Vụ hoa Tết vừa qua, Hoành Bồ thu trên 6 tỷ đồng, trong đó chủ yếu từ các loại hoa cao cấp. Đặc biệt, hoa ly của Hoành Bồ đã chiếm lĩnh được thị trường, trở thành một loại hoa không thể thiếu trong các cơ quan, công sở, doanh nghiệp, khách sạn và rất nhiều gia đình trong những ngày Tết. Để có những bông hoa đẹp phục vụ nhu cầu của mọi người, ít ai biết đến những gian nan, vất vả và không ít khó khăn của những người trồng giống hoa cao cấp này...
Được, thua là ở... Ông trời
Vụ hoa Tết năm nay thời tiết thất thường, với 2 đợt rét đậm, rét hại kéo dài. Đặc biệt, trước Tết âm lịch, đợt rét kéo dài đến hơn nửa tháng đã làm cho mọi hy vọng của người nông dân gần như lụi tắt. Chỉ còn một tháng là đến Tết mà hoa mới chia nụ rồi gần như ngừng phát triển vì rét. Từ người dân đến cấp ủy, chính quyền địa phương đều phấp phỏng lo âu: Có lẽ Tết năm nay hoa lại “nở muộn”! Trước Tết hơn chục ngày, thời tiết ấm dần lên, tưởng là tốt nhưng nhiệt độ lại cao, cộng với gió nồm làm cho các loại hoa, trong đó có hoa ly nở nhanh hơn. Mới 22-23 Tết, vào các làng hoa Đồng Chè - thị trấn Trới, thôn An Biên 2, Bằng Xăm, Tân Tiến của xã Lê Lợi hoa ly, hoa dơn đã hồng rực cả cánh đồng, nhiều nụ đã bung nở. Ông Phạm Nhi - một trong những hộ nông dân trồng hoa ly đã có kinh nghiệm đứng trước vườn hoa gần 2.000 cây của mình, hầu như cây nào cũng đã chúm chím nụ, ngao ngán: “Trên trăm triệu đồng đổ vào đây đấy cô ạ. Nếu cứ nắng thế này là lỗ vốn. Nhà bác còn đỡ, chứ nhiều gia đình đi vay hàng vài chục triệu đồng đổ vào vụ hoa Tết này. Nắng thế này, hoa nở không ai mua, vốn chưa chắc đã kéo lại được chứ nói gì lãi”. Chưa đến tết ông Táo nhưng xe ô tô vào mua hoa lẻ, hoa cất đã chật cứng đường vào làng hoa Đồng Chè. Những người chơi hoa cũng sành lắm. Họ chọn những cây còn khép nụ. Chiều 25 Tết, tôi vào thăm làng hoa Đồng Chè. Làng hoa nườm nượp khách vào ra. Bên ruộng hoa ly đã vơi đi được nửa non, còn nửa già gần như đã bung hết nụ, với khuôn mặt phờ phạc vì thức đêm trông hoa, anh Hùng - chủ vườn cho biết: “Năm nay nhà tôi trồng trên nghìn củ. Đi vay hết chị ạ. Mới bán buôn được 500 củ thôi. Chỗ này chắc chỉ bán lẻ thôi. Hoa đã nở mà trời nồm thế này thì bán sao được hả chị. Chi phí một cây hoa ly đã lên đến 22-25.000 đồng rồi. Một cây nằm lại vườn là mất toi mấy chục ngàn…”.
Từ khi giống hoa ly và các loại hoa cao cấp được đưa vào trồng trên đồng đất Hoành Bồ, rất nhiều người dân trồng hoa ở làng hoa Đồng Chè và các làng hoa ở xã Lê Lợi đã thoát nghèo, vươn lên giàu có. Nhưng cứ mỗi vụ hoa Tết đến, đặc biệt từ khi trồng các giống hoa cao cấp như ly, phong lan, dơn đô… là những giống hoa chi phí nhiều, đòi hỏi kỹ thuật cao thì người trồng hoa luôn ở tâm trạng phấp phỏng, lo âu sợ hoa không nở đúng Tết.
Trời thương người trồng hoa, 27 Tết, rét trở lại, rét đậm, hoa chững lại để khuôn mặt những người trồng hoa giãn ra. Những chiếc xe tải chở đầy hoa tươi của Hoành Bồ đi khắp nơi, chở hương xuân đến các vùng miền.
Cần có thương hiệu và một thị trường bền vững
Vụ hoa Tết vừa qua, Hoành Bồ trồng trên 100.000 củ hoa ly, tập trung chủ yếu tại làng hoa Đồng Chè của thị trấn Trới và xã Lê Lợi. Giống hoa ly được lấy từ nhiều nguồn khác nhau. Các hộ còn trong dự án thì đăng ký qua trạm khuyến nông huyện, những hộ ngoài dự án thì tự đăng ký giống ở nhiều nơi. Chính vì vậy chất lượng giống hoa năm nay không đồng đều. So với các năm trước thì giống hoa năm nay chất lượng kém hơn, đặc biệt là hoa lấy từ nguồn dự án. Giá giống củ hoa năm nay cũng cao hơn năm ngoái từ 3.000-5.000 đồng/củ. Qua nhiều năm trồng thử nghiệm và nhân rộng mô hình, giống hoa ly dù rất phù hợp với đất đai và khí hậu nơi đây nhưng nó cũng rất khó tính trong kỹ thuật chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh. Do chất lượng giống năm nay không tốt nên tỷ lệ cây sống chỉ chiếm trên 70%, nhiều nhà mất tới 50%. Chi phí cho một sào ly cao (từ 35-40 triệu đồng), rủi ro lớn, phụ thuộc nhiều vào thời tiết. Giống hoa ly được đưa vào trồng thử nghiệm ở Làng hoa Đồng Chè - Hoành Bồ từ năm 2004 - với dự án trồng hoa ly của Phòng NN&PTNT huyện. Từ hiệu quả của vụ hoa đầu tiên ở Đồng Chè, các năm sau, huyện tiếp tục nhân rộng mô hình trồng hoa ly ra thị trấn Trới, các xã Lê Lợi, Quảng La, Thống Nhất, Dân Chủ. Cùng với ly, Hoành Bồ tiếp tục đưa vào trồng thử nghiệm các loại hoa cao cấp khác như: lan hồ điệp, đỗ quyên... Hoa tươi Hoành Bồ dần chiếm lĩnh thị trường trong và ngoài tỉnh, có ưu thế hơn nhiều so với các loại hoa ướp lạnh mang từ Đà Lạt ra. Hoa ly của Hoành Bồ được đánh giá là có màu sắc, mùi thơm và độ bền hơn hẳn các loại hoa ly trồng ở nơi khác.
Tuy nhiên, hoa Hoành Bồ nói chung, hoa ly Hoành Bồ nói riêng chưa xây dựng được thương hiệu mà thị trường hoa Hoành Bồ mới chỉ dựa vào “tiếng lành đồn xa”. Hai vụ hoa Tết vừa qua, lượng hoa đã gấp đôi, song bà con mới chỉ biết tự trồng, tự tiêu thụ, vì vậy rủi ro rất lớn. Do tự phát và tiết kiệm vốn nên hoa ly hiện nay được bà con đưa vào trồng chưa đúng quy trình kỹ thuật nên chất lượng hoa chưa đạt như mong muốn. Hơn nữa đến nay, hoa Hoành Bồ vẫn chưa được xây dựng thương hiệu, chưa có đầu ra bền vững nên người trồng hoa của Hoành Bồ bỏ tiền vào mỗi vụ hoa Tết như đánh bạc với trời. Mặc dù huyện đã thành lập được “HTX rau, hoa Đồng Chè” của thị trấn Trới nhằm từng bước phát triển cho rau và hoa, song, thiết nghĩ, để nghề trồng hoa của người dân thực sự mang lại hiệu quả, huyện cần nhanh chóng xây dựng được thương hiệu và phát triển thị trường cho hoa. Đặc biệt, cần quan tâm phát triển những làng hoa đã có truyền thống thành những làng hoa cao cấp, xây dựng những cánh đồng chuyên canh về hoa cao cấp; các hộ dân muốn trồng các loại hoa cao cấp cần được đăng ký đảm bảo trồng theo đúng quy chuẩn kỹ thuật và được hỗ trợ và giám sát chặt chẽ về kỹ thuật chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh. Có được như thế, tin rằng mỗi khi Tết đến, xuân về, hoa Hoành Bồ lại được khoe hương khắp muôn nơi.
