100% sản phẩm xe ô tô nhập khẩu và dòng xe máy cao cấp như SH, Dylan, Vespa, Piaggo... bày bán trên thị trường thành phố Hạ Long hiện nay đều được niêm yết giá bằng đồng Đô la Mỹ (USD).
* VNĐ đang bị... “tẩy chay”!
Vào thời điểm USD ''sốt” ở mức giá cao nhất thì hầu như đồng tiền Việt Nam (VNĐ) bị ''tẩy chay'' hoàn toàn, bởi người bán chỉ chấp nhận thanh toán bằng USD... Tuy nhiên, khi cơn sốt USD tạm lắng, tỷ giá giảm, cộng với tình hình kinh doanh khó khăn, nhu cầu thu hồi vốn được đặt ra cấp thiết thì VNĐ lại được chấp nhận trở lại dù với người bán, họ chỉ miễn cưỡng và người mua thanh toán tiền VNĐ cũng phải chấp nhận tỷ giá ''thoả thuận'' (mà chắc chắn là cao hơn tỷ giá liên ngân hàng). Từ đó, các doanh nghiệp có sản phẩm bán cũng có cơ hội để tạo lợi thế cạnh tranh cho mình...
Cũng như vậy, trong những ngày này, các tour du lịch nước ngoài, hay giá phòng một số khách sạn cao cấp đều được niêm yết giá bằng USD. Và tất nhiên, cũng chấp nhận thanh toán bằng VNĐ nhưng tỷ giá thì ''thoả thuận'', không theo ngân hàng, cũng chẳng theo ''chợ đen''. Thực tế đó dẫn đến việc tỷ giá USD/VNĐ trên thị trường ''nhảy múa” trong suốt một thời gian dài...
Nhưng quan trọng hơn là ngay cả trong kỳ vọng, lòng tin của một bộ phận dân cư cũng không có chỗ cho VNĐ, nhất là trong tình hình lạm phát cao như hiện nay. Chị Trần Thanh Hằng, (phường Hồng Hải, TP Hạ Long), cho biết: ''Tôi có tài sản nhỏ tích trữ, trước đây tôi chọn vàng, nhưng giá vàng bây giờ khó dự đoán nên tôi chuyển sang mua USD. Đây luôn là đồng tiền mạnh, có thể thanh toán được trên nhiều nước, giá lại ổn định. Lãi suất tiết kiệm USD bây giờ cũng khá cao, lại thường xuyên được thay đổi theo hướng tăng, trong khi VNĐ vẫn đang bị rớt giá và chưa có dấu hiệu dừng...''. Ngoài ra, Hạ Long là địa bàn có rất nhiều người thân đang sinh sống ở nước ngoài nên nguồn USD dồi dào hơn so với các địa phương khác. Thế nên thói quen dùng USD trong chi tiêu hay cất trữ không phải là bây giờ mới có. Và cộng với tình hình lạm phát đang tăng cao, nhiều mặt hàng lại có dấu hiệu “đô la hoá” nên biểu hiện “sính USD” trên thị trường Hạ Long càng trở nên rõ nét...
* Từ chính sách đến thực tiễn: khoảng cách còn quá xa!
Ngay từ năm 1996, uỷ ban Thường vụ Quốc hội đã có Pháp lệnh ngoại hối nhằm mục đích hạn chế và tiến tới chấm dứt tình trạng ''đô la hoá”. Nhưng thực tế, việc vi phạm Pháp lệnh này hiện nay đang ở mức báo động. Hầu hết các chủ kinh doanh đều hiểu rằng việc niêm yết giá trên thị trường bằng USD là phạm luật, nhưng họ đều đưa ra nhiều lý do để thanh minh. Chủ một Salon ô tô trên địa bàn TP Hạ Long cho biết: ''Chúng tôi nhập khẩu xe bằng USD, đã phải chịu rất nhiều chi phí khác bằng USD thì nay bán ra cũng phải bằng USD chứ! Có vậy, việc hạch toán mới đỡ phức tạp''. Hay tại một Showroom xe máy cao cấp, người bán hàng cho biết: “Tỷ giá USD/VNĐ hiện nay biến động hàng ngày, thậm chí hàng giờ. Nếu chúng tôi niêm yết bằng VNĐ sẽ phải thường xuyên cập nhật và thay đổi lại giá, như vậy, vô hình chung sẽ gây xáo trộn trên thị trường”. Ngoài ra, còn một nguyên nhân khác được các chủ hàng nêu ra khá phổ biến; đó là: Từ lâu họ đều niêm yết giá bằng USD, người dân cũng đã quen mua sản phẩm của họ bằng USD; nhưng ''có bao giờ cơ quan chức năng nào đến hướng dẫn, thậm chí nhắc nhở đâu'' (!).
Trong khi chưa thực hiện được việc cấm niêm yết giá bán bằng USD thì chính sách thắt chặt tiền tệ; trong đó có ngoại tệ của Nhà nước, lại đang gây nhiều ''bức bối'' trên thị trường! Ai cũng biết, Pháp lệnh ngoại hối đã quy định rất rõ các tổ chức được phép thu đổi ngoại tệ là các tổ chức tín dụng và các bàn đại lý thu đổi ngoại tệ của các tổ chức tín dụng. Tuy nhiên bất cập hiện nay là người dân có nhu cầu mua ngoại tệ, đến các địa chỉ hợp pháp lại không được đáp ứng; còn ra chợ đen thì thoải mái, mà không cần chứng minh mục đích phát sinh nhu cầu v.v (tất nhiên, là với tỷ giá cao hơn)... Nói cách khác, Pháp lệnh ngoại hối lúc này không những không làm giảm bớt được tình trạng ''đô la hoá" mà ngược lại, đang tạo điều kiện đẩy cầu về phía các tư thương, hình thành ''chợ đen'' một cách công khai...
* Và ''chợ đen'' được mùa!
Đây quả là ''mùa vàng'' của các cửa hàng vàng bạc, các tư thương chuyên mua bán, trao đổi ngoại tệ trên thị trường tự do. Nhu cầu ngoại tệ ngày một lớn, trong khi nguồn cung chính thống lại bị thắt chặt. ''Chợ đen'' là nơi cung cấp duy nhất mà người dân không có quyền lựa chọn khác để thoả mãn nhu cầu về USD. Chính vì vậy, tỷ giá USD tại đây cũng không theo một quy định nào cả, tuy về bản chất nó thực sự hình thành từ mối quan hệ cung- cầu rất không cân đối trong tình trạng hiện nay. Tỷ giá USD trên thị trường tự do có thời điểm chênh lệch đến mức 2.600 đồng/1 USD so với tỷ giá niêm yết của Ngân hàng Nhà nước. Đương nhiên mức chênh lệch đó đủ giúp họ có ''bộn tiền”... Lẽ ra tổ chức tín dụng phải thực hiện đầy đủ các dịch vụ vãng lai để người dân có điều kiện tiếp cận với nguồn ngoại tệ chính đáng thì chính sách tỷ giá hối đoái hiện tại khiến các ngân hàng bó tay trước cảnh người dân quay lưng với ngân hàng để đến với thị trường tự do, mà tỷ giá giao dịch ở mức các ngân hàng ''mơ cũng không thấy''. . .
Đã đành đây là vấn đề lớn của nền kinh tế, không thể chấm dứt tình trạng “đô la hoá” trong một sớm một chiều. Việc lập các đoàn thanh kiểm tra của Ngân hàng Nhà nước lúc này cũng chỉ có hiệu quả ngay trong thời điểm tiến hành thanh kiểm tra. Về lâu dài, trong chính sách quản lý ngoại hối cần đưa ra được trong chuỗi các biện pháp, đâu là biện pháp cần và phải làm ngay, đâu là biện pháp cần có sự phối hợp của các ban ngành, thậm chí của người dân đế chuẩn bị vững về thời cơ và sức mạnh tổng thể. Cách quản lý hiện nay thật chẳng khác gì bịt một dòng nước mạnh; cứ chặn được chỗ này lập tức chỗ khác bục to hơn...
