Từ những năm 90 của thế kỷ trước, kỹ thuật lúa gieo thẳng đã được đưa vào áp dụng sản xuất ở nhiều tỉnh, nhằm giảm bớt một phần lao động nặng nhọc cho người nông dân và dần trở thành phổ biến trong sản xuất nông nghiệp của các tỉnh vùng đồng bằng sông Hồng.
Cán bộ khuyến nông và Hội Nông dân các địa phương tham quan mô hình lúa gieo thẳng tại xã Nguyễn Huệ (Đông Triều). ảnh: PV
Thế nhưng ở tỉnh ta, kỹ thuật này mới chỉ được duy trì ở một số địa phương như: Hoành Bồ, Đông Triều, Móng Cái, vì tập quán gieo mạ, nhổ mạ, cấy lúa đã ăn sâu trong tiềm thức của người nông dân. Tuy nhiên, vài năm gần đây do thời tiết biến động bất thường, vụ xuân thường gặp những đợt rét đậm, rét hại kéo dài đã ảnh hưởng đến tiến độ gieo cấy lúa đông xuân. Để đáp ứng khung thời vụ, một trong những giải pháp hữu hiệu được các địa phương lựa chọn là sử dụng biện pháp gieo thẳng lúa trên những chân ruộng chủ động được nước tưới tiêu. Sau thành công của vụ xuân năm 2007, nông dân các địa phương như Đông Triều, Yên Hưng đã nhận thấy hiệu quả của việc lúa gieo thẳng nên mạnh dạn thực hiện việc dồn điền, đổi thửa, tạo diện tích lớn thuận lợi cho việc cơ giới hoá. Giống lúa được chú trọng cải tiến chất lượng hạt giống tốt, tỷ lệ nảy mầm cao. Để khắc phục tình trạng gieo vãi tốn giống, bà con nông dân biết cải tạo, sử dụng các loại công cụ gieo thẳng (sạ hàng) phù hợp với quy mô đồng đất của các tỉnh miền Bắc. Trung tâm Khuyến nông - Khuyến ngư tỉnh kịp thời mua hơn 100 giàn máy kéo tay về hỗ trợ cho nông dân các địa phương Đông Triều, Yên Hưng. Theo thống kê của Sở NN&PTNT, tổng diện tích lúa gieo thẳng vụ đông xuân 2008-2009 toàn tỉnh là 3.601ha (chiếm 28% diện tích lúa toàn tỉnh), tập trung chủ yếu ở Đông Triều, Móng Cái, Hoành Bồ, Uông Bí, Yên Hưng… So với lúa cấy, lúa gieo thẳng theo hàng chi phí thấp hơn 120.000 đồng/sào (3,3 triệu đồng/ha), tổng lợi nhuận đạt khoảng 206.000 đồng/sào (5,8 triệu đồng/ha) Đồng chí Nguyễn Trung Thành, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông - Khuyến ngư cho biết: Sau vài năm thực hiện thí điểm, đến vụ xuân năm nay có thể khẳng định lúa gieo thẳng hiệu quả hơn hẳn so với lúa cấy. Tất cả diện tích lúa gieo thẳng đều sinh trưởng phát triển tốt, cây đẻ nhánh khoẻ, đồng đều, sạch sâu bệnh, ruộng lúa gieo thẳng có quần thể phát triển ưu thế hơn so với diện tích cấy đại trà. Trong vụ xuân vừa rồi, qua theo dõi ở xã Nguyễn Huệ (Đông Triều) thấy diện tích gieo thẳng sử dụng giống Khang dân 18 đạt năng suất từ 58-60,4 tạ/ha (trong khi lúa cấy đạt 52,9 tạ/ha). Sử dụng kỹ thuật gieo thẳng giảm công làm mạ, giảm chi phí mua nilon che phủ mạ vụ đông xuân, giảm công nhổ mạ, cấy. Đặc biệt khi sử dụng công cụ kéo tay một giàn 2 người, một ngày có thể gieo được 2ha, bằng 40 người nhổ mạ cấy, khắc phục được tình trạng thiếu lao động. Riêng về giống, trước đây khi bà con gieo vãi bằng tay thì phải tốn 40-45kg thóc giống/ha nhưng nếu dùng giàn kéo tay thì chỉ tốn 22-28kg/ha, nếu kỹ năng sử dụng giàn kéo tay thành thạo thì còn giảm lượng thóc giống hơn nữa. Khi gieo thẳng hàng mà gieo thưa rất tiện lợi cho việc chăm sóc, ruộng lúa thông thoáng nên đẻ nhánh sớm, sinh trưởng phát triển tốt, hạn chế sâu bệnh, thời gian sinh trưởng rút ngắn từ 7- 10 ngày so với lúa cấy, năng suất tăng từ 10-15%, góp phần giải phóng đất sớm để trồng cây vụ đông.
Có thể khẳng định phương pháp gieo thẳng đã chứng minh tính ưu việt của tiến bộ kỹ thuật trong sản xuất, hộ nông dân đã có sự thay đổi về nhận thức, chuyển đổi tập quán canh tác từ phương pháp cấy truyền thống sang phương thức gieo thẳng, các địa phương cần tổng kết sớm để phát triển trong thời gian tới. Để làm được việc này thì cần quy hoạch thành vùng sản xuất chủ động tưới tiêu, tiện cho việc chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh.
