Từ lâu, cùng với chè Bản Sen, cam Vạn Yên (Vân Đồn) đã được nhiều người tiêu dùng trong và ngoài tỉnh biết đến. Nhưng hiện nay cây cam đang bị thoái hóa, chết dần, chết mòn...
Nằm cách khu du lịch Bãi Dài chừng hơn chục cây số, Vạn Yên vốn là xã nghèo của huyện đảo Vân Đồn, nhưng thời gian gần đây cùng với xu thế phát triển chung của huyện, xã đã có những bước phát triển khá vững chắc, số hộ nghèo giảm mạnh, cơ sở hạ tầng được quan tâm đầu tư. Đó là thành quả của việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế một cách phù hợp, đặc biệt là việc khôi phục và phát triển nghề trồng cam. Cam Vạn Yên có hương vị thơm, ngon đặc biệt, rất được người tiêu dùng ưa chuộng. Từ rất lâu, Vạn Yên đã có những trang trại rộng lớn với hàng trăm gốc cam, đến mùa thu hoạch, cả xã vui như hội, người bán, kẻ mua tấp nập. Nhưng có một thời gian dài, nhiều gia đình chuyển hướng làm nghề khác, cây cam thiếu sự chăm sóc, diện tích trồng dần bị thu hẹp. Rất may, khoảng cuối những năm 90 thế kỷ trước, chính quyền địa phương đã vận động nhân dân khôi phục lại nghề trồng cam. Từ đó, cây cam đã thực sự trở thành cây làm giàu của nhiều hộ dân trong xã... Chúng tôi đến thôn 10-10, là thôn có nhiều hộ trồng cam nhất của xã. Bây giờ đang là chính vụ thu hoạch, nhưng các vườn cam vắng tanh, vắng ngắt. Thôn có 70 hộ dân, nhà nào cũng trồng cam. Nhiều hộ nhờ thu nhập từ cam xây được nhà trị giá tới cả tỷ đồng. Bác Nguyễn Thị Sậu có gần 40 năm gắn bó với mảnh đất này, cho biết: “Hỏng gần hết rồi các anh ạ, cứ đà này, chẳng được bao lâu nữa không ai dám trồng cam”. Bác Sậu dẫn chúng tôi vào thăm vườn cam của gia đình. Vườn cam có tới vài trăm hốc, sai trĩu trịt quả, đang độ chín rộ. Bác Sậu hái 1 rổ cam, rồi lựa chọn từng quả mời khách. Bác nói: “Trông thì đẹp vậy, nhưng chẳng có nước đâu”. Bác kể: Trước đây, vườn cam này, mỗi vụ, trừ các khoản chi phí được 30 đến 40 triệu đồng. Ngay từ khi cam mới bói quả, nhiều người đã đến đặt cọc cả vườn. Vậy mà bây giờ là chính vụ, mà chẳng thấy ai ỏ ê gì, vì chất lượng cam kém. Theo phản ánh của nhiều người dân trong thôn, từ ngày Công ty Lâm nghiệp Vân Đồn đến phát rừng để trồng keo, mặc dù chưa có kết luận khoa học nào minh chứng cam chết hàng loạt và thoái hóa, nhưng khi những khu rừng này còn thì vườn cam còn tốt, vì đất được giữ ẩm. Chị Phí Thị Thắng là một trong những hộ có hoàn cảnh kinh tế khó khăn nhất trong thôn đang hì hụi chặt bỏ cây cam trong vườn của gia đình. Chị cho biết: “Cuộc sống của cả 4 người trong nhà đều trông vào vườn cam. Vụ năm nay, gia đình khấp khởi mừng thầm vì thấy bói quả rất nhiều, nào ngờ lúc chín, bóc ra chẳng có nước. Cả vườn rộng như vậy, nhưng chọn mãi mới được vài thúng quả chất lượng tạm được. Đã thế lại rớt giá chỉ còn 6 đến 8 ngàn đồng/kg, nên chưa chắc được nổi vài trăm ngàn đồng. Đã lác đác có cây cam chết vì thiếu nước. Xót ruột lắm các anh ạ!”. Tìm hiểu chúng tôi được biết, hầu hết đất rừng đã được giao cho các hộ dân, nhưng lại không phải người dân trong thôn. Bởi trước đây, khi có chính sách giao đất giao rừng, rất ít hộ trong thôn 10-10 mặn mà với việc nhận đất nhận rừng. Bây giờ muốn giữ rừng để giữ độ ẩm cho đất trồng cam, nhiều hộ dân trong thôn muốn được giao đất, giao rừng, xã cũng đành chịu. Tuy nhiên, đồng chí Chủ tịch UBND xã Vạn Yên cho biết, xã đang chuẩn bị triển khai dự án làm “sống lại” cây cam. Đó là một tín hiệu vui cho người trồng cam nơi đây.
