Từ chiếc tăm tre Hương quế, bông tai Boss (những mặt hàng có giá trị thấp nhưng có uy tín) tới những sản phẩm, vật liệu, phụ kiện thiết bị vệ sinh "có tiếng" như Inax đều đang bị làm nhái, làm giả tràn lan trên thị trường khiến doanh nghiệp bị thiệt hại cả về tài chính lẫn uy tín.
Theo nhận định của ông Lê Thế Bảo - Chủ tịch Hiệp hội chống hàng giả và bảo vệ thương hiệu Việt Nam thì đây chính là biểu hiện của cạnh tranh không lành mạnh rất đáng báo động ở VN hiện nay...
Ông Bảo cho biết, điều 39 Luật Cạnh tranh đã xác định rõ 10 nhóm hành vi cạnh tranh không lành mạnh, tuy nhiên phổ biến nhất hiện nay là việc "sử dụng chỉ dẫn gây nhầm lẫn" và "dèm pha gây tổn hại cho DN". Thực tế hành vi "chỉ dẫn gây nhầm lẫn" rất gần với hành vi "hàng giả, hàng nhái" vì đây là những chỉ dẫn về tên thương mại, khẩu hiệu kinh doanh, biểu tượng kinh doanh, bao bì, chỉ dẫn địa lý... khiến người tiêu dùng nhầm lẫn hoặc nhầm tưởng về chất lượng của hàng hóa, dịch vụ có uy tín trên thị trường với nhãn hàng hóa, dịch vụ kém hơn.
Đơn cử như trường hợp Công ty May Việt Tiến, trong suốt 5 năm qua (từ 2000- 2005) tên thương mại cùng nhãn hiệu hàng hóa của Việt Tiến mặc dù đã đăng ký bản quyền nhưng vẫn bị "vay mượn" một cách trắng trợn. Vì vậy, công ty này đã phải vất vả áp dụng nhiều biện pháp chống hàng nhái, hàng giả nên đến nay mới giảm bớt phần nào.
Ngoài ra còn nhiều trường hợp khác như sản phẩm thuốc nhuộm tóc của Wella, mỹ phẩm của Olay bị làm nhái từ bao bì đến kiểu dáng được đưa từ nước ngoài về VN tiêu thụ. Hàng nhái và hàng thật như "chị em sinh đôi" khiến người tiêu dùng rất khó phân biệt. Ông Bảo cho rằng, các mặt hàng dễ bị nhái thường tập trung vào những sản phẩm may mặc, đồ da, túi xách, giày dép của các nhãn hiệu nổi tiếng như Lacoste, Adidas, Levis...
Khi thương hiệu của một mặt hàng đã được khẳng định thì sẽ xuất hiện ngay hàng giả, hàng nhái của mặt hàng đó. (Ảnh minh họa)
Phần lớn các mặt hàng này có xuất xứ từ Trung Quốc. Đáng lo ngại hơn cả là phương thức, thủ đoạn làm hàng nhái, hàng giả ngày càng tỏ ra tinh vi hơn khiến các lực lượng khó bề kiểm tra và người tiêu dùng cũng khó nhận biết được. Đơn giản vì ở trong nước không đủ điều kiện để làm nhái nên các doanh nghiệp đã chuyển hướng ra nước ngoài đặt hàng rồi đưa hàng giả về tiêu thụ với thủ đoạn rất đa dạng, tinh vi dưới mọi hình thức từ nhập tiểu ngạch, nhập lậu, nhập chính ngạch, thậm chí có những hàng hóa sản xuất tại VN đưa qua biên giới rồi lại quay trở lại VN như hàng nhập khẩu.
Với hành vi "dèm pha doanh nghiệp khác", thực tế đã cho thấy không ít DN bị điêu đứng vì bị vu khống, tung tin thất thiệt như vụ Ngân hàng Á Châu (ACB), bồn inox Toàn Mỹ...
Chưa kể, một số vụ việc có dấu hiệu của hành vi quảng cáo nhằm cạnh tranh không lành mạnh như quảng cáo của công ty Xuân Lộc Thọ "hàng Mỹ không đắt như bạn nghĩ" đã gây không ít hiểu lầm về sản phẩm đối với người tiêu dùng vì thực tế đây là hàng VN sử dụng công nghệ Đài Loan chứ không phải là hàng của Mỹ. Đặc biệt, nhiều DN còn có dấu hiệu ép buộc trong kinh doanh như vụ tranh chấp kinh doanh vận tải ở Quy Nhơn giữa doanh nghiệp Thuận Thảo và các DN khác mà báo chí đã nêu. Theo ông Bảo, đây rõ ràng là những hành vi cạnh tranh không lành mạnh gây hậu quả xấu trong kinh doanh cho các DN.
Do vậy, vấn đề đặt ra là phải ngăn chặn hành vi này như thế nào để bảo vệ quyền lợi cho DN làm ăn chân chính.
Xử lý quá nương tay
Theo bà Trần Thị Hồng Vân - Giám đốc công ty Banca, công tác chống hành vi cạnh tranh không lành mạnh hiện nay chưa hiệu quả và còn nhiều điều phải bàn.
Ví dụ như biện pháp xử lý đối với sản phẩm có chỉ dẫn gây nhầm lẫn hiện còn quá nương tay. Hình thức phạt xử lý hành chính là phạt tiền, tịch thu tang vật, phương tiện buộc cải chính công khai. Tuy nhiên, để xử lý triệt để sai phạm thì cần phải có cả hình thức buộc thu hồi các sản phẩm có chỉ dẫn gây nhầm lẫn. Về hành vi "dèm pha doanh nghiệp khác" cũng được coi là biểu hiện của cạnh tranh không lành mạnh. Tuy nhiên, việc xử lý hành vi này vẫn chưa thoả đáng. Luật Cạnh tranh có điều 43 quy định cấm DN này dèm pha DN khác.
Luật đã rõ nhưng rất khó thực hiện vì làm sao có bằng chứng xác định là người này hay người khác dèm pha nói xấu người khác. Rõ ràng, quy định pháp luật còn tồn tại những nội dung chưa rõ ràng, DN vi phạm vì thế vẫn có thể lách luật để tồn tại. Giải pháp tình thế mà đại diện Văn phòng luật sư Ngo và Associes đưa ra là DN cần gửi thư cảnh cáo cho các bên vi phạm, đồng thời gửi bản sao cảnh cáo đến Cục Quản lý cạnh tranh (Bộ Công Thương), Tổng Cục Du lịch, Trung tâm Internet Việt Nam. Về phía Cục Quản lý cạnh tranh cần tăng cường công tác thông tin, tuyên truyền về vấn đề này.
Hiệp hội là đầu mối để phổ biến, hướng dẫn tới các DN về Luật Cạnh tranh giúp hội viên cộng tác với Cục Quản lý cạnh tranh. Đã đến lúc DN và cơ quan quản lý phải cộng tác chặt chẽ với nhau vì các hành vi cạnh tranh không lành mạnh sẽ càng nảy sinh phức tạp hơn gây khó khăn cho DN và phương hại đến cả nền kinh tế.
