Bằng việc chủ động khai thác tiềm năng, lợi thế và huy động mọi nguồn lực đầu tư, những năm qua tỉnh ta đã từng bước nâng cấp hệ thống cảng biển theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá. Tuy nhiên, còn có những mặt hạn chế cần được quan tâm để có bước tính toán đầu tư nâng tầm phát triển.
Quảng Ninh có nhiều tiềm năng, lợi thế phát triển kinh tế cảng biển, nhất là ở khu vực Hạ Long, Cẩm Phả, Móng Cái, Tiên Yên, Hải Hà, Yên Hưng. Mặt khác, Quảng Ninh còn tập trung nhiều đầu mối giao thông (thuỷ, bộ và đường sắt), có cảng Cái Lân và Cửa Ông là cảng biển nước sâu lớn nhất miền Bắc Việt Nam. Tiềm năng và thuận lợi là thế, vậy hệ thống cảng biển ở tỉnh ta hiện nay đã được đầu tư phát triển đến đâu? Tìm hiểu thực tế, chúng tôi được biết: Tháng 8-2002, Ban Thường vụ Tỉnh uỷ đã có Nghị quyết số 03/NQ-TƯ về việc phát triển kinh tế cảng biển Quảng Ninh đến năm 2005 và 2010. Đây là chủ trương đúng, có ý nghĩa quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế ở Quảng Ninh trong thập kỷ đầu thế kỷ 21 và thời gian tiếp theo.
Bốc xếp hàng hoá tại Cảng Cái Lân. ảnh: PV
Qua quá trình thực hiện cho thấy, quan điểm của tỉnh đã được chỉ đạo mang tính khả thi nhằm phát huy các lợi thế về địa lý, thiên nhiên của vịnh biển và kết cấu hạ tầng, cơ sở kỹ thuật của hệ thống cảng biển thực tại; trên cơ sở đó giữ vững và đẩy mạnh tốc độ phát triển đồng bộ theo hướng CNH-HĐH, đáp ứng yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế. Mặt khác, huy động mọi nguồn lực cho đầu tư phát triển hệ thống cảng biển; khuyến khích các thành phần kinh tế kinh doanh phục vụ hoạt động khai thác; có cơ chế phối hợp đồng bộ giữa các cấp, ngành nhằm tạo ra môi trường thuận lợi. Đến một số cảng ở TP Hạ Long và TX Cẩm Phả mới thấy các cảng tại đây đã được đầu tư với quy mô lớn: Cảng Cái Lân gồm 3 bến (5, 6, 7) được đưa vào sử dụng từ 2004, trong đó bến số 5 cho phép tiếp nhận tàu có trọng tải đến 40.000 tấn. Cảng B12 (Công ty Xăng dầu B12) những năm gần đây đã đưa cầu 40.000 DWT vào sử dụng tạo điều kiện tiếp nhận tàu có trọng tải 40.000 tấn. Cảng Cửa Ông của Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV) đã xây nối dài bến số 2, nạo vét luồng để đón tàu có trọng tải đến 70.000 tấn vào nhận than. Vùng neo đậu tàu tại Hòn Nét của TKV đã đưa vào sử dụng 2 phao thép có đường kính 5m neo xuống 2 rùa bê tông nặng 230 tấn/rùa, cho phép tàu có trọng tải 70.000 tấn vào neo đậu, chuyển tải hàng hoá và 2 phao thép có đường kính 4m cho sà lan neo đậu. Các cầu cảng của 2 Nhà máy Xi măng Thăng Long và Xi măng Cẩm Phả cũng đang được đầu tư xây dựng. Theo thiết kế, cầu cảng có khả năng tiếp nhận tàu có trọng tải đến 15.000 tấn. Nhìn chung, các cảng đã được đầu tư trang bị kỹ thuật, hệ thống luồng tàu được mở rộng, đủ hệ thống phao tiêu, biển báo, công tác quản lý vận hành được tăng cường, nên đã thu hút nhiều chủng loại tàu vào cảng, đặc biệt là các tàu có trọng tải lớn. Nhờ đó, sản lượng tàu, hàng hoá thông qua khu vực cảng biển Quảng Ninh liên tục tăng trong 5 năm gần đây: Năm 2003 có 12.826.494 tấn hàng hoá; 2005 có 8.239 lượt tàu với 22.717.038 tấn hàng hoá; năm 2007 có 9.489 lượt tàu, 28,2 triệu tấn hàng hoá.
Với mức độ tăng trưởng nói trên đã góp phần quan trọng vào chiến lược phát triển kinh tế của tỉnh. Tuy nhiên, Quảng Ninh còn chưa khai thác hết tiềm năng, lợi thế. Ngoài các cảng lớn được đầu tư nói trên, còn có nhiều cảng nếu sớm được đầu tư thì sẽ tạo ra thế mạnh về kinh tế cảng biển trên diện rộng như ở TX Móng Cái và huyện Vân Đồn. Ngoài ra còn có hệ thống cảng sông như: Điền Công, Bạch Thái Bưởi, Tiên Yên, Dân Tiến chưa được đầu tư đúng tầm để tạo ra sức phát triển lớn.
Vừa qua, chúng tôi đi thực tế ở Móng Cái, sau khi quan sát cho thấy, cảng Vạn Gia nằm cạnh đảo Vĩnh Thực là một cảng biển lý tưởng trong việc thông thương với Trung Quốc và còn có thể đến các nước trong khu vực. Cảng này đã được Bộ Giao thông Vận tải cho phép đi vào hoạt động từ năm 1996. Cảng có độ sâu 9-10m, có thể đón tàu 10.000 tấn ra vào, công suất thông qua cảng khoảng 2 triệu tấn/năm. Với lợi thế như vậy, khi được đầu tư cải tạo nâng cấp, cảng Vạn Gia có thể trở thành cảng vệ tinh của cảng Cái Lân. Tương tự, ở huyện Vân Đồn, nếu cảng Vạn Hoa trong tương lai được đầu tư xây dựng có thể đưa công suất cảng trên 1 triệu tấn/năm để phục vụ vận tải hàng hoá và hành khách. Ngoài ra, ở Vân Đồn cũng cần được đầu tư nâng cấp mở rộng cảng Cái Rồng, Quan Lạn, Thắng Lợi, Cống Yên và xây dựng cảng mới Hòn Hai. ở Tiên Yên cần đầu tư hạ tầng cơ sở để phát huy công suất cảng Mũi Chùa. Được biết, để đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội chung của đất nước, Sở Giao thông Vận tải đã tham mưu cho UBND tỉnh đề nghị Chính phủ bổ sung một số cảng biển vào danh mục hệ thống cảng biển Việt Nam đến năm 2010 và định hướng đến năm 2020, bao gồm: Cảng Vạn Gia (Móng Cái), tổng hợp cảng biển Hải Hà (Hải Hà), cảng Vạn Hoa (Vân Đồn), vùng neo Hòn Nét (Cẩm Phả) và tổ hợp cảng Đầm Nhà Mạc (Yên Hưng). Mặt khác, đề nghị Chính phủ tiếp tục bố trí nguồn vốn để nạo vét luồng vào cảng Cái Lân, bố trí vốn đầu tư các bến còn lại, bổ sung trang thiết bị bốc xếp để khai thác đồng bộ và hiệu quả cảng này; sớm phê duyệt quy hoạch cụm Cảng Hải Hà và Lạch Huyện. Ngoài ra còn đề nghị bố trí vốn đầu tư hệ thống cảng biển Quảng Ninh gắn với hệ thống cảng biển quốc gia. Những đề nghị nói trên là rất cần thiết, nhằm tạo đà phát triển lớn kinh tế cảng biển ở Quảng Ninh trên tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế.
