Chống liên minh độc quyền và tăng giá xăng dầu

Ngay sau khi Chính phủ ban hành Nghị định về trao quyền tự quyết giá xăng dầu cho doanh nghiệp, đã có một số dư luận lo ngại về khả năng các doanh nghiệp sẽ liên minh với nhau để tạo độc quyền và tăng giá. Ngày 9/4, Bộ trưởng Bộ Thương mại Trương Đình Tuyển đã trả lời phỏng vấn về vấn đề này.

Trong cuộc trả lời phỏng vấn, Bộ trưởng Bộ Thương mại Trương Đình Tuyển cho biết, hiện nay đã trao cho doanh nghiệp (DN) quyền tự quyết giá xăng bán lẻ. Đến cuối năm nay sẽ bỏ trợ cấp Mazut, sang đầu năm sẽ bỏ trợ cấp diezen... Tuy nhiên, khi đã trao quyền tự quyết giá bán lẻ cho DN cơ quan quản lý sẽ xây dựng những nguyên tắc để chống liên minh độc quyền và tăng giá, đồng thời đảm bảo sự bình ổn của thị trường.

Bộ trưởng cũng khẳng định, trong thời gian chờ Nghị định mới có hiệu lực, quan điểm chung là phải ổn định giá xăng dầu.

Bộ trưởng Trương Đình Tuyển. (Ảnh: Phạm Hải)

Ông Tuyển cho biết, cơ chế điều hành xăng dầu 187 đã phát huy tác dụng rất tốt nhưng trong điều kiện phát triển mới, Nghị định mới được ban hành là một bước đi hợp lý. Để có thể thực thi Nghị định, ngay sau đây, Bộ Thương mại sẽ có cuộc họp với các doanh nghiệp đầu mối và Bộ Tài chính nhằm xây dựng lên những nguyên tắc để bảo đảm thị trường xăng dầu không có đột biến lớn khi giao cho DN quyết định giá bán lẻ. Xây dựng những nguyên tắc kiểm soát để chống hình thành các liên minh độc quyền.

- Thưa Bộ trưởng, có thể hiểu những nguyên tắc đó cụ thể thế nào?

- Thực tế, Nghị định đã được xây dựng rất rõ ràng, không cần hướng dẫn gì nhiều. Chúng ta chỉ cần thống nhất một số nguyên tắc điều hành. Do xăng dầu thế giới biến động thất thường nên chúng ta phải có sự điều chỉnh thế nào cho hợp lý. Mỗi lần biến động thì tăng giảm thuế ra sao, mức giá bao nhiêu thì thuế sẽ thế nào. Ví dụ, giá dầu thô tăng lên bao nhiều thì có thể thuế phải giảm xuống. Thứ hai phải thống nhất nguyên tắc DN tăng giá thế nào, trao quyền cho DN nhưng vẫn phải quản lý, DN phải đăng ký để kiểm soát, chống độc quyền tăng giá. Hiện nay, chúng ta có 11 nhà nhập khẩu nếu liên minh độc quyền này hình thành thì rất nguy hiểm. Bên cạnh đó, xăng dầu là một mặt hàng mà Nhà nước huy động (thu thuế - PV), cũng phải tính toán xem huy động trung bình bao nhiều phần trăm vào ngân sách.

Khi đã thống nhất các nguyên tắc điều chỉnh (giá thế nào thì thuế thế nào) thì không cần phải thương lượng và cân nhắc. Còn như hiện nay, mỗi khi giá thế giới biến động, Bộ Tài chính lại lo việc huy động ngân sách, Bộ Thương mại lại lo tăng giá xăng ảnh hưởng đến tăng giá chung...

- Lợi ích của việc hình thành giá cả theo cơ chế thị trường là không bàn cãi nhưng khi trao quyền cho DN quyết định liệu có xảy ra tăng giá đột biến, gây "sốc" cho thị trường?

- Bây giờ chúng ta đang hình thành đồng bộ các yếu tố thị trường, xóa bỏ các hình thức bao cấp, trợ giá. Nếu giá cả đúng thì hoạch toán mới đúng được. Thứ hai, khi định giá đúng, Nhà nước không bù lỗ thì tiêu dùng mới tiết kiệm được. Nếu bao cấp sẽ hoạch toán méo mó. Tất nhiên, xăng dầu, nhất là Diezen và Mazut có tác động lớn đến sản xuất, nếu thả nổi giá các mặt hàng này ngay lập tức sẽ tác động "sốc" làm đảo lộn mặt bằng giá. Do vậy, phải làm có lộ trình nhưng nói chung đến cuối năm nay sẽ bỏ trợ cấp Mazut, sang đầu năm sẽ bỏ trợ cấp Diezen. Như thế chúng ta sẽ có một mặt bằng giá tốt.

- Việc trao quyền tự quyết giá cho DN có thể dẫn đến giá biến động hàng ngày. Điều này sẽ gây ảnh hưởng đến DN và người dân thì phải xử lý thế nào?

- Chúng ta sẽ tìm cách để DN có sự điều chỉnh giá hợp lý. Quan điểm của tôi là DN (kinh doanh xăng dầu - PV) phải tính lỗ lãi cho cả năm, không nên chạy theo lỗ lãi theo từng thời điểm. Xăng dầu cứ lên xuống liên tục còn DN phải tính toán lấy lãi bù lỗ. Hôm nay, giá lên có thể lỗ những giá xăng dầu có thể xuống không nên vội chạy theo nó. Tất nhiên giá cả đã giao quyền DN tự quyết định nhưng sẽ cố gắng bàn với DN lấy lúc lãi bù lúc lỗ không nên chạy theo một cách đơn giản những biến động của thị trường. Chúng ta phải tránh trường hợp giá thế giới lên 1 tý là bán lẻ trong nước ngay lập tăng theo, giá xuống 1 tý lại xuống. Thậm chí khi tăng giá lên rồi lại không thèm xuống thì cơ quan nhà nước ra lệnh làm sao. Cho nên, bây giờ phải có sự kiểm soát.

- Theo Nghị định mới, Nhà nước chỉ quản lý bằng chính sách và các điều kiện kỹ thuật. Như vậy, có nghĩa là nếu các DN đáp ứng đủ điều kiện đều có thể tham gia làm đầu mối nhập khẩu kinh doanh xăng dầu?

- Đáp ứng đủ điều kiện thì tham gia kinh doanh nhưng tôi xin nói thêm là kinh doanh xăng dầu đòi hỏi vốn rất lớn, đầu tư hạ tầng nhiều. Cá nhân tôi cũng đang thấy một sự mâu thuẫn là bây giờ chúng ta không cam kết mở cửa thị trường xăng dầu nhưng biết đâu sau 5-10 năm nữa do yêu cầu phát triển chúng ta có thể mở cửa thị trường xăng dầu và nếu mở cửa sẽ có nhiều tập đoàn nước ngoài vào và các công ty kinh doanh nhỏ sẽ rất dễ bị nước ngoài xóa sổ. Tôi rất muốn ngành xăng dầu không độc quyền nhưng phải xây dựng 1 số hãng đủ lớn, đủ sức mạnh để cạnh tranh. Bây giờ anh nào cũng đi xin làm đầu mối nhập khẩu xăng dầu nhưng kinh doanh xăng dầu phải có kho bể và nhiều điều kiện khác. Chúng ta dùng 1 năm 12 triệu tấn xăng dầu, với 11 đầu mối hiện nay, chia trung bình mỗi DN 1 triệu tấn theo giá hiện tại là 300 triệu USD, nhiều DN nhỏ sẽ không đủ vốn. Nếu hạn chế quá thì mang tiếng là bảo hộ nhưng tôi không muốn quá manh mún, không tích tụ được, khi có lãi thì tất cả lao vào làm khi lỗ rút ra chỉ 1 - 2 DN lớn chủ lực phải trụ lại. Như vậy, nếu cứ để manh mún thế này thì rất khó.