Giữ lấy hương chè đường hoa

Vùng chè hải hà thời khủng hoảng kinh tế

Trong cơn khủng hoảng kinh tế toàn cầu năm nay, nhiều người dân ở Hải Hà bao đời nay gắn bó với cây chè bỗng rơi vào cảnh lao đao vì khó khăn trong tiêu thụ sản phẩm. Đứng trong vườn chè xanh tươi những búp non báo hiệu mùa thu hoạch lứa chè xuân đã đến, chị Vũ Thị Hường, thôn 5, xã Quảng Long than thở: “Chẳng biết hái chè xong có tiêu thụ được không”. Nhà chị có 9 sào chè, mỗi tháng cho thu hoạch khoảng 1,2 tạ chè tươi. Năm 2008, bà con trồng chè gặp nhiều khó khăn trong khâu tiêu thụ sản phẩm. Chị Hường cho biết: “Năm 2007, mỗi kg chè tươi chúng tôi bán được khoảng 3.000- 3.200 đồng thì năm nay giảm, chỉ còn 2.800 đồng; chè sơ chế trước 23.000- 30.000 đồng/kg nay chỉ còn  17.000-18.000 đồng/kg, trong khi đó phân bón, tiền nhân công thuê hái chè đều tăng”. Ngoài hái chè tươi mang bán, nhiều hộ gia đình trồng chè mua thùng sấy để đề phòng không tiêu thụ được thì kịp thời sơ chế, bảo quản lâu hơn. Quảng Long cũng là xã trồng nhiều chè nhất trên địa bàn huyện. Anh Lê Quyết Tiến, Chủ tịch UBND xã Quảng Long, cho biết: “Toàn xã Quảng Long có 470 ha chè, chiếm hơn nửa diện tích chè toàn huyện, trong đó 95% thu nhập của người dân các thôn 7, 8, 9 dựa vào chè. Trước đây, người dân ở những thôn này cung cấp nguyên liệu chè cho Công ty cổ phần Chè Đường Hoa, song vài năm nay, Công ty gặp khó khăn nên các hộ dân, thậm chí cả những công nhân của Công ty cũng chỉ biết trông chờ vào sức thu mua của Doanh nghiệp chế biến chè Thuấn Quỳnh”.

Cây chè xuất hiện ở Hải Hà từ năm 1962, khi Nông trường chè Đường Hoa mới thành lập (nay là Công ty cổ phần chè Đường Hoa). Lúc đầu, cây chè chỉ được trồng trong phạm vi của nông trường. Đến thời kỳ đổi mới, khi thành lập công ty cổ phần, diện tích chè được giao cho các hộ công nhân và nó dần được nhân rộng ra toàn huyện. Với thương hiệu sẵn có, Hải Hà quyết tâm xây dựng huyện thành một vùng chè rộng lớn. Được tỉnh hỗ trợ kinh phí 12 triệu đồng/ha, Hải Hà đã nhanh chóng xây dựng và triển khai dự án trồng chè tại 9/16 xã, thị trấn của huyện với mục tiêu đến năm 2010, toàn huyện trồng 609 ha. Đến nay, kể cả diện tích chè vốn có (hơn 400 ha) và diện tích trồng mới nằm trong dự án, toàn huyện đã có hơn 940 ha chè, trong đó 860 ha đang độ khép tán, cho thu hoạch cao. Sản lượng chè thu hoạch năm 2008 đạt khoảng 6.536 tấn. Trong năm 2007 và những năm về trước, sản phẩm chè ở Hải Hà không chỉ được ưa chuộng trên địa bàn tỉnh, mà còn tiêu thụ mạnh ở nhiều tỉnh, thành, xuất khẩu sang một số nước khác... Nhưng bắt đầu vào năm 2008, do khủng hoảng tài chính toàn cầu, nhiều bạn hàng ở các nước có tiêu thụ chè Hải Hà phải đóng cửa. Cây chè Hải Hà bước vào giai đoạn khó khăn. Thậm chí, nhiều hộ dân dự tính chặt bỏ vườn chè để trồng cây khác.

Những người không chịu lùi bước

Trong cơn khốn khó, một số doanh nghiệp tư nhân trên địa bàn huyện Hải Hà đang chịu thiệt về phần mình để tìm mọi cách cứu lấy vùng chè. Doanh nghiệp được bà con nhắc nhiều nhất là Công ty TNHH Thuấn Quỳnh. Năm 2003, gia đình anh chị Nguyễn Duy Thuấn -  Hà Ngọc Quỳnh đầu tư xây dựng xưởng chế biến chè và thành lập Công ty này. Công suất lúc đầu chỉ sơ chế khoảng 1 tấn chè khô mỗi ngày và bán giao lại cho các công ty khác ở khu vực Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh. Những bạn hàng của chị tiếp tục xuất chè sang các nước khác. Thấy diện tích chè của huyện ngày càng mở rộng, anh chị tiếp tục đầu tư thêm giàn máy móc chế biến chè. Đến nay, công suất sơ chế chè của doanh nghiệp lên tới 20-25 tấn/ngày. Tuy nhiên, đợt vừa rồi, nhiều bạn hàng của anh chị ở một số nước đã đóng cửa xưởng chế biến. Chị Hà Ngọc Quỳnh cho biết: “Mặc dù khó tiêu thụ chè, nhưng nếu doanh nghiệp dừng thu mua, chắc chắn bà con vùng chè Hải Hà sẽ gặp nhiều khó khăn”. Bởi vậy mà doanh nghiệp vẫn thu mua chè cho bà con đến cùng mặc dù không có lãi; thậm chí những tháng cuối năm nay, doanh nghiệp mua 1kg chè tươi phải bù lỗ 500 đồng; 1 kg chè khô thì bù lỗ tới 2.000 đồng. Chị Quỳnh tâm sự: “Định dừng thu mua từ tháng 8, nhưng rồi vợ chồng tôi bàn nhau cố thêm chút nữa và cuối cùng cũng thu mua đến hết năm. Thôi thì mình cũng dựa vào bà con, bà con dựa vào mình. Năm nay bà con chịu thiệt vì giá vật tư phân bón để chăm sóc chè cao, giá thành sản phẩm lại rẻ nên doanh nghiệp cũng phải chung sức gánh vác, chịu lỗ trong kinh doanh vào lúc này, hy vọng năm tới tình hình sáng sủa hơn”.

Mặc dù những ngày giáp tết đang cận kề, song chị vẫn đang nỗ lực liên hệ tìm bạn hàng để tiêu thụ chè vì đến nay Công ty chị còn tồn khoảng 100 tấn chè khô sơ chế, trong khi đó lứa chè xuân của bà con sắp đến ngày thu hoạch.

Cùng chung vai gánh vác, tìm đầu ra cho sản phẩm chè là những hộ kinh doanh cá thể, chế biến chè nhỏ lẻ trên địa bàn. Gia đình chị Phạm Thị Nguyệt, thôn 5, xã Quảng Long cũng có 3 sào chè. Chị đã đầu tư thùng sao chè với công suất 4 tạ/lần sao. Ngoài chế biến chè của gia đình, chị còn thu mua chè cho nhiều hộ dân ở xã. Chị bảo: “Trong giai đoạn khó khăn này, ngoài mua chè của những gia đình quen thuộc từ trước, tôi cũng cố gắng mua thêm của nhiều hộ khác để giúp người dân trồng chè, mặc dù tính ra chẳng có lãi. Tuy nhiên, bạn hàng của tôi chủ yếu là những người giao chè cho các quán nên mỗi lần chỉ lấy nhiều nhất khoảng 50-1 tạ chè khô. Để giúp bà con vùng chè, tôi đang cố gắng liên hệ với nhiều quán hàng, đại lý hơn nữa”.

Xót xa trước tình hình khó khăn trong tiêu thụ sản phẩm cho vùng chè, đã có người đứng ra xin thành lập xưởng chế biến chè mới, đó là ông Nguyễn Đình Hừu, thôn Hải Đông, xã Quảng Thành. Hiện tại, hầu hết các thủ tục thành lập xưởng đã hoàn tất. ông dự kiến xây xong xưởng trước tháng 3-2009 để đón vụ chè đầu tiên của năm 2009 (khoảng tháng 4) với công suất chế biến 1 tấn/ ngày. Ông bảo: “Lẽ ra tôi đầu tư sớm hơn thì sẽ giúp được bà con sớm hơn. Lúc đầu, tôi định xây xưởng tại nhà, nhưng thôn tôi chưa có điện, đành xin đất xây xưởng ra tận ngã 3 Quảng Hợp (xã Quảng Thành), cách nhà tới gần chục km. Tổng dự toán đầu tư của xưởng lên tới hơn 3 tỷ đồng”.