Khi nói về thị trường bán lẻ Quảng Ninh, rất nhiều ý kiến cho rằng đây là “một vùng đất màu mỡ” nhưng lại chưa được các nhà bán lẻ trong tỉnh, trong nước tận dụng và khai thác có hiệu quả. Là một tỉnh có ưu thế phát triển các ngành dịch vụ thương mại - du lịch - công nghiệp nhưng đến nay toàn tỉnh vẫn có trên 90% hàng hoá được phân phối theo kênh truyền thống như chợ, cửa hàng bán lẻ...
Chỉ còn 1 năm nữa (1-1-2009) thị trường bán lẻ Việt Nam sẽ mở cửa hoàn toàn theo cam kết Việt Nam gia nhập WTO, khi đó các nhà phân phối nội địa sẽ phải đối mặt với nguy cơ không còn chỗ đứng khi các tập đoàn nước ngoài chiếm lĩnh hệ thống bán lẻ.
Nội lực phân tán
Hiện nay hệ thống dịch vụ phân phối hàng hoá của tỉnh có 116 cửa hàng đại lý kinh doanh xăng dầu, 181 cửa hàng kinh doanh gas, 6 doanh nghiệp cổ phần kinh doanh một phần dịch vụ phân phối hàng hoá, 121 chợ... Năm 2007 tổng mức lưu chuyển hàng hoá bán lẻ đạt trên 8.000 tỷ đồng. Theo đánh giá của giới chuyên môn thì thị trường bán lẻ tỉnh ta có sự hấp dẫn lớn đối với các nhà đầu tư trong và ngoài nước, tuy nhiên, hệ thống bán lẻ chưa đáp ứng được yêu cầu, còn manh mún, thiếu chuyên nghiệp và còn nhiều bất cập trước yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế.
Trên địa bàn tỉnh mới có 6 trung tâm thương mại, siêu thị tập trung ở các thành phố, thị xã lớn như Hạ Long, Móng Cái, Cẩm Phả, Uông Bí. Trong đó có 2 trung tâm thương mại của các nhà phân phối nước ngoài tại Móng Cái là Trung tâm thương mại Vinh Cơ, Trung tâm thương mại Hồng Vận và 4 Trung tâm thương mại, siêu thị của các doanh nghiệp trong tỉnh: Trung tâm thương mại Quảng Ninh, Siêu thị Hạ Long, Trung Tâm thương mại Uông Bí, Trung tâm thương mại Cẩm Phả. Nhìn chung các trung tâm thương mại, siêu thị mới hình thành, quy mô đầu tư nhỏ chưa đạt tiêu chuẩn nên hiệu quả kinh doanh và năng lực cạnh tranh của các trung tâm thương mại, siêu thị hiện có là rất yếu... Hậu cần phục vụ cho hệ thống phân phối như kho dự trữ, kho lạnh, bến bãi, các thiết bị trong khâu bán hàng, hệ thống cơ sở vật chất của các cửa hàng bán lẻ hầu hết chưa đạt tiêu chuẩn quốc tế và khu vực. Để khắc phục những yếu kém về dịch vụ hậu cần, tính chuyên nghiệp và chuẩn bị cho cuộc cạnh tranh sắp tới, các nhà bán lẻ cần nhanh chóng đầu tư sâu về về kỹ thuật quản lý kinh doanh hiện đại và cải tiến vấn đề cung ứng hàng hoá. Các chuỗi cửa hàng tạp hoá sỉ, lẻ hiện cần nguồn vốn lớn để đầu tư dịch vụ, kỹ năng và nâng cấp thành chuỗi cửa hàng tiện ích hiện đại làm đối trọng với các tập đoàn phân phối nước ngoài. Trong điều kiện nguồn lực có hạn, giải pháp đạt được mục tiêu nói trên là liên kết, tăng cường hợp tác trong tỉnh, trong nước dưới nhiều hình thức như HTX, công ty TNHH, cổ phần... để tận dụng và phát huy lợi thế. ở các khu trung tâm, UBND các cấp tạo điều kiện để các doanh nghiệp tổ chức các cửa hàng tiện ích mang thương hiệu riêng hoặc hợp tác hình thành chuỗi cửa hàng tự chọn mới giúp các doanh nghiệp liên kết tạo sức mạnh tổng hoà mà vẫn đảm bảo lợi ích các bên tham gia.
Thiếu liên kết, hợp tác
Hệ thống phân phối hàng hoá trên địa bàn tỉnh đến nay vẫn theo tập quán và thói quen, hàng hoá đến tay người tiêu dùng chủ yếu vẫn qua các chợ và các cửa hàng bán lẻ độc lập. Hàng hoá được bán qua hệ thống phân phối hiện đại như siêu thị, cửa hàng tiện lợi... chỉ mới định hình ở một số nơi như Hạ Long, Móng Cái... Theo xu hướng chung, các kênh phân phối hiện đại sẽ tăng lên và các kênh phân phối truyền thống sẽ giảm, đặc biệt là từ năm 2009 khi nước ta mở cửa hoàn toàn hệ thống phân phối hàng hoá. Điều này gây khó khăn cho các hộ kinh doanh gia đình, nhất là những khu vực xuất hiện siêu thị hay cửa hàng tiện lợi. Nhiều cửa hàng độc lập sẽ phải đóng cửa, nhiều cửa hàng khác sẽ trở thành vệ tinh cho một chuỗi cửa hàng tiện lợi. Bị cạnh tranh trực tiếp và gay go nhất vẫn là các doanh nghiệp đang có hệ thống siêu thị của riêng mình, các hộ kinh doanh ở các chợ truyền thống. Công tác tổ chức một hệ thống phân phối ở từng địa phương và toàn tỉnh chưa mang tính chủ động từ khâu thu mua, kiểm định, sơ chế, đóng gói đến bán ra thị trường. Tính chủ động trong hợp tác liên kết, liên doanh, thu mua hàng hoá còn rời rạc, liên kết giữa sản xuất và tiêu thụ còn yếu không tạo được sức mạnh tổng hợp. Hiện nay các nhà phân phối và các nhà sản xuất vẫn chưa tìm được tiếng nói chung do không có định hướng hợp tác lâu dài. Nhiều nhà sản xuất vẫn thường xuyên huỷ bỏ hợp đồng cung cấp khi thị trường có dấu hiệu biến động, dẫn đến nguồn hàng trong các hệ thống bị bấp bênh, không ổn định. Theo ông Vũ Văn Thìn, Giám đốc Sở Thương mại: Thực tế hệ thống dịch vụ phân phối hàng hoá của tỉnh hiện nay phải cạnh tranh với các tập đoàn phân phối xuyên quốc gia là rất khó khăn. Nếu như các doanh nghiệp không sớm chủ động liên doanh, liên kết, hợp tác chặt chẽ từ khâu sản xuất, chế biến đến lưu thông tiêu thụ hàng hoá thì sẽ không tránh khỏi việc mất chỗ đứng trên thị trường nội địa. Và như vậy hàng hoá của Việt Nam nói chung, Quảng Ninh nói riêng sẽ bị mất thị trường tiêu thụ, ảnh hưởng lớn đến sự phát triển kinh tế - xã hội, đến đời sống người lao động.
Khi đề cập đến vấn đề bán lẻ, nhiều chuyên gia lo rằng, các tập đoàn phân phối đa quốc gia với sức mạnh tài chính và kinh nghiệm phân phối hàng hoá hiện đại sẽ đánh sập hệ thống phân phối truyền thống trong nước. Tuy nhiên, thách thức không thể đến ngay lập tức và dễ nhìn thấy, nhất là tại các tỉnh, thành phố nhỏ. Để đảm bảo không vi phạm các cam kết WTO, hiện nay tỉnh đã không thực hiện hỗ trợ vốn mà đang thiết lập cơ chế, chính sách đúng, thông thoáng, kịp thời tháo gỡ những vướng mắc và tổ chức quy hoạch chi tiết cho ngành bán lẻ trên địa bàn. Các địa phương cần dành quỹ đất hợp lý cho việc quy hoạch các siêu thị, trung tâm thương mại, đồng thời rà soát lại toàn bộ quỹ đất các khu vực quy hoạch đã được UBND tỉnh phê duyệt để có kế hoạch và kiên quyết triển khai đầu tư, không xem xét điều chỉnh quy hoạch những khu này. Các doanh nghiệp phân phối của tỉnh cũng cần tận dụng thời gian 1 năm còn lại trước khi nước ta mở cửa hoàn toàn thị trường phân phối để liên kết với nhau tổ chức lại hệ thống phân phối và phương thức quản lý theo hướng hiện đại, có quy mô lớn như hệ thống nhà hàng, kho tàng, bến bãi, giao thông, kiểm tra chất lượng hàng hoá và phương thức bán hàng chuyên nghiệp, hiện đại.
