Nếu ở thời điểm cách đây 6 tháng trở về trước, bức tranh về hoạt động tín dụng rất sáng sủa với nhiều doanh nghiệp, cá nhân có nhu cầu vay vốn thì nay ngược lại: Thay vì cán bộ tín dụng đến tận doanh nghiệp sẵn sàng nhận cấp vốn cho hoạt động sản xuất kinh doanh, thậm chí còn "vẽ" ra những dự án hiệu quả để hợp thức hồ sơ tín dụng thì nay, khách hàng có nhu cầu vay vốn trở nên khó khăn hơn rất nhiều và không được quyền lựa chọn mức lãi suất, hay bất kỳ một ưu ái nào đặc biệt khác như trước đây.
Kết quả là rất nhiều dự án, hay nhu cầu khác mà khách hàng cần phải vay vốn đã gặp rất nhiều khó khăn vì hoặc là ngân hàng từ chối cho vay, hoặc là cho vay với mức lãi suất không thể chịu nổi. Điều này đã khiến không ít doanh nghiệp rơi vào tình thế lao đao, dẫn đến buộc phải bãi đầu tư, thu hẹp sản xuất hay cắt giảm nhân lực...
Trao đổi với chúng tôi, giám đốc của một doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ vận tải có tầm cỡ trên địa bàn tỉnh cho biết: ''Dự án mở rộng quy mô sản xuất của chúng tôi trong năm 2008 là mua thêm 2 máy xúc và 20 xe ô tô trọng tải lớn. Để thực hiện dự án này, phải cần nguồn vốn tín dụng từ ngân hàng khoảng trên 10 tỷ đồng. Nhưng trước biến động về lãi suất tín dụng và tình trạng khó khăn trong quá trình vay vốn chúng tôi buộc phải hủy dự án, thậm chí hiện tại hoạt động sản xuất chỉ mang tính cầm cự''. Với cơ cấu nguồn vốn hơn 50% là từ kênh tín dụng, thì lãi suất cho vay sẽ ảnh hưởng rất lớn đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp, bên cạnh đó là hàng loạt các chi phí khác cũng đã tăng như: nhiên liệu, lương nhân công... Và thực tế là với mức lãi suất hiện tại dao động từ 18-20%/năm (thậm chí hơn) thì doanh nghiệp ''không chịu được''. ''Chúng tôi đã phải tính đến chuyện bán bớt phương tiện dù mới được đầu tư hơn 2 tháng, chấp nhận lỗ phân nửa mong thu hồi vốn và giảm bớt những khoản phí khổng lồ chi cho việc duy trì hoạt động của nó'' - Vị giám đốc trên cho biết thêm.
Một công chức Nhà nước cho biết anh vừa chọn được một căn nhà ưng ý, định bụng sẽ vay ngân hàng một phần để chuẩn bị ''đưa nàng về dinh''. Tuy nhiên, anh đã phải từ bỏ ngay dự định đó chuyển sang tính việc thuê nhà bởi ngân hàng đưa ra mức lãi suất phải trả là 1,7%/tháng. ''Với mức lãi suất này, lương công chức của cả hai vợ chồng cũng chỉ đủ trả lãi hàng tháng, tiền để duy trì cuộc sống là không còn chưa tính đến việc phải lo cho đứa con ra đời trong nay mai''.
Cũng trong cảnh bế tắc trước biến động của thị trường tiền tệ, giám đốc một doanh nghiệp may mặc cho biết: “Chi phí sử dụng vốn hiện nay quá cao buộc công ty chúng tôi phải tạm dừng dự án đầu tư thiết bị, hoặc chỉ dám đầu tư cầm chừng với những dự án không thể dừng. Đồng thời hạn chế tối đa các khoản chi, thậm chí thắt chặt chi đến từng cá nhân để bù đắp phần nào lãi tín dụng''.
Ngày 16-5-2008, tại Quyết định số 16/2008/QĐ-NHNN của Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đã lưu ý mức trần lãi suất cho vay không vượt quá 150% so với lãi suất cơ bản nhằm hạn chế cho vay nặng lãi. Tuy nhiên, sự lưu ý này đã không còn ý nghĩa khi mà hiện nay nhiều ngân hàng thu phí dịch vụ tín dụng với nhiều loại phí, nhiều mức phí khác nhau khiến lãi suất thực mà khách hàng phải trả cao hơn trần lãi suất cho vay. Đây đang là bức xúc của nhiều doanh nghiệp. Có rất nhiều lý do để ngân hàng làm thế, đơn giản nhất là bởi họ không phạm luật. Mặt khác, việc NHNN quyết định phát hành 20.300 tỷ đồng tín phiếu bắt buộc (ngày 16-2-2008) nhằm thắt chặt tiền tệ, kiểm soát lạm phát đang gây ra rất nhiều áp lực cho các ngân hàng thương mại trong việc cho vay tín dụng.
Ông Cao Thanh Hà, Phó Giám đốc Eximbank Quảng Ninh cho biết "Chúng tôi đã chấp hành rất nghiêm chỉnh chính sách, pháp luật của Nhà nước trong hoạt động kinh doanh. Việc phải dự trữ tiền để giải ngân đợt phát hành tín phiếu, tất yếu dẫn đến tình trạng khan hiếm tiền đồng. Theo quan điểm của lãnh đạo Eximbank Việt Nam, trước mắt chúng tôi chỉ ưu tiên cho vay ngắn hạn với những khách hàng truyền thống hoặc tiềm năng, hoặc thanh toán xuất nhập khẩu. Những khách hàng khác thì rất hạn chế... Đối với việc thu phí tín dụng hiện nay cũng đã áp dụng nhưng cách Eximbank làm là áp dụng linh hoạt cho từng đối tượng khách hàng và tùy theo từng hợp đồng để quyết định có thu phí hay không hoặc thu loại nào, với mức nào”. Còn theo Giám đốc một chi nhánh ngân hàng khác thì: “Bất cập hiện nay là chính sách của Nhà nước quá đột ngột, gây hiệu ứng đô-mi-nô và những biến động bất ổn trong thị trường tiền tệ thời gian qua. Chính sách hạn chế cho vay được đưa ra áp dụng bằng cách sàng lọc khách hàng thông qua một số tiêu chí như: Uy tín, phương án kinh doanh, tài sản đảm bảo, tình hình tài chính... Chính điều này gây nên tâm lý phiền phức, khó khăn đối với khách hàng vay vốn. Nhưng nếu không thẩm định tốt thì rủi ro đối với ngân hàng là không giới hạn”.
Trước ý kiến phản hồi từ nhiều phía, được biết NHNN đang nghiên cứu để sớm ban hành quy định về thu phí tín dụng cho các ngân hàng thực hiện. Nhiều khả năng NHNN cho phép các ngân hàng thương mại được thu phí tín dụng, nhưng có thể chỉ cho phép thu một số ít loại phí với một mức thu nhất định. Bên cạnh đó cũng cần xem xét lại chính sách tín dụng, nếu việc thắt chặt tín dụng được áp dụng một cách rộng rãi và không mang tính chọn lọc, các doanh nghiệp sẽ “điêu đứng''. Giải pháp để tháo gỡ vấn đề này, theo ý kiến của một số chuyên gia kinh tế: NHNN cần có một chính sách tín dụng định hướng, quy định nhiều mức lãi suất linh hoạt áp dụng đối với các lĩnh vực khác nhau: Ưu tiên những lĩnh vực sản xuất kinh doanh cần khuyến khích áp dụng mức lãi suất cho vay thấp hơn và ngược lại. Như vậy vừa phù hợp với cơ chế thị trường, vừa phù hợp với mục tiêu lợi ích chung của nền kinh tế, mặt khác nó cũng phát huy tác dụng kiểm soát lạm phát, đồng thời duy trì được sự tăng trưởng của nền kinh tế, đưa các doanh nghiệp thoát khỏi tình trạng ''lao đao'' như hiện nay.
