Song song với cuộc chạy đua lãi suất thời gian qua, nhiều ngân hàng (NH) tiếp tục theo đuổi mục tiêu mở rộng thị trường, đầu tư công nghệ nhằm đa dạng hoá sản phẩm dịch vụ, không ngừng nâng cao năng lực cạnh tranh. Bằng chứng là nhiều NH liên tục tung ra các sản phẩm mới, hiện đại, với rất nhiều tiện ích dành cho khách hàng, không giới hạn khách hàng là doanh nghiệp hay cá nhân.
Những tiện ích không thể phủ nhận
Hiện nay hầu hết các NH đều đã cung cấp cho thị trường dịch vụ Internet Banking, E-Banking, Mobile Banking, Home Banking, ATM, thanh toán online v.v... Với sản phẩm này, quả thực ''cả ngân hàng trong tay bạn'' (như phương châm của Agribank) đã được chứng minh không phải là sự thổi phồng. Truy cập Internet để xem thông tin đầy đủ về tài khoản chi tiết tiền gửi vào, rút ra, lãi phát sinh cũng như thời gian, địa điểm v.v... giúp chủ tài khoản không phải lưu hoá đơn đối chiếu số dư tài khoản hoặc nhờ đến nghiệp vụ NH. Đặc biệt là họ tiết kiệm được thời gian và tự chủ hơn với đồng tiền của mình. Giờ đây, mọi phát sinh liên quan đến thanh toán đều có thể không cần dùng tiền mặt với chỉ một động tác click chuột máy tính hay một cuộc điện thoại v.v... Mới đây, NHTMCP Ngoại thương còn ra mắt sản phẩm VCB-eTour xuất hiện lần đầu tiên trên thị trường cho phép khách hàng thanh toán tour du lịch trọn gói thông qua NH. Cuối tháng 7, NHTMCP Quốc tế (VIB) chính thức cung cấp dịch vụ NH trực tuyến với tên gọi VIB4U (e-Banking). Đây không phải là dịch vụ mới lạ trên thị trường bởi trước đó rất nhiều các NH khác cũng đã triển khai dịch vụ này. Song, VIB cho rằng tính năng vượt trội của mình là cho phép chuyển tiền ra ngoài hệ thống, chuyển tiền quốc tế, mở, sửa đổi L/C, trả nợ... Có thể nói sự ra đời ồ ạt của các sản phẩm dịch vụ trong thời gian qua cho thấy các NH đang khát tăng tỷ trọng doanh thu từ dịch vụ. Tuy nhiên, nếu phải hạn chế tín dụng để cải thiện lợi nhuận phi tín dụng, e rằng chưa thể!
Nhưng ''chiếc bánh tín dụng'' vẫn chưa hết hấp dẫn...
Tín dụng gặp khó khăn trong thời buổi chính sách tiền tệ được thắt chặt để chống lạm phát. Sự cạnh tranh gay gắt trên thị trường tiền tệ buộc tất cả các tổ chức tín dụng phải tham gia vào cuộc chạy đua lãi suất huy động khiến chi phí sử dụng vốn bị đẩy lên cao. Lợi nhuận vì thế giảm đáng kể. Thế nhưng tín dụng vẫn cứ là miếng bánh hấp dẫn nhất để các NH tranh đua xâu xé. Chiến dịch mở rộng thị trường của nhiều NH thời gian qua cũng là cách để bù đắp lợi nhuận, nhưng cũng chỉ là để lấy số lượng bù chất lượng thôi, bởi lợi nhuận vẫn chỉ được trông ngóng vào hoạt động tín dụng. Trong khi đó nâng cao tỷ trọng doanh thu từ dịch vụ (các sản phẩm phi tín dụng) luôn là mơ ước của các NH bởi dịch vụ không có rủi ro, và phát triển dịch vụ cũng là hướng phát triển của một NH hiện đại. Nhưng trên thực tế, quá trình hội nhập của chúng ta đang ở xuất phát điểm thấp. Kênh đầu tư vốn chính cho sự phát triển kinh tế là thị trường chứng khoán lại không thể làm tốt trách nhiệm của mình do Vn-index liên tục bị rớt điểm, không hấp dẫn được các nhà đầu tư. Các doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh vẫn phải trông chờ vào nguồn vốn tín dụng từ NH. NH vì vậy mà vẫn phải tiếp tục đóng vai trò là kênh cung cấp vốn chính cho kinh tế địa phương. Tín dụng cũng vì vậy mà vẫn phát triển, vẫn đem lại nguồn thu chủ yếu (đến 90% hoặc hơn) cho NH trong giai đoạn hiện nay. Bên cạnh đó, các NH đã đầu tư rất lớn cho công nghệ vừa để nâng cao năng lực cạnh tranh, vừa để chuẩn bị cho hội nhập. Thế nhưng những sản phẩm dịch vụ ra đời từ công nghệ với nhiều tiện ích vượt trội dành cho khách hàng lại không phát huy được hiệu quả. Bàn về vấn đề này, lãnh đạo một chi nhánh NH không khỏi băn khoăn: “Tất nhiên NH vẫn sẽ đầu tư công nghệ, nghiên cứu và cung cấp những sản phẩm dịch vụ mới để bắt kịp sự phát triển của kinh tế hội nhập. Nhưng giảm tỷ trọng lợi nhuận tín dụng vào thời điểm này thì không thể, vì nhu cầu vốn từ NH trong xã hội còn rất lớn mà các sản phẩm phi tín dụng cần vốn đầu tư lớn, hiệu quả lại không cao nếu không muốn nói là lỗ. Nguyên do thì... nhiều vô kể”.
Và người dân thì chưa mặn mà
Thứ nhất, trong quá trình sử dụng sản phẩm dịch vụ NH còn quá nhiều phiền toái. Cụ thể, thời gian qua, người dân được tiếp cận nhiều hơn với sản phẩm dịch vụ từ NH thông qua quy định trả lương qua tài khoản đối với các đơn vị sử dụng ngân sách nhà nước. Thế nhưng, sự cố máy ATM nuốt thẻ, hết tiền, thiếu máy v.v... diễn ra nhiều khiến họ không mặn mà với sản phẩm được cho là hiện đại, nhiều tiện ích này. Sở dĩ như vậy là bởi hạ tầng công nghệ còn rất... lộ cộ, do việc đầu tư công nghệ tuỳ thuộc rất nhiều vào năng lực tài chính của mỗi ngân hàng. Thời gian và tài chính khác nhau dẫn đến kết cục là không thể có một cơ sở hạ tầng công nghệ đồng bộ.
Thứ hai, việc khai thác các điểm chấp nhận thanh toán thẻ chưa được các NH chú trọng. Trên địa bàn thành phố Hạ Long, được coi là trọng điểm kinh tế của tỉnh, nhưng chỉ duy nhất Siêu thị Hạ Long chấp nhận thanh toán thẻ. Bản thân thẻ có rất nhiều tính năng nhưng hiện nay người dân mới chỉ quen dùng thẻ để rút tiền từ ATM. Một bộ phận khác, có nhu cầu, có thẻ nhưng cũng không kiếm nổi nơi để tiêu...
Thứ ba là tập quán dùng tiền mặt còn rất phổ biến trong dân mà thay đổi được nó có lẽ phải cần đến một cuộc “cách mạng'' đủ mạnh. Người dân nói chung vẫn “tự tin hơn” khi trong túi mình có tiền. Thế nhưng cũng phải nói rằng, cái chính là mặc dù những tiện ích từ việc thanh toán không dùng tiền mặt là quá rõ ràng, nhưng để sử dụng nó, người ta sẽ phải bỏ ra một khoản phí. Mà tâm lý chung của người dân hiện nay thì không thích điều đó. Điều này trở thành rào cản trong việc thuyết phục người dân tiếp cận với cách tiêu tiền hiện đại không dùng tiền mặt. Nhưng âu cũng là bởi người dân có mức thu nhập chưa phải cao, việc phải tính toán đến chi phí cho những tiện ích trong thanh toán là điều dễ hiểu...
Nói tóm lại, không thể phủ nhận công nghệ là giải pháp hữu hiệu cho bài toán cạnh tranh của các NH. Thế nhưng đầu tư như hiện nay là một lãng phí rất lớn bởi hiệu quả đem về cho NH gần như bằng không. Có thật sự NH đầu tư công nghệ nhằm đa dạng hoá sản phẩm dịch vụ đáp ứng nhu cầu của người dân, tiến tới một NH hiện đại hay chỉ đầu tư theo kiểu con gà tức nhau tiếng gáy?
