Còn nhớ hơn 2 năm trước các cơ quan chức năng đã tốn rất nhiều công sức để lập lại trật tự trong khu vực lòng hồ Yên Lập, trả lại màu xanh cho hồ chứa nước lớn nhất, nhì tỉnh. Sau khi bàn giao về cho Ban Quản lý rừng phòng hộ hồ Yên Lập quản lý, bảo vệ những tưởng ‘’sóng đã lặng, nước đã yên” nhưng vừa qua chúng tôi đến đây thấy rằng tình trạng xâm hại rừng phòng hộ hồ lại đang bắt đầu tái diễn.
Rừng lại bị xâm hại
Chúng tôi có mặt tại chân đập Yên Lập vào 7 giờ 30 phút sáng 27-12-2006 thấy trên suốt đoạn đường quản lý của hồ từng bao đựng đầy dứa để chất đống 2 bên đường, người mua, người bán lẻ tấp nập, dưới lòng hồ vài chiếc thuyền nan đã cập bến, từng bao dứa đầy được tiếp tục vác lên đường. Tiếng mặc cả, cãi nhau, tranh giành hàng khiến khu vực vốn được coi là vô cùng yên tĩnh này bỗng trở nên ồn ã. Tôi hỏi một chị đang mua dứa: “Dứa lấy ở đâu ra mà nhiều thế, có bán cả ngày không?” - Chị bảo: “Chợ dứa chỉ họp buổi sáng sớm và chiều tối, dứa do người dân chặt từ rừng trong kia ra”. “Họp chợ ở đây không bị ai nhắc nhở à?” – “Ôi giời, thời buổi này ai mà chả phải làm, phải ăn, ai cấm được ai, vớ vẩn”. Nói xong chị ngúng nguẩy bỏ đi, hỏi thêm vài người nữa chúng tôi được biết chẳng có ai cấm họ họp chợ ở đây. Vậy là ở nơi nghiêm cấm mọi hoạt động sản xuất, kinh doanh, buôn bán làm ảnh hưởng đến an toàn của đập Yên Lập lại đang diễn ra những buổi họp chợ công khai hàng ngày.
Tại tiểu khu 91, rừng tự nhiên bị phá để trồng dứa
8 giờ 10 phút chúng tôi cùng Đoàn kiểm tra của UBND tỉnh lên tàu bắt đầu xuất phát từ chân đập Yên Lập để đi vào khu vực rừng phòng hộ hồ. Do nước cạn nên tàu không thể đi vào sâu, tuy vậy chúng tôi cũng đã kịp thấy những vạt rừng tự nhiên cao tới 5-6m bị đốt cháy nham nhở, nhiều cây thông có đường kính 30-40cm bị đốt cháy đen thui chỉ còn trơ lại gốc, có những chỗ rừng mới bị đốn cây cối ngã ngổn ngang, tất cả đều đã chuyển màu vàng úa. Trên những vạt rừng bị đốt cháy đã được thay bằng những nương dứa mọc ngay ngắn thẳng hàng thẳng lối, nhiều nương đã lên xanh mướt, nhiều nương do mới trồng nên lá lộc mới đang trồi ra khỏi gốc. Có những nương dứa phải rất tinh mắt chúng tôi mới phát hiện ra bởi nó được nguỵ trang khá khéo léo bằng cách người ta chỉ phạt đốt cháy những vạt cây ở giữa đồi rồi trồng dứa nên từ dưới hồ nhìn lên sẽ rất khó phát hiện ra. Qua quan sát tất cả chúng tôi đều có chung nhận xét có lẽ những nương dứa này phải được chăm sóc rất cẩn thận nên mới mọc thẳng hàng như vậy và không hề thấy có cỏ. Mặc dù không nhìn thấy lán trại nào nhưng những lều bạt vứt ngổn ngang ngay bên bờ hồ, quần áo phơi ngay bên nương dứa cho thấy vẫn có người ở lại đây. Sau khi đi một vòng các thành viên trong đoàn cho chúng tôi biết: Hơn 2 năm trước khi họ đi kiểm tra công tác di chuyển các hộ dân ra khỏi khu vực lòng hồ Yên Lập chưa có những nương dứa mọc ở tiểu khu 81, 82, 87, 91. Một số khu vực trước kia có rừng nay chỉ còn thấy đồi trọc. Nhận xét này có lẽ không sai bởi trên đường đi chúng tôi quan sát thấy rất nhiều khe nước chảy ra hồ được mài nhẵn bóng mà theo kinh nghiệm của những người đi rừng thì đấy là do lao và kéo gỗ qua. Tại buổi làm việc của đồng chí Nguyễn Quang Hưng, Phó Chủ tịch UBND tỉnh với các ngành, địa phương, đồng chí Hoàng Công Đãng, Phó Giám đốc Sở NN&PTNT cho biết: Tình trạng chặt phá rừng phòng hộ hồ Yên Lập diễn ra trên địa bàn cả 3 địa phương Hạ Long, Hoành Bồ, Yên Hưng. Qua kiểm tra phát hiện tại khu vực rừng trên địa bàn xã Minh Thành (Yên Hưng) một số người dân chặt gỗ thông; trên địa bàn xã Dân Chủ (Hoành Bồ) có hiện tượng khai thác gỗ với quy mô lớn, ô tô vào tận nơi chở gỗ; tại khoảnh 13 tiểu khu 48 có khoảng 16 ha rừng bị người dân khai phá để trồng dứa. Trong các khu vực rừng tự nhiên người dân đốt từ giữa rừng ra để làm rẫy. Đặc biệt tại các khoảnh 5, 6, 7, 8, 9 tại tiểu khu 73 trên địa bàn xã Bằng Cả (Hoành Bồ) người dân đã chặt phá 136 ha rừng tự nhiên nghèo kiệt để trồng rừng sản xuất. Hiện nay diện tích keo trồng ở đây đã lên cao 40-60 cm.
Nguyên nhân chính là do buông lỏng quản lý
Phải khẳng định rằng để tái diễn tình trạng xâm hại rừng phòng hộ hồ Yên Lập chính là do buông lỏng quản lý của Ban quản lý rừng phòng hộ hồ Yên Lập, Chi cục Kiểm lâm và thiếu sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan chức năng và chính quyền địa phương. Bởi khi bàn giao về cho Ban quản lý rừng phòng hộ tỉnh đã trục xuất được toàn bộ phương tiện tàu thuyền hoạt động trong khu vực lòng hồ, di dời được người dân sống ở đây, lập lại trật tự nghĩa là tạo được “mặt bằng sạch” cho Ban quản lý. Theo lý giải của Chi cục Kiểm lâm thì tình trạng xâm hại rừng thường diễn ra vào ban đêm trong khi lực lượng kiểm lâm mỏng nên không thể kiểm soát được. Có lẽ đây chỉ là cách nói để trốn tránh trách nhiệm? Theo quan sát và tìm hiểu của chúng tôi thì để vào được các khu rừng phòng hộ ven hồ chủ yếu người dân đi bằng thuyền nan chèo tay từ đập Yên Lập - một con đường gần như là độc đạo vậy chẳng lẽ lại không ngăn chặn được ngay từ bên ngoài! Sau khi nghe lý giải của Chi cục Kiểm lâm tất cả các thành viên trong Đoàn kiểm tra đều thắc mắc: Nếu người dân trồng vào ban đêm liệu các nương dứa có được thẳng hàng, thẳng lối như vậy không? Không lẽ nhặt cỏ cũng nhặt vào ban đêm và nếu người dân chỉ ban đêm mới vào rừng vậy tại sao lại có quần áo giặt phơi ngay bên nương dứa?. Có thể lực lượng kiểm lâm không phát hiện ra người đốt rừng nhưng không thể nói rằng không phát hiện ra người dân vào rừng trồng dứa, không xử lý được trường hợp nào. Và tình trạng hàng ngày họp chợ dứa ngay trên bờ đập Yên Lập lực lượng kiểm lâm cũng không biết, không hay? Theo báo cáo của Ban quản lý rừng phòng hộ hồ Yên Lập diện tích rừng bị người dân lấn chiếm hơn 70 ha nhưng qua kiểm tra tại khu vực thượng nguồn người dân phá rừng tự nhiên để trồng rừng sản xuất, dưới hạ nguồn đốt rừng tự nhiên để trồng dứa cho thấy diện tích bị xâm hại để trồng dứa nhiều hơn con số được báo cáo. Điều này cho thấy có sự buông lỏng trong quản lý, bảo vệ của Ban quản lý.
Bên cạnh sự buông lỏng quản lý của các cơ quan chức năng cũng cần phải nói thêm rằng đất đai, điều kiện khí hậu ở các khu vực ven hồ Yên Lập rất thích hợp cho cây dứa phát triển. Cộng với dứa trên thị trường hiện rất được giá nên người dân đổ xô vào rừng khai thác và trồng dứa khiến cho công tác quản lý bảo vệ càng thêm khó khăn. Với tình trạng tái diễn xâm hại rừng phòng hộ hồ Yên Lập hiện nay nếu lực lượng chức năng không xốc lại công tác quản lý, bảo vệ thì tình trạng “vết dầu loang” sẽ khiến tình hình ngày càng khó kiểm soát hơn.
