Từ quyết tâm chính trị đến hành động thực tiễn

Nhận thức rõ những thách thức trong quá trình phát triển, tỉnh Quảng Ninh xác định quan điểm xuyên suốt là không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế. Những năm qua, Quảng Ninh luôn coi môi trường là yêu cầu sống còn, điều kiện, nền tảng, yếu tố tiên quyết cho phát triển kinh tế - xã hội bền vững, nâng cao chất lượng sống của nhân dân.

Năm 2022, Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh ban hành Nghị quyết số 10-NQ/TU "về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với quản lý tài nguyên, bảo vệ môi trường, phòng tránh và giảm nhẹ thiên tai, ứng phó với biến đổi khí hậu, bảo đảm an ninh nguồn nước giai đoạn 2022-2030". Từ Nghị quyết 10, tỉnh đã ban hành các chủ trương, định hướng về công tác bảo vệ môi trường để chỉ đạo và tổ chức thực hiện, triển khai lồng ghép các biện pháp công tác bảo vệ môi trường vào chiến lược phát triển kinh tế - xã hội. Đặc biệt, tỉnh chú trọng gắn bảo vệ môi trường với trách nhiệm của người đứng đầu, xem đây là một tiêu chí quan trọng trong đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của địa phương, cơ quan, đơn vị.

Tỉnh kiên trì thực hiện tái cơ cấu kinh tế theo hướng giảm dần phụ thuộc vào khai thác tài nguyên, tăng tỷ trọng dịch vụ, du lịch xanh, công nghiệp công nghệ cao. Hàng loạt cơ chế, chính sách về bảo vệ môi trường được ban hành đồng bộ; công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát môi trường được tăng cường.

Với những nỗ lực, quyết tâm cao, toàn tỉnh đã có sự chuyển biến rõ nét từ nhận thức đến hành động của các cấp uỷ đảng, chính quyền, doanh nghiệp và người dân trong công tác bảo vệ môi trường.

Phải nói tới đầu tiên là ngành than, ngành sản xuất quan trọng của tỉnh. Những năm gần đây về với Quảng Ninh, đã không còn hiện tượng bụi than bay khắp nơi, xe vận chuyển than “đen đúa” chạy trên đường… Mà thay vào đó là những băng tải vận chuyển than khép kín, những công viên xanh trên các khai trường mỏ đã hoàn nguyên, nước thải mỏ xử lý và sử dụng tuần hoàn… Có thể nói, công tác bảo vệ môi trường đã được ngành than đặt lên ưu tiên hàng đầu cùng với nhiệm vụ sản xuất kinh doanh. Đảng ủy Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam và Đảng ủy Than Quảng Ninh đã lãnh đạo quyết liệt nhiều nhiệm vụ về môi trường, góp phần giảm ảnh hưởng của quá trình khai thác, sản xuất than. Hiện có 4/5 khu vực được Bộ Nông nghiệp và Môi trường phê duyệt Đề án đóng cửa mỏ (mỏ Núi Béo, mỏ lộ thiên Hà Ráng), 1/5 khu vực mỏ đã được đưa ra hội đồng thẩm định Đề án đóng cửa mỏ...

Không chỉ ngành than, cộng đồng doanh nghiệp Quảng Ninh ngày càng thể hiện rõ trách nhiệm xã hội trong bảo vệ môi trường. Trong lĩnh vực du lịch, các mô hình du lịch xanh, du lịch có trách nhiệm được khuyến khích phát triển. Nhiều cơ sở lưu trú, tàu du lịch trên Vịnh Hạ Long đã thay thế đồ nhựa dùng một lần bằng các vật liệu thân thiện với môi trường; thực hiện nghiêm các quy định về xử lý nước thải, rác thải.

Về phía tỉnh, công tác quản lý, kiểm soát các nguồn thải, nhất là nước thải công nghiệp tại các khu, cụm công nghiệp, các nguồn thải có quy mô lớn, nguy cơ gây ô nhiễm môi trường cao được tỉnh tăng cường. Đến nay, tỷ lệ khu công nghiệp đang hoạt động có hệ thống xử lý nước thải tập trung đạt tiêu chuẩn xả thải ra môi trường đạt 100% (đã thực hiện 100%)… Đồng thời, tỉnh cũng tiếp tục triển khai chính sách hỗ trợ di dời cơ sở tiểu thủ công nghiệp gây ô nhiễm môi trường hoặc không phù hợp quy hoạch trên địa bàn tỉnh.

Lan tỏa lối sống xanh

Bảo vệ môi trường chỉ thực sự bền vững khi trở thành hành động tự giác của cộng đồng. Tại Quảng Ninh, những nỗ lực của các cấp, các ngành trong tuyên truyền đến hành động, đã giúp hành động tự giác đang hiện hữu nhiều hơn trong đời sống thường ngày với rất nhiều phong trào, mô hình hiệu quả.

Đồng chí Nguyễn Phương Thảo, Bí thư Tỉnh đoàn Quảng Ninh nhấn mạnh: Thanh niên không chỉ là những người trực tiếp cầm cuốc, cầm chổi dọn vệ sinh, trồng cây, làm sạch biển, mà còn là những “đại sứ xanh” lan tỏa lối sống thân thiện với môi trường trong cộng đồng. Từ những việc rất nhỏ như hạn chế sử dụng túi nilon, chai nhựa dùng một lần, phân loại rác tại nguồn, nhắc nhau giữ gìn cảnh quan ở khu dân cư, trường học, cơ quan…, các bạn trẻ đang góp phần tạo ra những thay đổi về nhận thức và thói quen của xã hội.

Tại các khu dân cư, phong trào bảo vệ môi trường được triển khai sâu rộng. Trong đó phải nhắc tới các phong trào, mô hình hay, cách làm hiệu quả do Hội Liên hiệp Phụ nữ các cấp trong toàn tỉnh phát động như: "Ngày Chủ nhật xanh", Cuộc vận động “Xây dựng gia đình 5 không, 3 sạch”, Tổ phụ nữ thu gom rác thải, Nói không với rác thải nhựa, Dùng làn nhựa đi chợ, Biến rác thành tiền, Ủ phân hữu cơ, Nhà của rác, Nhà của pin… Các mô hình đã làm thay đổi nhận thức, tư duy của hội viên phụ nữ cũng như người dân, giúp nâng cao ý thức, trách nhiệm, tính tự giác, tự nguyện của người dân trong bảo vệ môi trường, góp phần quan trọng xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh.

Nổi bật là mô hình “Biến rác thành tiền" được triển khai và lan tỏa mạnh mẽ tại nhiều khu dân cư. Qua hơn 5 năm triển khai, mô hình này đã thu gom trên 50 tấn rác thải nhựa, phế liệu, vỏ bia,... thu về tổng số tiền trên 1,2 tỷ đồng. Tiền thu được từ mô hình chủ yếu dành cho công tác nhân đạo từ thiện, giúp đỡ phụ nữ và trẻ em yếu thế trong cộng đồng, nhưng quan trọng hơn là đã lan tỏa ý thức “tái chế”, bảo vệ và gìn giữ môi trường của phụ nữ và từng người dân.

Là tỉnh ven biển, do đó, nhiều địa phương của Quảng Ninh đã chú trọng đưa nội dung tuyên truyền đến ngư dân thực hiện nghiêm “3 không” trong khai thác: Không sử dụng xung điện, thuốc nổ; không đánh bắt thủy sản dưới kích cỡ quy định; không đánh bắt trong thời gian cấm. Nhờ vậy, nhận thức của ngư dân đã chuyển biến rõ rệt, số vụ vi phạm giảm dần qua các năm. Đáng chú ý, nhờ thay đổi nhận thức trong bảo vệ môi trường, ngày càng đông người dân, ngư dân cùng chính quyền các địa phương ven biển thường xuyên tổ chức thu gom rác thải trên bãi biển, trên vịnh, góp phần gìn giữ môi trường sinh thái biển – nguồn sinh kế lâu dài của chính mình.

Một điểm sáng khác của Quảng Ninh là việc chú trọng giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho thế hệ trẻ. Nội dung giáo dục môi trường được lồng ghép trong chương trình học và các hoạt động ngoại khóa tại trường học.

Nhiều mô hình hay như “Trường học xanh”, “Đổi rác lấy quà”, Chương trình “Ngày hội sống xanh” tại một số trường học không chỉ giúp học sinh hiểu về môi trường mà còn hình thành thói quen sống xanh. Từ đó, các em trở thành những “đại sứ môi trường”, lan tỏa thông điệp tích cực tới gia đình và cộng đồng.

Thực tiễn cho thấy, bảo vệ môi trường ở Quảng Ninh không còn là nhiệm vụ riêng của cơ quan chức năng, mà đã trở thành trách nhiệm chung của toàn xã hội. Tuy nhiên, để môi trường thực sự trở thành lối sống đẹp, vẫn cần tiếp tục làm tốt công tác truyền thông, nâng cao nhận thức gắn với thay đổi hành vi của người dân, để tất cả ý thức được bảo vệ môi trường chính là bảo vệ sức khỏe, chất lượng sống và tương lai của chính mình và thế hệ mai sau.