Ngày 20/7/1945, quân cách mạng đã giải phóng Quảng Yên. Đây là tỉnh lỵ đầu tiên của miền Bắc giành được chính quyền trong Cách mạng Tháng Tám. Hơn 80 năm qua, hình ảnh lá cờ đỏ sao vàng tung bay trên tỉnh lỵ Quảng Yên trong những ngày tháng 7/1945 vẫn vẹn nguyên trong ký ức những người chứng kiến thời khắc quê hương giành chính quyền. Từ dấu mốc lịch sử ấy, tinh thần cách mạng và khát vọng làm chủ, dựng xây quê hương được tiếp nối qua các thế hệ, trở thành mạch nguồn để Quảng Yên không ngừng đổi mới, vươn lên với diện mạo ngày càng văn minh, hiện đại bên dòng Bạch Đằng.

Ngược dòng thời gian, ngày 10/7/1945, Ban Lãnh đạo Việt Minh Quảng Yên và Ban Chỉ huy Chiến khu Trần Hưng Đạo tổ chức Hội nghị liên tịch, bàn kế hoạch phát động khởi nghĩa. Sau hội nghị, lực lượng vũ trang bí mật tập kết, các tổ du kích đẩy mạnh vận động quần chúng, sẵn sàng chờ thời cơ. Ngày 20/7/1945, trước diễn biến nhanh chóng của tình hình, Ban Chỉ huy Chiến khu Trần Hưng Đạo quyết định đánh chiếm tỉnh lỵ Quảng Yên. Đồng chí Nguyễn Bình, Ủy viên quân sự cách mạng chiến khu, dẫn một tổ tự vệ tiến vào dinh tỉnh trưởng, tuyên bố Việt Minh đã làm chủ khu vực tỉnh lỵ. Cuộc tiến công nhanh chóng lan rộng. Đến 21 giờ cùng ngày, trại bảo an binh hạ vũ khí; gần 400 binh lính, cai, đội tình nguyện gia nhập lực lượng cách mạng. Ta thu gần 500 khẩu súng cùng nhiều đạn dược, quân trang, quân dụng. Huyện lỵ Yên Hưng, Sở Cảnh sát, kho bạc, bưu điện và nhiều vị trí quan trọng lần lượt được làm chủ, tù chính trị được giải phóng.

Sơ đồ quân cách mạng tiến công, đánh chiếm các vị trí trọng yếu tại thị xã Quảng Yên ngày 20/7/1945.

Chỉ sau một ngày tiến công và nổi dậy, toàn bộ thị xã Quảng Yên và huyện Yên Hưng được giải phóng. Sáng 21/7/1945, Quảng Yên rợp cờ đỏ sao vàng, biểu ngữ, khẩu hiệu trong niềm vui chiến thắng. Khí thế cách mạng lan rộng khắp vùng, đông đảo nhân dân cùng tham gia, góp sức cho cách mạng. Ngày 22/7, một cuộc mít tinh lớn được tổ chức tại sân bãi Séc, nhân dân từ khắp Yên Hưng và Quảng Yên nô nức mang cờ, biểu ngữ kéo về ủng hộ Việt Minh. Chiến thắng ngày 20/7/1945 trở thành dấu son trong lịch sử Quảng Yên, được ghi nhận là tỉnh lỵ đầu tiên quân cách mạng chiếm được trong thời kỳ tiền khởi nghĩa, tạo tiền đề quan trọng tiến tới Tổng khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945.

Hơn tám thập kỷ đã qua, khí thế của những ngày lịch sử ấy vẫn nguyên vẹn trong ký ức của những người từng chứng kiến và trong câu chuyện của nhiều gia đình cách mạng trên vùng đất Quảng Yên. Sinh ra trong gia đình có truyền thống cách mạng, từng nuôi giấu, che chở cán bộ Việt Minh, ông Hoàng Văn Tập (89 tuổi, phường Quảng Yên), từ nhỏ đã được sống trong không khí sục sôi của những ngày quê hương đứng lên giành quyền làm chủ.

Mỗi khi nhắc lại sự kiện những ngày giành chính quyền ở Quảng Yên, ký ức trong ông lại ùa về với hình ảnh từng dòng người mang theo cờ đỏ sao vàng, náo nức từ khắp nơi đổ về trung tâm. Khi ấy mới 7 tuổi, ông chưa thể hiểu hết ý nghĩa của thời khắc lịch sử, nhưng sắc cờ rực đỏ giữa phố phường, tiếng reo vui hòa cùng bước chân của đoàn người trong ngày chiến thắng đã in sâu vào tâm trí, trở thành ký ức không thể phai mờ suốt cuộc đời ông.

Ông Hoàng Văn Tập (phường Quảng Yên) bên trái ôn lại ký ức về những ngày giành chính quyền năm 1945.

Lật giở từng trang ký ức, ông Tập vẫn nhớ rõ không khí đặc biệt của Quảng Yên trong buổi sáng lịch sử ấy. Ông chậm rãi kể: “Hôm ấy từ sáng sớm đã thấy không khí khác ngày thường. Khoảng 8 giờ, tiếng loa tay “A lô, a lô…” vang lên, thông báo giờ, địa điểm và gọi bà con đến tập trung nghe cán bộ Việt Minh nói chuyện. Hồi ấy làm gì có loa đài, phương tiện như bây giờ, chỉ chiếc loa tay đơn giản vậy thôi mà tiếng gọi truyền đi, mọi người biết tin rồi kéo nhau đi đông lắm. Từ nhiều hướng, từng đoàn người nối nhau tiến về khu vực trung tâm sân bãi Séc (nay là công viên phường Quảng Yên). Tôi còn nhớ đi đầu một đoàn có hơn chục cụ cao tuổi, rồi đến phụ nữ, phía sau là thanh niên. Những người trẻ mang theo băng rôn, khẩu hiệu, có người cầm gậy, vừa đi vừa hô vang khẩu hiệu cách mạng, trong đó có tiếng hô “Đả đảo thực dân!”. Càng đi, người nhập vào đoàn càng đông, không khí náo nức lắm. Khi ấy tôi còn nhỏ, chưa hiểu hết những việc lớn lao đang diễn ra, chỉ thấy ai cũng vui, cũng phấn khởi. Tôi nhớ nhất là những lá cờ đỏ sao vàng, những đoàn người rất đông và tiếng reo hò vang lên. Hơn tám mươi năm rồi nhưng những hình ảnh của ngày hôm ấy tôi vẫn nhớ, như vẫn còn ở trước mắt mình”.

---

Ông Vũ Hải Thông thăm lại sân Bãi Séc - nơi diễn ra cuộc mít tinh trong những ngày giành chính quyền ở Quảng Yên năm 1945, nay là công viên phường Quảng Yên.

Theo anh trai hòa vào dòng người đi dự mít tinh, với ông Vũ Hải Thông (nay 86 tuổi) ký ức sâu đậm nhất về ngày ấy chính là giây phút tin thắng lợi được công bố giữa biển người và rợp sắc cờ đỏ sao vàng. Thời gian đã lùi xa hơn tám thập kỷ, nhưng ông vẫn nhớ sân bãi Séc hôm ấy đông kín người. Trên khu đất cao có kê một chiếc bàn, xung quanh là một số bộ đội, dân quân làm nhiệm vụ bảo vệ. Giữa không khí náo nức, hình ảnh người cán bộ mặc áo nâu bước lên nói chuyện với bà con vẫn in đậm trong tâm trí ông.

Ông Thông xúc động nhớ lại: “Tôi nhớ nhất khoảnh khắc người cán bộ đứng lên thông báo cuộc khởi nghĩa giành chính quyền ở Quảng Yên đã thành công. Vừa nghe tin ấy, cả đám đông như vỡ òa, tiếng reo vui vang lên không ngớt. Khi đó tôi còn nhỏ, chưa hiểu hết ý nghĩa của những điều người lớn nói, chỉ cảm nhận được niềm vui, sự phấn khởi hiện rõ trên gương mặt mọi người. Từ khắp nơi, người dân vẫn nối nhau kéo về dự mít tinh, tiếng reo vui hòa trong sắc cờ đỏ sao vàng khiến không khí náo nức kéo dài từ sáng đến tận chiều tối. Hơn tám mươi năm đã qua, nhưng khoảnh khắc ấy vẫn vẹn nguyên trong ký ức, trở thành một phần ký ức mà suốt cuộc đời tôi không thể nào quên”.

Hơn tám thập kỷ trôi qua, những lá cờ đỏ sao vàng và niềm vui của ngày giành quyền làm chủ đã trở thành ký ức thiêng liêng, nhưng tinh thần cách mạng năm ấy vẫn được trao truyền qua các thế hệ, trở thành nguồn sức mạnh để Quảng Yên hôm nay tiếp tục đổi mới, kiến tạo và vươn lên trên chính vùng đất lịch sử bên dòng Bạch Đằng.

Nhìn quê hương đang từng ngày đổi mới, ông Vũ Hải Thông xúc động chia sẻ thêm: “Hơn tám mươi năm qua, Quảng Yên đã đổi thay rất nhiều. Những địa danh, dấu tích gắn với lịch sử cách mạng năm xưa vẫn được trân trọng gìn giữ, trong khi diện mạo quê hương ngày càng khang trang, hiện đại. Đường sá được mở rộng, nhiều công trình mới được đầu tư, các khu công nghiệp, đô thị từng bước hình thành, đời sống người dân ngày càng được nâng lên. Ở tuổi này, được chứng kiến quê hương đổi thay từng ngày, tôi rất vui và tự hào. Tôi chỉ mong thế hệ con cháu luôn nhớ những chặng đường cha ông đã đi qua, tiếp tục đoàn kết, học tập, lao động, góp sức xây dựng Quảng Yên ngày càng giàu đẹp, văn minh”.

Toàn cảnh khu vực trung tâm phường Quảng Yên hôm nay.

Quảng Yên đã đi một chặng đường dài từ vùng đất ghi dấu những ngày tiền khởi nghĩa đến một địa bàn trong không gian phát triển năng động phía Tây Quảng Ninh. Dấu mốc mới được mở ra từ ngày 1/7/2025, khi phường Quảng Yên mới chính thức hoạt động trên cơ sở sáp nhập Quảng Yên, Yên Giang và Tiền An. Không gian rộng hơn, nguồn lực được tập trung hơn đang tạo điều kiện để địa phương tổ chức lại không gian phát triển, khai thác hiệu quả những lợi thế về vị trí, hạ tầng, lịch sử và văn hóa.

Trên không gian mới ấy, Quảng Yên xác định phát triển kinh tế là nhiệm vụ trung tâm, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu theo hướng thương mại - dịch vụ, tiểu thủ công nghiệp và kinh tế đô thị. Khoa học - công nghệ, chuyển đổi số và cải cách hành chính được đẩy mạnh, vừa đổi mới phương thức quản lý, điều hành, vừa tạo môi trường thuận lợi hơn cho người dân, doanh nghiệp đầu tư, sản xuất, kinh doanh.

KCN Sông Khoai (phường Hiệp Hòa) đang thu hút nhiều nhà đầu tư.

Sự đổi thay của vùng đất đang hiện hữu rõ nét trên những công trình, tuyến đường mới. Đường nối tỉnh lộ 331 với tỉnh lộ 338, đường Chợ Rộc - Phong Hải, tuyến đường ven sông cùng nhiều công trình hạ tầng đang tiếp tục được đầu tư, hoàn thiện. Mỗi tuyến đường được mở ra không chỉ tăng khả năng kết nối mà còn đánh thức những dư địa phát triển, mở rộng không gian cho thương mại, dịch vụ và đô thị. Đặc biệt, sự hình thành và phát triển của Khu kinh tế ven biển Quảng Yên đang đặt vùng đất này trong một không gian phát triển có quy mô và tầm vóc lớn hơn. Với diện tích khoảng 13.303ha, khu kinh tế được định hướng phát triển theo mô hình đa ngành, trở thành đầu mối giao thương quốc tế, trung tâm công nghiệp, thương mại, dịch vụ, cảng biển của Quảng Ninh, vùng duyên hải Bắc Bộ và cả nước. Các khu công nghiệp Đông Mai, Sông Khoai, Nam Tiền Phong, Bắc Tiền Phong, Bạch Đằng đang tạo thêm những động lực tăng trưởng, thúc đẩy quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa và phát triển dịch vụ trên địa bàn.

Tuyến đường trung tâm phường Quảng Yên được đầu tư khang trang.

Từ nền tảng lịch sử và những dư địa phát triển đang mở ra, Quảng Yên đứng trước cơ hội tạo nên những bước chuyển mới. Đồng chí Nguyễn Văn Bắc, Chủ tịch UBND phường Quảng Yên, cho biết: "Thắng lợi giành chính quyền năm 1945 là dấu son trong lịch sử, đồng thời trở thành nền tảng tinh thần để Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Quảng Yên tiếp tục viết nên những trang mới trong hành trình xây dựng quê hương. Phát huy truyền thống của vùng đất giàu lịch sử, mỗi thế hệ hôm nay càng ý thức rõ trách nhiệm gìn giữ những thành quả cha ông đã vun đắp, tiếp tục đoàn kết, đổi mới, khơi dậy tiềm năng, lợi thế, chung sức xây dựng Quảng Yên ngày càng giàu đẹp, văn minh, hiện đại."

Sau sắp xếp đơn vị hành chính, phường có không gian phát triển rộng hơn, cùng nhiều lợi thế về vị trí, hạ tầng giao thông và khả năng kết nối với Khu kinh tế ven biển Quảng Yên. Đây là điều kiện quan trọng để địa phương tiếp tục huy động các nguồn lực đầu tư hạ tầng, phát triển thương mại - dịch vụ, kinh tế đô thị, đẩy mạnh chuyển đổi số và nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp. Mục tiêu xuyên suốt là khai thác hiệu quả những tiềm năng, lợi thế, xây dựng Quảng Yên ngày càng văn minh, hiện đại, để thành quả phát triển thực sự nâng cao đời sống và mang lại niềm tin, sự phấn khởi cho nhân dân.

Hoạt động sản xuất đóng tàu tại Công ty CP Nosco Shipyard nằm ở khu vực KCN Tiền Phong, phường Liên Hòa.

Khát vọng ấy được cụ thể hóa bằng những mục tiêu phát triển rõ ràng. Phường Quảng Yên phấn đấu tốc độ tăng tổng giá trị sản phẩm trên địa bàn bình quân trên 12,5%/năm; thu ngân sách nhà nước trên địa bàn tăng trên 10%/năm. Thương mại - dịch vụ được định hướng chiếm từ 50-51% cơ cấu kinh tế, công nghiệp - xây dựng từ 47-48%. Những mục tiêu ấy cho thấy hướng đi của Quảng Yên trong chặng đường mới: phát huy giá trị lịch sử, văn hóa, đồng thời chủ động nắm bắt những cơ hội từ công nghiệp hóa, đô thị hóa và chuyển đổi số để tạo động lực phát triển bền vững.

Hơn 80 năm trước, cha ông đã giành quyền làm chủ quê hương bằng lòng yêu nước, ý chí và sức mạnh đoàn kết. Hôm nay, trên chính vùng đất ấy, các thế hệ Quảng Yên đang tiếp nối bằng trí tuệ, tinh thần đổi mới và khát vọng dựng xây quê hương giàu đẹp, văn minh, hiện đại.