Trong tiến trình cải cách thủ tục hành chính và hiện đại hóa hải quan, một nhiệm vụ rất quan trọng hiện nay đang được thúc đẩy thực hiện đó là áp dụng phương pháp quản lý rủi ro vào hoạt động nghiệp vụ khi chuyển từ thủ tục hải quan truyền thống sang thủ tục hải quan điện tử.
Hải quan tỉnh bắt giữ phương tiện chở than không rõ nguồn gốc
Ảnh: Tuấn Hương
Việc áp dụng quản lý rủi ro đã góp phần hỗ trợ công tác chống buôn lậu, gian lận thương mại; tạo thuận lợi cho các doanh nghiệp trong hoạt động xuất nhập khẩu trên địa bàn tỉnh.
Quản lý rủi ro trong hoạt động nghiệp vụ hải quan là việc cơ quan Hải quan áp dụng có hệ thống các biện pháp, quy trình nghiệp vụ và thông lệ nhằm bố trí, sắp xếp nguồn lực hợp lý để tập trung phân tích, đánh giá và quản lý có hiệu quả các lĩnh vực, đối tượng có nguy cơ vi phạm pháp luật về hải quan. Đồng thời, ưu tiên làm thủ tục hải quan và thông quan hàng hoá nhanh chóng cho các tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân chấp hành tốt pháp luật hải quan, tạo ra môi trường và các điều kiện cho việc tự nguyện tuân thủ, hạn chế tối thiểu các vi phạm pháp luật hải quan. Cùng với toàn ngành, Cục Hải quan tỉnh Quảng Ninh đã lựa chọn và áp dụng quản lý rủi ro (QLRR) trong hoạt động xuất nhập khẩu (XNK) bắt đầu từ ngày 1-1-2006.
Việc áp dụng phương pháp quản lý mới đã cung cấp cho Cục Hải quan Quảng Ninh một phương pháp quản lý khoa học. Qua việc xác định đối tượng có rủi ro cao, ưu tiên tập trung nguồn lực vào quản lý đối với số đối tượng này đã giúp cho công tác quản lý không bị dàn trải, giảm bớt áp lực về khối lượng công việc. Điều này giúp Hải quan Quảng Ninh vừa tạo thuận lợi cho hoạt động thương mại, vừa kiểm soát chặt chẽ quá trình tuân thủ pháp luật, vì có thể bố trí, sắp xếp nguồn lực phù hợp, hiệu quả dựa trên các đối tượng rủi ro được xác định, phân tích và đánh giá. Ngoài ra, việc áp dụng kỹ thuật QLRR cũng là một bộ phận và là điều kiện cho việc triển khai thực hiện chương trình phát triển, hiện đại hóa hải quan, qua đó giảm thiểu các thủ tục hành chính, giảm bớt vai trò can thiệp của cán bộ hải quan trong quá trình làm thủ tục, giúp cho doanh nghiệp không bị lệ thuộc vào thủ tục hành chính, giảm chi phí phát sinh. Đặc biệt, qua đây có thể loại trừ các tệ nạn gây phiền hà, sách nhiễu có thể nẩy sinh trong quá trình làm thủ tục hải quan; tạo ra môi trường minh bạch, giúp cho doanh nghiệp có điều kiện nâng cao khả năng cạnh tranh, tạo điều kiện tăng cường mối quan hệ hợp tác giữa Hải quan và doanh nghiệp, đồng thời thúc đẩy kinh tế đối ngoại phát triển.
Mặc dù thời gian triển khai chưa lâu, nhưng việc áp dụng QLRR tại Cục Hải quan Quảng Ninh đã góp phần cải cách thủ tục hải quan, khuyến khích thái độ tuân thủ pháp luật của doanh nghiệp XNK trên địa bàn. Từ đó, hiệu suất công việc của các cơ quan hải quan trong tỉnh tăng rõ rệt. Cụ thể, công tác thu thuế XNK liên tục tăng (năm 2006 đạt 3.536 tỷ đồng, năm 2009 đạt 12.805 tỷ đồng, 6 tháng đầu năm 2010 đã đạt 7.109 tỷ đồng). Từ năm 2006 đến 30-6-2010, Hải quan tỉnh đã kiểm tra, bắt giữ, xử lý 2.231 vụ buôn lậu, gian lận thương mại; tổng trị giá hàng hóa và xử phạt hành chính trên 47.897 triệu đồng. Trong đó, điển hình là việc bắt giữ vụ vận chuyển trái phép 8 tấn nhựa cần sa tại Móng Cái vào ngày 12-5-2008 và vụ vận chuyển trái phép 4.740kg tê tê nguyên con, cùng 885 kg vẩy tê tê tại Cái Lân vào ngày 19-12-2009.
Đạt được kết quả khích lệ này là do có sự quan tâm chỉ đạo của Đảng uỷ, lãnh đạo Cục; sự cố gắng nỗ lực, quyết tâm cao của tập thể cán bộ công chức Hải quan Quảng Ninh. Các đơn vị trong Cục đã không ngừng đổi mới về nhận thức, chính trị, tổ chức cán bộ, quản lý điều hành và phong cách làm việc; tích cực ứng dụng công nghệ thông tin vào các hoạt động nghiệp vụ và quản lý điều hành, trong đó tập trung cao cho việc thực hiện phương pháp QLRR trong hoạt động nghiệp vụ hải quan, tiến tới một mô hình quản lý hải quan hiện đại, minh bạch và hiệu quả.
Do vậy, sau một thời gian triển khai thực hiện, từ chỗ phân luồng hàng hóa một cách chủ quan, chủ yếu dựa vào kinh nghiệm của cán bộ hải quan, với tỷ lệ phân luồng xanh (miễn kiểm tra) khá thấp, tỷ lệ phân luồng vàng (kiểm tra thực tế hồ sơ) và luồng đỏ (kiểm tra thực tế hàng hoá) khá cao, đến nay các Chi cục Hải quan đã tiến hành phân luồng một cách bài bản, ngày càng dựa nhiều hơn vào các tiêu chí rủi ro và dữ liệu thông tin thu thập được. Số lượng hàng hóa phân vào luồng xanh ngày càng tăng lên (năm 2006 - năm đầu tiên thực hiện QLRR, số lượng tờ khai theo luồng xanh chiếm 68,6%, luồng vàng chiếm 15,74%, luồng đỏ chiếm 15,66%; thì đến năm 2009 số tờ khai theo luồng xanh đã tăng lên 85,21%, luồng vàng chiếm 1,15% và luồng đỏ giảm xuống còn 13,64%). Số lượng và tỷ lệ doanh nghiệp được đánh giá chấp hành tốt pháp luật hải quan cũng tăng đáng kể. Theo báo cáo đánh giá hiệu quả quản lý rủi ro tại Cục Hải quan Quảng Ninh, trong 6 tháng đầu năm 2010, tỷ lệ doanh nghiệp được đánh giá chấp hành tốt pháp luật hải quan trung bình đạt 96,52%.
Có thể khẳng định rằng, QLRR đã góp phần đắc lực để Hải quan Quảng Ninh thực hiện mục tiêu phấn đấu trở thành cơ quan hải quan hiện đại, chuyên nghiệp, cung cấp những dịch vụ hải quan chất lượng cao cho cộng đồng xã hội, tạo thuận lợi thương mại, đầu tư, góp phần vào sự tăng trưởng kinh tế, tăng thu cho ngân sách của tỉnh.
