Các nhà lãnh đạo châu Âu ngày 14/9 họp tại Rovaniemi, miền Bắc Phần Lan, để thảo luận về những thay đổi nhanh chóng tại Bắc Cực, nơi băng tan đang mở thêm các tuyến hàng hải, làm gia tăng cạnh tranh tài nguyên và những lo ngại an ninh trước sự hiện diện quân sự ngày càng lớn của Nga. Hội nghị diễn ra trong bối cảnh châu Âu cũng đặt câu hỏi về mức độ cam kết lâu dài của Mỹ đối với an ninh khu vực thông qua NATO.
Phần lớn các nhà lãnh đạo tham dự đến từ các nước Bắc Âu và Baltic, tập trung thảo luận những thách thức môi trường, cơ hội kinh tế và các điểm yếu an ninh tại khu vực Bắc Cực.
“Bắc Cực đã trở thành một điểm nóng địa chính trị” - Thủ tướng Đức Friedrich Merz nói tại cuộc họp báo chung. Ông cho rằng EU cần tăng cường chú ý tới khu vực này theo hướng bổ trợ cho NATO, trong bối cảnh Nga tiếp tục xây dựng năng lực quân sự và sử dụng hiện diện của mình cho các hoạt động mà ông gọi là “lai ghép”.
Theo ông Merz, việc Đức - một quốc gia không thuộc Bắc Cực - tham dự hội nghị cho thấy khu vực này đã trở thành vấn đề an ninh chung của châu Âu. Ông cho rằng thời kỳ Bắc Cực ít được chú ý đã qua.
Thủ tướng Phần Lan Petteri Orpo, đại diện nước chủ nhà của hội nghị, cho biết nhu cầu về những hành động cụ thể của EU tại Bắc Cực đang gia tăng trong bối cảnh môi trường an ninh thay đổi nhanh chóng.
Theo Trung tâm mạng lưới chính sách châu Âu, hội nghị diễn ra trong bối cảnh “hết sức năng động”, với nhiều yếu tố cùng lúc làm thay đổi tầm quan trọng chiến lược của Bắc Cực. Trong đó có tốc độ biến đổi khí hậu ngày càng nhanh, hoạt động thương mại của Trung Quốc qua khu vực Bắc Cực gia tăng, cùng những gián đoạn tại eo biển Hormuz làm gia tăng sự quan tâm tới Tuyến hàng hải Đông Bắc như một tuyến vận tải biển thay thế.
Nhóm nghiên cứu này cho rằng, cuộc họp có thể xem là bước chuẩn bị cho việc EU điều chỉnh chính sách Bắc Cực, dự kiến công bố vào mùa thu năm nay. Đáng chú ý, yếu tố an ninh lần đầu được đặt ở vị trí trung tâm trong chiến lược mới.
Băng biển Bắc Cực đang mỏng đi do biến đổi khí hậu, giúp các tuyến hàng hải trở nên dễ tiếp cận hơn. Diễn biến này đồng thời làm gia tăng cạnh tranh giữa Nga, Trung Quốc và các nước khác về quyền tiếp cận nguồn khoáng sản tại khu vực.
EU cũng đang phải xử lý sức ép liên quan Greenland, vùng lãnh thổ tự trị thuộc Đan Mạch. Tổng thống Mỹ Donald Trump nhiều lần tuyên bố hòn đảo giàu tài nguyên này nên trở thành một phần của Mỹ, trong khi chính quyền Greenland phản đối.
Tuần trước, Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen đề xuất gói hỗ trợ 200 triệu euro, tương đương khoảng 232 triệu USD, cho Greenland trong hai năm tới. Khoản hỗ trợ nhằm giúp vùng lãnh thổ này ứng phó biến đổi khí hậu, tăng cường kết nối Internet và phát triển thủy điện, nghề cá cùng giáo dục.
Cũng trong ngày 14/9, Tổng thống Phần Lan Alexander Stubb thông báo nước này sẽ tham gia sáng kiến ‘răn đe tiền phương’ của Pháp, nhằm tăng cường hợp tác răn đe hạt nhân và vai trò của Pháp trong bảo đảm an ninh châu Âu.
Phần Lan là quốc gia thứ 10 tham gia sáng kiến này, cùng Anh, Đức và một số nước Bắc Âu khác.
