Những năm gần đây, việc tiến hành khai thác một cách bừa bãi đã khiến cho nguồn tài nguyên rừng ngày một cạn kiệt. Dự án hỗ trợ chuyên ngành lâm sản ngoài gỗ (do Đại sứ quán Hà Lan tài trợ thông qua Tổ chức Bảo tồn thiên nhiên thế giới) được triển khai tại một số địa phương trên địa bàn tỉnh, trong đó có huyện Hoành Bồ đã giúp người dân bước đầu ý thức được việc bảo vệ rừng và xác định con đường phát triển kinh tế bền vững, vừa khai thác vừa làm giàu cho rừng bằng cách nhân rộng các mô hình nuôi, trồng các loài lâm đặc sản.
Anh Bàn Hữu Vượng, thôn Đèo Đọc, xã Đồng Lâm dẫn chúng tôi đi thăm mô hình làm giàu rừng của gia đình, anh cho biết: Năm 2004, dự án hỗ trợ chuyên ngành lâm sản ngoài gỗ được triển khai tại thôn. Qua 2 năm, gia đình anh Vượng đã trồng được 700 cây trám ghép, 700 cây trầm dó, 2.000 cây ba kích và 1.500 cây mây nếp. Điều quan trọng hơn là khi tham gia mô hình được cán bộ dự án tuyên truyền ý thức bảo vệ rừng và làm giàu rừng (giữ lại những cây gỗ quý) và học kỹ thuật ươm giống các loài lâm sản rồi nhân rộng ra các diện tích khác. Vì thế mà trên diện tích rừng nhà anh Vượng quản lý hiện còn rất nhiều loại cây quý như lim, táu, lát. Anh Dương Thế Lâm, người cùng thôn cho biết thêm: “Gia đình anh có nghề gia truyền là bốc thuốc Nam. Chính từ việc tham gia dự án, anh Lâm đã biết thêm và đang trồng một loại cây thuốc quý. Đó là cây lá khôi. Loại cây thuốc này dùng để chữa các loại bệnh như: phong khớp, tiểu đường và các loại bệnh về dạ dày, đường ruột rất tốt. Đến nay khu vườn đồi nhà anh Lâm đã có trên 150 loại cây thuốc khác nhau. Ngoài việc trồng các loại cây thuốc, anh Lâm còn tham gia mô hình nuôi ong mật, trồng cây tai chua để cải thiện kinh tế gia đình.
Anh Dương Thế Lâm, thôn Đèo Đọc, xã Đồng Lâm (Hoành Bồ) chăm sóc cây lá khôi, một loại cây thuốc quý.
Được biết, dự án hỗ trợ chuyên ngành lâm sản ngoài gỗ triển khai từ tháng 5-2004 trên địa bàn 3 thôn: Đèo Đọc, Cài, Đồng Trà thuộc xã Đồng Lâm (Hoành Bồ) với phương châm phát triển kinh tế đi đôi với bảo vệ rừng, từng bước làm giàu cho rừng. Dự án được thực hiện qua việc giao các mô hình làm giàu rừng đến từng hộ gia đình. Tham gia mô hình, các hộ dân được hỗ trợ hoàn toàn về giống, phân bón, kỹ thuật nuôi, trồng và tiền công với tổng mức tiền 8 triệu đồng/ha. Các loài lâm sản áp dụng trong mô hình gồm: ong rừng, trám ghép, ba kích, rau bò khai, phong lan, lá khôi, tai chua, tre mai, mây nếp. Các hộ dân trồng những loại lâm sản này ngay dưới tán rừng làm phong phú thêm thảm thực vật, đồng thời tạo nguồn thu nhập cho gia đình, hạn chế việc khai thác rừng tự nhiên. Năm đầu tiên thực hiện, do chưa nhận thức được lợi ích thiết thực của các mô hình nên chỉ có số ít hộ tham gia. Nhưng chỉ sau một năm triển khai, các hộ dân từng bước nhận thức được ý nghĩa to lớn của nó trong việc phát triển kinh tế và làm phong phú thêm nguồn tài nguyên rừng nên số hộ tham gia ngày càng đông. Đến nay, chương trình đã có 20 hộ nuôi ong rừng với số lượng 80 thùng, 204 hộ dân tham gia các mô hình trồng cây lâm sản với diện tích 86,5 ha. Tổng số cây trồng ban đầu theo dự án là 157.636 cây, đến nay đã phát triển lên tới trên 200.000 cây. Trong thời gian tiến hành (từ tháng 5-2004 đến tháng 4-2007) tại 3 thôn, dự án đã tổ chức 14 khoá tập huấn về kỹ thuật nuôi, trồng và kỹ thuật khai thác bền vững các loài lâm sản ngoài gỗ cho 394 lượt người; tổ chức 3 buổi hội thảo phổ cập chính sách sử dụng rừng và đất rừng cho 105 lượt người. Để các hộ dân có thêm kinh nghiệm, dự án còn tổ chức 8 đợt tham quan học tập kinh nghiệm tại Hoà Bình, Lạng Sơn, Thái Nguyên, Phú Thọ, Bắc Giang...
Không chỉ có giá trị về mặt kinh tế trước mắt, mà xu hướng làm giàu này đang mang lại hiệu quả rất lớn trong việc phát triển rừng, nhất là bảo tồn và phát triển các loài lâm đặc sản quý hiếm. Anh Đặng Văn Sáng, trợ lý điều phối viên của dự án cho biết: “Dự án này là tiền đề giúp người dân hiểu thế nào là vừa bảo tồn vừa làm giàu từ rừng”.
