Hải Hà: Hệ thống thuỷ lợi cần được nâng cấp

Hải Hà có tổng diện tích đất tự nhiên hơn 51.000 ha, trong đó đất sản xuất nông nghiệp  trên 6.300 ha. Là huyện nông nghiệp, lại là vùng trọng điểm lúa của tỉnh nên nhu cầu về hệ thống thuỷ lợi phục vụ công tác tưới tiêu trên địa bàn rất lớn. Mặc dù vậy, cho đến thời điểm này, theo thiết kế, hệ thống thuỷ lợi trên địa bàn mới đảm bảo phục vụ tưới tiêu cho 60%  diện tích đất sản xuất nông nghiệp. Thêm vào đó, sự xuống cấp của nhiều kênh, mương khiến cho tỷ lệ tưới tiêu trên địa bàn ngày càng bị thu hẹp.

Kênh mương phục vụ nước tưới ở xã Quảng Trung (Hải Hà) chưa được kiên cố hoá.

 Kênh mương phục vụ nước tưới ở xã Quảng Trung (Hải Hà) chưa được kiên cố hoá.

Phải khẳng định rằng, trong những năm qua, được sự quan tâm của Trung ương, tỉnh, huyện Hải Hà đã được đầu xây dựng một số công trình thuỷ lợi như Hồ Trúc Bài Sơn (Quảng Sơn); hệ thống đập, kênh Quảng Thành; hệ thống đập, kênh Sán Lừu (Đường Hoa), Hồ Khe Đình (Cái Chiên). Tính đến thời điểm này,  toàn huyện có 20 công trình thuỷ lợi trọng yếu, vài chục đập xây và xếp đá cung cấp nước phục vụ nông nghiệp, dân sinh. Hệ thống kênh mương loại 1, loại 2, loại 3 trên địa bàn có tổng chiều dài hơn 330 km, chưa kể kênh nội đồng. Hải Hà còn có 3 hồ chứa  với dung tích thiết kế hơn 15 triệu m3 nước, gồm: Hồ Trúc Bài Sơn (xã Quảng Sơn), Hồ Khe Dầu và Hồ Khe Đình (xã đảo Cái Chiên) đảm bảo  cung cấp nước tưới cho 2.400 ha.  Nhờ đó mà nhiều diện tích lúa cũng như nước sinh hoạt cho bà con trên địa bàn  được cải thiện rõ nét. Hàng năm, huyện cũng dành một số kinh phí, đồng thời chỉ đạo các xã  huy động lực lượng dân công để củng cố, nâng cấp các đập thời vụ, sửa chữa các đập dâng  nước bị hỏng, các loại kênh... nhằm đảm bảo chủ động nguồn nước tưới tiêu.  Từ năm 2001 đến hết năm 2007, toàn huyện đã thực hiện đào đắp trên 150.000 m3 đất cho hệ thống kênh mương;  kè lát đá hơn 4.000 m3; huy động hơn 180.000 công lao động. Trong 6 năm qua, vốn đầu tư của Trung ương, tỉnh, các chương trình cho công tác thuỷ lợi trên địa bàn huyện lên tới trên 46 tỷ đồng. Số vốn này chủ yếu dùng để kiên cố hoá một số kênh đập và một số tuyến đê biển. 

Mặc dù có nhiều cố gắng trong việc đầu tư xây dựng, nâng cấp hệ thống kênh mương, song do nguồn kinh phí hạn hẹp nên hệ thống thuỷ lợi của huyện đã xuống  cấp nhiều, gây ảnh hướng không nhỏ đến sản xuất nông nghiệp. Theo  thiết kế của hệ thống thuỷ lợi trên địa bàn thì tổng diện tích được đảm bảo tưới tiêu  là trên 4000 ha, song thực tế  các công trình chỉ  tưới tiêu được cho hơn 2000 ha. Nguyên nhân là do hiện nay phần lớn các loại đập, kênh mương của huyện đều khai thức nước tự nhiên từ các sông, suối (không có điều tiết) nên lượng nước dẫn phụ thuộc vào lượng nước, dòng chảy của các con sông. Trong khi đó, kết cấu xây dựng các đập dâng trên sông như Đập Quảng Minh, Đập Quảng Long... chủ yếu là rọ thép bỏ đá bên trong, nên việc xử lý thấm nước qua nền, qua thân đập không triệt để, hiệu quả lấy nước không cao. Vào mùa khô, nước sông suối ít, song các đập này cũng không ngăn được nhiều vì nước vẫn chảy quan thân đập. Hệ thống kênh chính và kênh loại I được xây dựng trên sườn đồi núi hoặc ven sông suối, phần lớn là kênh đào, lòng kênh không ổn định nên thường bị sạt lở, bồi đắp, hoặc do lũ phá hỏng. Nước chảy qua kênh thường bị thấm qua đáy, bờ kênh nên không tải đúng lượng nước theo năng lực thiết kế. Còn kênh loại 2, loại 3 (kênh cấp nước trực tiếp cho đồng ruộng) nhiều đoạn xây dựng trên nền đất pha cát ở vùng thềm sông và ven biển, vật liệu đắp kênh là đất lấy tại chỗ  nên kênh thường bị vỡ, rò rỉ không dẫn nước tưới được. 3 hệ thống thuỷ lợi phục vụ vùng tưới chính của huyện là: Trúc Bài Sơn, Quảng Thành và Đường Hoa đều có các hạng mục công trình bị xuống cấp trầm trọng. Lấy ví dụ như kênh chính dài 4 km  thuộc kênh dẫn nước từ đập Quảng Long (nằm trong hệ thống thuỷ lợi Trúc Bài Sơn)  được kiên cố hoá từ năm 1999 - 2000, đến nay nhiều chỗ bị vỡ, mặc dù có tu sửa lại nhưng vẫn bị rò rỉ, mất nước nhiều. Còn kênh loại 2, loại 3  của hệ thống này  có nhiều đoạn giữa và cuối kênh không đủ mặt cắt, bờ kênh bị phá vỡ nên chỉ tải được 50% lượng nước tưới.

Ngoài nguyên nhân do thiếu vốn đầu tư, hệ thống thuỷ lợi trên địa bàn phát huy hiệu quả chưa cao còn có những nguyên nhân chủ quan. Để đảm bảo thường xuyên tu sửa, bảo quản hệ thống đập, kênh mương trên địa bàn, hàng năm, huyện đều giao chỉ tiêu cho các xã một khối lượng cụ thể về nạo vét kênh mương, đắp bờ kênh...  nhưng  một số xã triển khai làm thuỷ lợi còn chậm  nên không hoàn thành  kế hoạch. Thêm vào đó, nhiều xã, thôn còn có tư tưởng trông chờ, ỷ lại vào vốn đầu tư của Nhà nước nên chưa chủ động phát huy nội lực, huy động sức dân làm công tác thuỷ lợi, nhất là việc huy động đóng nộp  thuỷ lợi phí, quỹ phòng chống bão lụt, công ích đầu tư cho thuỷ lợi... Để phát huy được hiệu quả của hệ thống các công trình thuỷ lợi trên địa bàn Hải Hà nhằm đảm bảo nước tưới cho sản xuất nông nghiệp trong mùa khô tới và những năm tiếp theo, tỉnh, huyện cần phải đẩy mạnh việc đầu tư sửa chữa, nâng cấp các công trình bị hư hỏng, xuống cấp. Song song với việc sửa chữa nâng cấp, các xã cần tập trung huy động bà con nông dân đóng góp sức lao động khắc phục những đoạn kênh, mương bị vỡ, sạt lở, khơi thông dòng chảy. Việc quan tâm đầu tư cho hệ thống thuỷ lợi ở huyện đúng mức sẽ góp phần đưa Hải Hà trở thành vựa lúa lớn, vùng an ninh lương thực cho các huyện miền Đông trên địa bàn tỉnh.

Cùng chuyên mục