Nghề trồng hoa ở Hoành Bồ xuất hiện đã khá lâu, song chỉ từ 5 năm trở lại đây, khi huyện chủ trương đưa các loại hoa cao cấp có giá trị kinh tế cao vào trồng thì nghề này mới thực sự phát triển, đóng góp tích cực vào việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi tại địa phương.
Tuy nghề trồng hoa đã có định hướng phát triển khá cụ thể từ nhiều năm song có thể thấy hiệu quả kinh tế từ nghề này chưa tương xứng với tiềm năng, thế mạnh tại địa phương. Thu nhập của người trồng hoa tuy cao nhưng không ổn định. Để đưa hoa Hoành Bồ phát triển hơn nữa, rất cần có một chiến lược cụ thể để tập trung sản xuất, tìm đầu ra bền vững cho sản phẩm. Trong đó việc xây dựng và phát triển thương hiệu hoa Hoành Bồ phải được ưu tiên số một.
Nông dân thị trấn Trới bày hoa chờ các mối buôn đến lấy hàng.
Huyện hoa Hoành Bồ những ngày cận Tết Nguyên đán Canh Dần vừa qua, tại bất cứ ruộng hoa nào chúng tôi cũng bắt gặp cảnh tượng người bán, người mua rất tấp nập. Theo ước tính sơ bộ, vào dịp này, trung bình mỗi gia đình trồng hoa ít nhất cũng có thể thu lãi trên dưới chục triệu đồng, cá biệt có những gia đình thu lãi cả trăm triệu đồng. Đây là số lãi mà nếu chỉ trồng lúa như trước đây thì chẳng hộ gia đình nào dám mơ. Mừng thầm cho bà con nông dân, vì giờ đây người trồng hoa đã có thể yên tâm sống với nghề. Thế nhưng, có tìm hiểu mới hay, trồng hoa bây giờ cũng lắm bấp bênh. Trồng được hoa chất lượng cao đã không phải dễ, nhưng tìm được thị trường tiêu thụ ổn định còn là vấn đề nan giải hơn. Cũng vì lý do này, mà người trồng hoa địa phương vẫn hay than thở: được mùa hoa chưa chắc đã được giá hoa vì việc ép giá của tư thương vẫn diễn ra thường xuyên như cơm bữa… Hiện nay việc bán hoa của các hộ nông dân chủ yếu dưới 2 hình thức. Đó là, trực tiếp bán hoa cho người tiêu dùng hoặc thông qua các đầu mối thu gom hoa. Đối với cách bán hoa trực tiếp cho người tiêu dùng, tuy sẽ bán được với giá cao song do chưa có nhà bảo quản nên hoa không thể để lâu, số lượng bán ra rất hạn chế. Còn nếu bán theo các mối thu gom hoa ngay tại vườn thì có thể bán với số lượng lớn, nhưng mức giá rất thấp, nhiều khi chỉ bằng 1/4 giá cung ứng trực tiếp ra thị trường. Thành ra, nhiều khi hoa giá trên thị trường cao không hẳn là người trồng đã được lợi.
Dẫn chúng tôi đi thăm một số ruộng hoa, chị Đỗ Thu Hằng, Trạm Phó trạm khuyến nông huyện không giấu nổi băn khoăn: Qua các năm, diện tích trồng hoa tại huyện vẫn được mở rộng về số lượng cũng như nâng cao về chất lượng hoa. Tuy nhiên, nếu không có nguồn tiêu thụ ổn định và hiệu quả thì cũng khó duy trì và phát triển bền vững nghề này được. Lấy một ví dụ đơn giản hoa tại thị trường TP Hạ Long dịp Tết, người dân có thể mua với giá 100.000 - 150.000 đồng/gốc hoa ly. Nhưng thực tế, số hoa này được tư thương mua tại vườn với giá chỉ từ 30.000 - 60.000 đồng/gốc, thậm chí còn rẻ hơn. Thấy giá thấp, một số hộ gia đình đã thuê xe chở hoa ra Hạ Long bán song do chưa quen địa bàn nên tìm được một điểm bán tốt rất khó. Chưa kể mỗi chuyến chở cũng chỉ vài chục gốc (đối với hoa ly cao cấp) thành ra lãi chẳng bù được chi phí. Nhiều hộ gia đình đành tặc lưỡi, thôi bán cho các mối, rẻ một chút nhưng bán được nhiều còn hơn là tồn hoa, chả biết bán cho ai.
Trên thực tế, nhu cầu tiêu thụ hoa trên thị trường không hề nhỏ. Bằng chứng là ngay tại thị trường TP Hạ Long, giá hoa chênh trung bình so với giá thu mua tại ruộng khoảng từ 20-30%, đặc biệt là các loại hoa như hồng, ly, cúc... luôn được bán với giá khá cao. Qua đó, có thể thấy là mối quan hệ từ người sản xuất đến người tiêu dùng ở đây đã thông qua quá nhiều đầu mối thu mua, đẩy giá hoa lên cao mà người sản xuất và người tiêu dùng đều không có lợi.
Tại làng hoa Đồng Chè hiện nay đã thành lập HTX rau hoa Đồng Chè để tập trung sản xuất cũng như chủ động tìm thị trường tiêu thụ sao cho có lợi nhất cho người nông dân. Tại đây, Ban chủ nhiệm HTX có trách nhiệm cung ứng giống cho các xã viên. Đây là giống đã được đảm bảo về chất lượng. Sau khi có hoa thành phẩm, HTX tuỳ theo đơn đặt hàng của thị trường giới thiệu khách mua đến từng ruộng hoa để lựa chọn. Mức giá theo thoả thuận của xã viên với khách hàng song vẫn phải nằm trong giới hạn cho phép, tránh hiện tượng bán phá giá, ảnh hưởng đến các hộ gia đình xã viên khác. Với việc đảm bảo chất lượng sản phẩm cũng như đầu ra tiêu thụ, chỉ sau hơn 7 tháng hoạt động, HTX rau hoa Đồng Chè đã thu hút trên 40 hộ gia đình tham gia. Dịp Tết Nguyên đán vừa qua, trung bình các hộ gia đình xã viên cũng có thu nhập vài chục triệu đồng. Trao đổi với chúng tôi, anh Lê Thế Phước, Chủ nhiệm HTX rau hoa Đồng Chè cho biết: Từ khi thành lập HTX, do tăng cường giới thiệu quảng bá sản phẩm nên chúng tôi đã nhận được rất nhiều đơn đặt hàng trong và ngoài tỉnh. Hiện nay, thị trường tiêu thụ của HTX đã ổn định, điều quan trọng là bà con phải tập trung hơn nữa vào chất lượng sản phẩm. Có chất lượng tốt thì mới nâng được giá bán và giữ được khách hàng.
Từ kinh nghiệm của HTX rau hoa Đồng Chè đã cho thấy, nếu người dân biết liên kết, tập hợp để sản xuất không những sẽ tạo ra nguồn hàng phong phú, chất lượng mà còn có thị trường ổn định cho đầu ra của sản phẩm. Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân khác nhau mà hiện nay ở Hoành Bồ mới có duy nhất HTX rau hoa Đồng Chè phát triển theo hướng sản xuất tập trung. Thiết nghĩ, một mô hình có tính khả thi cao như trên cần phải được quan tâm hỗ trợ và nhân rộng hơn nữa. Có như vậy, người trồng hoa mới có thể yên tâm sống được với nghề.
