượng mặt trời được đưa vào thảo nguyên
Xe máy điện là một phần trong nỗ lực đưa quá trình chuyển đổi năng lượng tới các khu bảo tồn thiên nhiên ở châu Phi, thay thế phương tiện chạy xăng bằng xe được sạc từ điện mặt trời.
Tại Maasai Mara, các đơn vị bảo tồn đang thử nghiệm khả năng sử dụng phương tiện điện nhằm giảm tiêu thụ nhiên liệu, chi phí bảo dưỡng và tiếng ồn trong một trong những hệ sinh thái quan trọng nhất châu Phi. Hoạt động này diễn ra đúng thời điểm cuộc di cư thường niên của linh dương đầu bò thu hút lượng lớn động vật, khách du lịch và lực lượng bảo tồn tới khu vực.
Ông Jason Knauf, Giám đốc điều hành chương trình The Earthshot Prize của BBC, cho rằng việc xe điện xuất hiện tại Maasai Mara cho thấy chuyển đổi năng lượng không chỉ giới hạn trong giao thông đô thị.
“Nếu công nghệ sạch có thể chứng minh tính tin cậy, hiệu quả và chi phí hợp lý tại một môi trường khắc nghiệt như Mara, điều đó sẽ củng cố cơ sở để mở rộng sang các khu bảo tồn và cộng đồng vùng sâu vùng xa khác” - ông Knauf nói.
Đối với ROAM, công ty xe máy điện có trụ sở tại Nairobi và là đơn vị sản xuất chiếc xe Kijape đang sử dụng, Maasai Mara cũng là nơi thử nghiệm khả năng vận hành trên địa hình gồ ghề, các chuyến tuần tra dài và điều kiện xa khu dân cư.
Giám đốc điều hành ROAM Filip Lovstrom cho biết việc loại bỏ tiếng động cơ xăng giúp tạo môi trường yên tĩnh hơn cho cả động vật và du khách. Theo ông, lợi ích kinh tế cũng có thể trở thành động lực quan trọng cho việc nhân rộng mô hình.
Thay vì vận chuyển xăng từ cảng Mombasa vào sâu trong các khu bảo tồn, các phương tiện có thể được sạc ngay tại chỗ bằng năng lượng mặt trời, giảm cả chi phí hậu cần lẫn tác động môi trường.
Vẫn cần mở rộng hệ thống trạm sạc
Xe máy điện của ROAM có thể chạy khoảng 160 km sau mỗi lần sạc. Tuy nhiên, để phục vụ những chuyến tuần tra dài hơn, các điểm sạc vẫn cần được bố trí dọc tuyến.
Theo ông Lovstrom, do xe có thể sạc bằng ổ điện tiêu chuẩn 10 ampere, các trạm sạc có thể được xây dựng dựa trên hệ thống điện mặt trời và pin lưu trữ quy mô tương đối nhỏ.
Nhu cầu sử dụng xe điện cũng không chỉ giới hạn trong hoạt động bảo tồn. Các cộng đồng sống gần khu bảo tồn thường phụ thuộc nhiều vào xe máy để đi lại, nhất là tại những nơi đường sá kém phát triển và ít phương tiện thay thế.
Khu nghỉ dưỡng sinh thái Emboo River Camp tại Maasai Mara đã sử dụng xe safari chạy điện từ năm 2019. Ông Loic Amado, đồng sáng lập và đồng giám đốc khu nghỉ dưỡng, cho biết toàn bộ số xe này được sạc bằng điện mặt trời.
“Đây là một ứng dụng rất phù hợp cho xe điện. Chúng yên tĩnh, bền vững, thân thiện với môi trường và quan trọng nhất là tiết kiệm” - ông Amado nói.
Xe điện dùng năng lượng mặt trời ngày càng mở rộng
Từ một thử nghiệm ban đầu tại Emboo River Camp, mô hình này đã phát triển thành hoạt động rộng hơn thông qua công ty EERA LAB của ông Amado. Hiện công ty hỗ trợ 25 khu nghỉ dưỡng tại Đông Phi về điện mặt trời, xử lý nước thải và chuyển đổi phương tiện sang chạy điện.
Emboo cũng đã mở rộng đội xe điện và tăng hơn ba lần công suất hệ thống điện mặt trời để đáp ứng nhu cầu.
Hiện số lượng xe safari điện tại Kenya vẫn còn hạn chế, chủ yếu tập trung ở Maasai Mara và một số khu bảo tồn khác. Tuy nhiên, các doanh nghiệp du lịch lớn đã bắt đầu quan tâm. Ông Amado cho biết, Asilia, đơn vị vận hành khoảng 20 khu nghỉ dưỡng trên khắp Đông Phi, cũng đã đưa xe điện vào hoạt động.
EERA LAB đồng thời phát triển hệ thống theo dõi lượng điện sản xuất và tiêu thụ, mực nước, hoạt động tái chế và lượng điện mặt trời dùng để sạc xe. Chi phí chuyển đổi một xe safari truyền thống sang chạy điện vào khoảng 35.000-45.000 USD, nhưng theo ông Amado, khoản đầu tư có thể hoàn vốn sau khoảng 2,5-3 năm nhờ tiết kiệm nhiên liệu và bảo dưỡng.
“Tất cả đều vận hành bằng ánh nắng mặt trời, và chúng tôi có rất nhiều nắng” - ông nói.
Mục tiêu cuối cùng, theo ông Amado, không chỉ là thay thế từng phương tiện chạy xăng. “Mục tiêu của chúng tôi là giúp Maasai Mara đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2035.” - ông cho biết.
