Phát triển nhà ở xã hội là bước đi quan trọng và là chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước nhằm bảo đảm an sinh xã hội cho những đối tượng có khó khăn về nhà ở.
Mặc dù chủ trương đó đã được các địa phương trong đó có Quảng Ninh triển khai, thế nhưng tới nay, phân khúc thị trường này vẫn còn nhiều rào cản. Tỉ lệ người có thu nhập thấp tiếp cận và được hưởng những ưu đãi của nhà nước về nhà ở vẫn còn quá ít.
Trên thực tế, các chính sách nhà ở xã hội cả nước nói chung và Quảng Ninh nói riêng đang được giải quyết theo hướng cơ chế thị trường. Tuy nhiên, lĩnh vực này vẫn kém hấp dẫn đối với các doanh nghiệp khi họ làm bài toán về lợi nhuận tài chính. Không những vậy, lĩnh vực này thường không được xếp hàng đầu trong nhóm ưu tiên của các tổ chức tài chính - tín dụng đối với các công ty xây dựng và kinh doanh bất động sản. Cuộc khủng hoảng kinh tế thời gian qua đã khiến nhiều doanh nghiệp kiệt sức về vốn, trong khi giá bán những dự án này lại phải chờ cơ quan quản lý phê duyệt. Tình trạng ấy dẫn đến bí đầu ra. Thêm vào đó, một khó khăn khác khiến việc triển khai xây dựng nhà ở xã hội trên địa bàn tỉnh chậm là do thiếu quỹ đất sạch và quỹ đất đủ lớn đáp ứng cho kế hoạch xây dựng trên diện rộng. Luật Nhà ở quy định các dự án nhà kinh doanh phải dành 20% đất để phát triển nhà ở xã hội nhưng trên địa bàn tỉnh nhiều dự án được duyệt trước khi có Luật Nhà ở. Chính vì vậy, 20% quỹ đất dành cho nhà ở xã hội như luật quy định trên địa bàn tỉnh có rất ít.
Bên cạnh đó, còn là sự tác động của những hạn chế trong công tác quy hoạch. Công tác quy hoạch trên thực tế chưa bao quát được hết nên khi doanh nghiệp trong khu, cụm công nghiệp có nhu cầu phát triển nhà ở xã hội cho công nhân, rất khó khăn tìm được quỹ. Nếu phát triển xây dựng ở bên ngoài, chi phí phát sinh cho công tác xây dựng là vô cùng lớn, vượt quá sức của doanh nghiệp. Điển hình như KCN Cái Lân, cho đến thời điểm hiện tại trên 95% diện tích đất kinh doanh của KCN đã cho thuê vào mục đích phát triển kinh doanh sản xuất. Diện tích đáp ứng nhu cầu xây dựng nhà ở cho công nhân hầu như không có. Do đó hàng nghìn công nhân đang làm việc tại KCN này phải thuê nhà ở với điều kiện sinh hoạt khó khăn cũng là điều dễ hiểu.
Thị trường nhà ở giá thấp phục vụ những người thu nhập trung bình và thấp trên địa bàn tỉnh đang là nhu cầu bức xúc và cũng là vấn đề “nóng” nhưng lại đang vắng các nhà đầu tư. Đồng chí Nguyễn Hải An, Phó Giám đốc Sở Xây dựng lý giải rằng, do đây là thị phần không mang lợi nhuận cao cho các doanh nghiệp, trong khi đó thủ tục xin cấp phép lại phải tuân thủ và thực hiện theo nhiều trình tự khiến các nhà đầu tư dễ nản. Đến thời điểm này tỉnh đã quy hoạch 3 vị trí để xây dựng nhà ở xã hội nhưng vẫn chưa có nhà đầu tư nào đứng ra xin thực hiện dự án. Hiện nay, hầu hết các đơn vị đầu tư, kinh doanh nhà ở trên địa bàn tỉnh chỉ tập trung phát triển nhà ở có diện tích rộng, tiện nghi cao cấp hướng vào những người có thu nhập cao điển hình như các khu chung cư 11 tầng; 12 tầng Hạ Long; khu chung cư Hạ Long Xanh...
Đồng chí Nguyễn Thế Cường, Chủ tịch HĐQT, Tổng Giám đốc Công ty CP Xây dựng Quảng Ninh cho biết: “Việc đầu tư xây dựng chung cư cao cấp nhất là ở các vị trí đắc địa đương nhiên bán sẽ thu lợi nhanh hơn và lợi nhuận trước mặt có thể nhìn thấy ngay được. Trong khi xây dựng các nhà ở xã hội như ký túc xá cho sinh viên hay nhà ở cho công nhân ở khu công nghiệp thì chỉ có lợi ích về mặt xã hội là chính. Mặt khác, các yếu tố như đền bù giải toả, thủ tục đầu tư xây dựng nhất là vấn đề bí mặt bằng nên các doanh nghiệp chưa thể tự tin để có thể sốt sắng với các dự án nhà ở xã hội bởi sẽ không an toàn khi cùng một lúc phải giải quyết các vấn đề như trên”.
Mặc dù các chính sách ưu đãi đầu tư xây dựng nhà ở cho các đối tượng sinh viên, công nhân, người thu nhập thấp của Nhà nước và của tỉnh đã mở nhưng vẫn chưa tạo sức hút mạnh mẽ đối với các doanh nghiệp. Như vậy, để chương trình phát triển nhà ở xã hội thành công rất cần chính sách khai thông những rào cản về quỹ đất, nguồn vốn và hình thức quản lý như hiện nay.
