Những tảng băng khổng lồ từng trôi qua trước cửa nhà, những hồ nước đóng băng từng là nơi trẻ em vui chơi, câu cá hay những tuyến đường săn bắt phủ đầy tuyết... Giờ đây, nhiều cảnh vật quen thuộc ấy đang dần biến đổi ở Greenland. Để lưu giữ những ký ức trước khi chúng biến mất, một dự án đặc biệt mang tên “Mapping Memories” (Lập bản đồ ký ức) đang ghi lại câu chuyện của người dân, gắn với những địa điểm cụ thể trên hòn đảo Bắc Cực này.
Dự án do Viện Nghiên cứu Nordregio của Thụy Điển dẫn dắt, nhằm xây dựng kho tư liệu lâu dài về những thay đổi của môi trường thông qua ký ức và trải nghiệm của chính người dân địa phương. Đến nay, dự án đã ghi nhận gần 60 câu chuyện, từ những ngôi nhà bị đe dọa bởi hiện tượng tan băng vĩnh cửu đến các tập quán săn bắt, đánh cá và những tuyến đường truyền thống đang dần biến mất. Một triển lãm giới thiệu dự án đã khai mạc hồi tháng 9 tại Trung tâm Vịnh băng Ilulissat.
"Nếu chúng ta không ghi lại những câu chuyện của chính người dân, chúng sẽ biến mất khi họ qua đời. Chúng tôi muốn ghi lại những trải nghiệm của người dân bình thường. Từ trước đến nay, các thông tin chúng ta tiếp nhận chủ yếu do các nhà khoa học, nhà khảo cổ học, chuyên gia nghiên cứu sông băng và nhà sinh vật học cung cấp. Chúng tôi cũng muốn có thêm một góc nhìn khác để ghi lại những tác động của biến đổi khí hậu", Giám đốc trung tâm Karl Sandgreen chia sẻ.
Một trong những câu chuyện được ghi lại là của Cuno Jensen, 42 tuổi, sống tại thị trấn Ilulissat, ven biển phía Tây Greenland. Ông nhớ lại thời thơ ấu, khi những tảng băng lớn thường xuyên trôi qua vịnh Disko.
"Khi chúng tôi còn nhỏ và chơi đùa trên những ngọn đồi này, tuyết nhiều hơn, nước đóng băng và mọi thứ đều phủ băng. Chúng tôi có thể ra đó câu cá. Ngày nay, điều đó không còn thực hiện được nữa", Jensen nói. Ông lo ngại các con mình sẽ không có cơ hội trải nghiệm những điều mà thế hệ ông từng gắn bó.
Biến đổi khí hậu đang làm thay đổi sâu sắc cảnh quan và đời sống tại Greenland. Băng biển mỏng đi khiến một số thợ săn không còn có thể di chuyển bằng xe chó kéo; điều kiện thời tiết và mặt nước ngày càng khó dự đoán, gây trở ngại cho hoạt động đánh bắt truyền thống.
Trong dự án, ngư dân Karen Alaufesen kể về vùng biển nơi bà cùng chồng và con trai đánh bắt cá bơn, loài cá mà theo bà, sản lượng đang suy giảm. Trong khi đó, ông Kristian Petersen lưu giữ ký ức về Qullissat, thị trấn khai thác than từng là quê hương của ông, bị bỏ hoang năm 1972 sau khi mỏ than đóng cửa. Sáu năm trước, thị trấn này hứng chịu một trận sóng thần dữ dội do sạt lở đất gây ra.
Tại Ilulissat, nhiệt độ tăng làm tan lớp băng vĩnh cửu, gây sụt lún nền đất, làm nhiều tòa nhà nghiêng, đường sá và đường ống nứt vỡ. Giám đốc trung tâm Karl Sandgreen cho biết tình trạng này có thể dễ dàng nhận thấy tại nhiều khu vực trong thị trấn. Đáng chú ý, khi băng tan, một số hiện vật khảo cổ, trong đó có công cụ săn bắt có niên đại khoảng 4.000 năm, cũng dần lộ ra.
Theo các nhà khoa học, Greenland đang chịu tác động nặng nề của biến đổi khí hậu. Bắc Cực hiện ấm lên nhanh gấp khoảng 4 lần so với phần còn lại của thế giới. Một báo cáo công bố hồi tháng 9 của Cơ quan Khảo sát Địa chất Đan Mạch và Greenland cho biết, dải băng Greenland, có diện tích 1,7 triệu km² và bao phủ khoảng 80% hòn đảo Bắc Cực này, đã mất nhiều băng hơn lượng tích tụ trong 30 năm liên tiếp.
Giám đốc trung tâm Karl Sandgreen cho biết những người thực hiện dự án dự kiến mở rộng hoạt động bằng cách tiến hành thêm các cuộc phỏng vấn, trong đó có người dân tại các cộng đồng ở Canada lân cận, đồng thời bổ sung những câu chuyện này vào bản đồ tương tác. Dự án cũng hướng tới khuyến khích trẻ em quan tâm và tích cực hành động nhằm ứng phó với biến đổi khí hậu.
