Tính đến trung tuần tháng 2, toàn tỉnh đã gieo trồng được 16.158 ha cây trồng các loại. Riêng đối với các huyện miền Tây, vụ xuân năm nay được đánh giá là năm có nhiều thuận lợi về thời tiết và công tác chuẩn bị về nước, giống, phân bón, kỹ thuật canh tác chu đáo hơn so với mọi năm. Đối với các địa phương khu vực miền Đông, hiện mới bắt đầu bước vào thời điểm chính vụ gieo cấy lúa xuân nhưng lại thêm một năm không thuận do thiếu nước phục vụ sản xuất.
Cống tiêu nước Bến Giang (Yên Hưng) vừa được đầu tư nâng cấp.
Miền tây - thoải mái nước tưới
Khép lại khung thời vụ gieo cấy lúa xuân bà con nông dân các huyện, thị xã khu vực miền Tây của tỉnh tạm thở phào nhẹ nhõm, không có những đợt rét đậm, rét hại kéo dài như mọi năm, tiến độ gieo cấy vừa kịp khung thời vụ. Gặp những ngày thời tiết nóng ẩm, có mưa xuân nên diện tích lúa gieo thẳng lên rất nhanh, những diện tích gieo cấy bằng mạ cũng đã kịp bén rễ hồi xanh. Hiện các địa phương đang tập trung cho công tác chăm bón và phòng trừ sâu bệnh hại. Nếu như mọi năm, sau khi gieo cấy lúa xuân xong các địa phương đều lo lắng về nguồn nước phục vụ cho chăm sóc thì năm nay tình trạng này không xảy ra. Tính từ đầu vụ xuân đến nay lượng mưa trên toàn tỉnh không lớn, số ngày có mưa rất ít và chủ yếu là mưa nhỏ nhưng các địa phương đều không phải lo thiếu nước phục vụ cho sản xuất, thậm chí có xứ đồng còn thừa nước tưới. Để đảm bảo cung ứng đủ nước tưới phục vụ cho sản xuất vụ xuân, từ giữa mùa mưa năm 2008, các công ty thuỷ nông đã chủ động xây dựng kế hoạch tích trữ đủ lượng nước trong các hồ chứa, tiến hành cải tạo, sửa chữa những hồ, đập, cánh cống bị rò rỉ thẩm lậu để giữ nước. Do việc điều tiết tích trữ hợp lý nên tính đến ngày 15-2, lượng nước trữ ở 23 hồ, đập trên toàn tỉnh đạt 169,3 triệu m3, tăng 30,5 triệu m3 so với cùng kỳ. Đồng chí Đặng Văn Diềm, Trưởng Phòng NN&PTNT huyện Đông Triều cho biết: Tính đến nay, toàn huyện đã gieo trồng được 5.500 ha, trong đó diện tích lúa 4.500 ha, cây rau màu 1.000 ha. Nhìn chung sản xuất vụ xuân năm nay rất thuận lợi, đảm bảo tiến độ và lịch thời vụ. Ngay từ đầu vụ huyện đã chỉ đạo các xã thực hiện tốt lịch sản xuất vụ xuân nên các khâu chuẩn bị cho sản xuất như giống, công cụ làm đất, tháo nước đổ ải đều đã được các xã, thị trấn quán triệt thực hiện đến tận thôn, hộ nông dân. Để đảm bảo lượng nước tưới ngay từ đầu vụ các xã đã tổ chức ra quân làm thuỷ lợi nội đồng, nạo vét mương máng. Hai năm nay, mặc dù Nhà nước đã miễn thu thuỷ lợi phí nhưng công tác phục vụ của các đơn vị thuỷ nông, hợp tác xã vẫn rất tốt, đảm bảo dẫn nước về từng chân ruộng, xứ đồng. Chính nhờ năm nay đủ nước đổ ải nên khâu làm đất dễ dàng hơn rất nhiều và cũng thuận lợi cho phòng trừ sâu bệnh, hạn chế cỏ mọc sau khi gieo cấy, bà con nông dân rất phấn khởi. Đến nay, ngoài gần 20 ha cấy lúa xuân của xã Nguyễn Huệ bị thiếu nước do đập Sống Rắn bị rò rỉ còn các xã khác chưa có nơi nào phản ánh về tình trạng thiếu nước cho chăm sóc lúa vụ xuân.
Việc cung ứng nước cho sản xuất nông nghiệp của các huyện, thị xã khu vực miền Tây thuận lợi hơn miền Đông vì hệ thống kênh mương được đầu tư tương đối hoàn chỉnh, địa hình bằng phẳng nên dễ dàng hơn cho việc dẫn nước từ các hồ chứa về phục vụ sản xuất. Toàn tỉnh hiện có 23 hồ, đập thì các hồ có dung tích chứa lớn lại chủ yếu nằm ở các địa phương khu vực miền Tây, các hồ đập này đều đã được đầu tư xây dựng kiên cố đảm bảo trữ đủ lượng nước phục vụ cho sản xuất trên toàn khu vực.
Miền đông - năm nào cũng khát nước
Công trình hồ chứa nước Đầm Hà Động đang được khẩn trương thi công.
Hạn hán vụ xuân không phải là chuyện lạ với bà con nông dân các địa phương khu vực miền Đông. Năm nào cũng vậy từ khoảng trung tuần tháng 11 năm trước đến hết tháng 2 năm sau ở các địa phương khu vực này hầu như không có mưa. Trong khi đó hệ thống công trình thuỷ lợi như hồ chứa nước, kênh mương lại chưa được đầu tư hoàn chỉnh nên tình trạng thiếu nước cho sản xuất vụ xuân, nhiều diện tích buộc phải bỏ hoang đã xảy ra từ nhiều năm nay. Một số huyện như Bình Liêu, Ba Chẽ hoàn toàn không thể chủ động được việc điều tiết nước tưới cho cây trồng, cứ hết vụ mùa, bước sang vụ đông xuân hầu hết diện tích đất lại “ngủ đông”. Bắt đầu từ trung tuần tháng 2 bà con nông dân các huyện khu vực miền Đông bước vào thời điểm chính vụ sản xuất vụ xuân nhưng ngoài TP Móng Cái và huyện Hải Hà bớt căng thẳng về nước tưới phục vụ sản xuất, các địa phương còn lại nông dân vẫn trong tâm trạng thấp thỏm “lạy trời mưa xuống lấy nước cho ruộng con cày”. Anh Sằn A Pau, thôn Khe Loọng Trong (xã Thanh Sơn, Ba Chẽ) cho biết: “Ruộng đất canh tác ít nhưng chúng tôi chỉ cấy được hết diện tích vào vụ mùa còn vụ xuân có vài chỗ cấy được còn đâu là bỏ hoang hoặc trồng lạc, đậu tương vì không có nước. Có năm nhà tôi đã gieo mạ rồi nhưng vì ruộng không có nước để cấy đành phải bỏ mạ cho trâu ăn. Thậm chí có chỗ đã không cấy được lúa cũng chẳng trồng được cây màu nào vì khô hạn quá mức, mấy tháng trời không mưa, suối cạn chẳng có nước ở đâu mà tưới cho cây, trồng xong rồi đành phải để cây chết khô”.
Những năm gần đây việc đầu tư hệ thống kênh mương ở các địa phương khu vực miền Đông đã được tỉnh đặc biệt quan tâm nhưng mới chỉ giải quyết được phần ngọn của vấn đề bởi toàn bộ hệ thống hồ chứa hầu như chưa được đầu tư hoàn chỉnh nên không có khả năng giữ nước, cứ mùa mưa kết thúc thì hồ cũng hết nước, kênh mương vào thời vụ này cũng chẳng thể hoạt động được. Nhiều năm nay nguồn nước cung ứng cho canh tác nông nghiệp của bà con nông dân phụ thuộc vào các đập dâng trên sông suối nhưng vì rừng đầu nguồn hầu như đã bị chặt phá, mất nguồn sinh thuỷ nên các hồ đập, sông suối gần như bị cạn vào mùa khô và trở thành đường đi vào các thôn, khe bản. Chuyện hạn hán vụ xuân năm nào cũng xảy ra và có thể lường trước được nhưng việc chuyển đổi diện tích không có đủ nước cấy lúa sang trồng các loại cây trồng khác lại rất chậm chạp. Phần lớn diện tích không cấy được lúa vụ xuân ở các địa phương khu vực miền Đông bỏ hoang đợi đến vụ mùa năm sau mới tiếp tục đưa vào sử dụng.
Đồng chí Trần Đức Diên, Phó Giám đốc Sở NN&PTNT cho biết: “Trên địa bàn các huyện, thành phố khu vực miền Đông của tỉnh ngoài Móng Cái nhờ có hồ Tràng Vinh mới được đầu tư nâng cấp hoàn tất đưa vào sử dụng đảm bảo đủ lượng nước phục vụ cho sản xuất; huyện Hải Hà có hồ Trúc Bài Sơn, các địa phương khác không thể chủ động được nguồn nước tưới tiêu vụ xuân thường xảy ra hạn hán nặng. Hiện Trung ương và tỉnh đang cho đầu tư hồ Đầm Hà Động nhưng do trong quá trình thi công phải cắt nước ở nhiều khu vực nên việc sản xuất của bà con nông dân một số xã trên địa bàn huyện Đầm Hà đang gặp rất nhiều khó khăn nhất là vụ xuân khi mùa khô kéo dài không có mưa. Vừa qua Sở đã làm việc với các địa phương, thống kê lại những diện tích có khả năng bị hạn nặng, không thể cấy lúa được để xây dựng kế hoạch chuyển sang trồng các loại cây màu khác”.
