Theo thống kê của Sở Công Thương, trên địa bàn tỉnh hiện có 132 chợ (gồm 19 chợ loại 1, 19 chợ loại 2 và 94 chợ loại 3). Đến hết năm 2009, toàn tỉnh đã có 8/14 huyện, thị xã, thành phố đã chuyển đổi mô hình quản lý chợ.
Bức tranh tổng thể
Trong 132 chợ đang hoạt động, tồn tại 4 hình thức quản lý là Ban Quản lý chợ hoạt động theo mô hình sự nghiệp có thu; doanh nghiệp quản lý khai thác chợ; cá nhân tham gia quản lý; tổ quản lý chợ (chủ yếu đối với các chợ xã, phường). Số chợ đã chuyển đổi xong và đi vào hoạt động là 16 chợ với số vốn đầu tư là 139,23 tỷ. Số chợ đã có chủ trương, đang chuyển đổi là 20 chợ, với số vốn dự kiến là 300 tỷ đồng, trong đó có 12 chợ đã triển khai xây dựng với số vốn triển khai là 131,1 tỷ. Nhiều chợ nằm ở các trung tâm du lịch và khu vực biên giới, cửa khẩu như chợ Hạ Long, chợ Trung tâm Móng Cái... có nhiều mặt hàng phong phú, qua đó đã mở ra mô hình du lịch - mua sắm thu hút một lượng khách khá lớn đến địa phương. Các chợ vùng nông thôn, vùng sâu, vùng xa đã đáp ứng được nhu cầu trao đổi hàng hóa trong khu vực, thúc đẩy sản xuất kinh doanh và phát triển kinh tế - xã hội trong vùng.
Và những hạn chế cần khắc phục
Mặc dù các chợ trên địa bàn đã phát huy được lợi thế của địa phương, đáp ứng được nhu cầu mua bán, giao lưu, trao đổi hàng hóa, tuy nhiên nhiều chợ được xây dựng từ khá lâu hiện đã xuống cấp nhưng chưa được đầu tư, cải tạo. Từ năm 2005 đến năm 2009 trên địa bàn toàn tỉnh mới hoàn thành đầu tư xây dựng mới và sửa chữa nâng cấp được 35 chợ. Trong đó, đầu tư xây dựng mới 20 chợ/44 chợ phải xây dựng mới; nâng cấp, cải tạo 15/58 chợ theo kế hoạch phải sửa chữa nâng cấp. Tổng số vốn đã đầu tư xây mới và nâng cấp chợ là 216,58/577 tỷ đồng, đạt 37,54% tổng số vốn theo quy hoạch đã được phê duyệt, trong đó vốn ngân sách 77,34 tỷ, vốn xã hội hóa là 139,23 tỷ. Việc đầu tư, nâng cấp, xây mới đạt kế hoạch thấp là do chính sách của Nhà nước về đầu tư phát triển chợ theo Nghị định 02/2003/NĐ-CP (ngày 14-1-2003) của Chính phủ có nhiều bất cập. Nguồn vốn đầu tư của Nhà nước chỉ hỗ trợ đầu tư một số hạng mục như chợ đầu mối chuyên ngành nông sản thực phẩm, chợ ở các cụm xã vùng cao, vùng sâu thuộc diện xóa đói giảm nghèo, định canh định cư của nhà nước, chợ loại I ở vị trí trọng điểm về kinh tế thương mại... Các chợ nông thôn, chợ trung tâm huyện miền núi không thuộc diện được đầu tư, trong khi đó các chợ nông thôn, miền núi việc xã hội hóa rất khó khăn. Bộ máy Ban Quản lý cũng như các hộ kinh doanh của một số chợ trung tâm còn mang nặng tư tưởng bao cấp trông chờ vào sự hỗ trợ của Nhà nước. Quy hoạch phát triển đô thị và quy hoạch các vùng dân cư chưa gắn kết chặt chẽ với nhau dẫn đến khó khăn về vị trí đất xây dựng chợ. Một số chợ đã được xây dựng từ lâu diện tích quá chật hẹp, không còn đất để phát triển và đảm bảo đạt chuẩn theo theo quy định. Công tác đền bù, giải phóng mặt bằng còn gặp nhiều khó khăn phức tạp dẫn đến chưa đảm bảo yêu cầu về thời gian hoàn thành việc đầu tư và đưa chợ vào sử dụng. Mặt khác, ý thức của người dân, các hộ kinh doanh khi tham gia xã hội hoá xây dựng chợ chưa cao, còn xảy ra tình trạng khiếu kiện kéo dài, không đúng quy định đã dẫn đến một số chợ khi chuyển đổi không thành công hoặc thực hiện được nhưng bị kéo dài như: Chợ Cẩm Phú (Cẩm Phả), chợ II (Móng Cái)... Công tác quản lý, trình độ nghiệp vụ chuyên môn của một số cán bộ, nhân viên các Ban Quản lý chợ và các doanh nghiệp đầu tư kinh doanh khai thác chợ còn nhiều yếu kém đã ảnh hưởng đến công tác chuyển đổi nói chung.
Phát triển mạng lưới chợ với sự đa dạng các loại hình và cấp độ chợ cũng như hình thức tổ chức và quản lý sẽ góp phần mở rộng thị trường, đẩy mạnh lưu thông hàng hoá, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế và đời sống nhân dân. Do vậy, việc đầu tư hạ tầng thương mại trong phạm vi toàn tỉnh, trong đó có có hệ thống chợ nói chung đặc biệt là các chợ phục vụ dân sinh ở địa bàn nông thôn, miền núi, hải đảo phải được quan tâm hơn nữa. Cùng với đó, triển khai đề án phát triển thị trường nông thôn theo Quyết định số 23/QĐ-TTg (ngày 6-1-2010) của Thủ tướng Chính phủ nhằm cấu trúc lại thương mại nông thôn theo hướng mạng lưới chợ dân sinh phối hợp mạng lưới hộ kinh doanh và các HTX thương mại với quy mô nhỏ và vừa phục vụ thị trường nông thôn, miền núi. Trong đó, có các chợ phát triển theo mô hình doanh nghiệp, HTX hoạt động đa lĩnh vực góp phần mở rộng thị trường, đẩy mạnh lưu thông hàng hoá, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế và đời sống nhân dân.
| Mục tiêu chương trình phát triển chợ giai đoạn 2010-2015 * Đầu tư xây dựng mới và nâng cấp 79 chợ, trong đó xây mới 14 chợ, xây dựng lại và nâng cấp mở rộng 65 chợ. Sau năm 2015 không còn chợ tạm, chợ tự phát và tình trạng chợ họp vỉa hè lấn chiếm giao thông. Các chợ loại I chuyển toàn bộ sang hoạt động theo mô hình doanh nghiệp. Xây dựng 1 chợ đầu mối của tỉnh. * Về mô hình quản lý: + Các chợ loại I: Chuyển sang hoạt động theo mô hình doanh nghiệp. + Các chợ loại II, loại III: Từng bước chuyển sang hoạt động theo mô hình doanh nghiệp, HTX. Các chợ loại II năng lực và điều kiện quản lý kinh doanh còn hạn chế thì lập Ban quản lý chợ trực thuộc cấp huyện, hoạt động theo mô hình sự nghiệp có thu. Nếu các chợ dưới mức quy định trên thì lập Ban Quản lý chợ và do xã, phường quản lý. + Nghiên cứu cho áp dụng thí điểm mô hình Công ty TNHH một thành viên quản lý và khai thác chợ ở 2 địa phương lớn của tỉnh là Hạ Long và Móng Cái. |
