Những năm gần đây, các doanh nghiệp ngoài quốc doanh (DNNQD) trên địa bàn huyện Tiên Yên có bước phát triển khá nhanh cả về số lượng và hiệu quả sản xuất kinh doanh. Năm 2006 trên địa bàn huyện có 26 doanh nghiệp NQD thu hút 1.116 lao động, đến đầu năm 2008 đã có trên 30 doanh nghiệp hoạt động với gần 1.500 lao động.
Các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực dịch vụ thương mại, xây dựng, sản xuất công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp, chế biến lâm sản chiếm thế mạnh hơn cả. Nhìn chung các doanh nghiệp hoạt động khá ổn định và từng bước khẳng định được vai trò quan trọng đối với sự tăng trưởng và chuyển dịch cơ cấu kinh tế của huyện Tiên Yên. Mặc dù phần lớn các doanh nghiệp đều mới được thành lập xong đã mạnh dạn trong huy động vốn đầu tư với mức cao như: Xí nghiệp Xây dựng Đức Minh, vốn kinh doanh năm 2007 là 10,748 tỷ đồng; Công ty TNHH Thành Dương 17,6 tỷ đồng; Công ty Cổ phần Xây dựng Đông Hải 39,8 tỷ đồng; Công ty Cổ phần Thành Tín trên 30 tỷ đồng...
Sản xuất nguyên liệu giấy tại Xí nghiệp giấy Tiên Yên.
Điều đáng nói là đa số các doanh nghiệp đã chấp hành tốt các quy định của Luật Doanh nghiệp. Qua kiểm tra của ngành chức năng cho thấy các doanh nghiệp đều có bảng hiệu tại trụ sở giao dịch; nhân thân người đại diện trước pháp luật đủ điều kiện thành lập và hoạt động theo quy định của Luật Doanh nghiệp; đã thực hiện nộp đầy đủ báo cáo tài chính, đăng ký mã số thuế, mở sổ sách kế toán, nộp thuế. Ngành nghề đăng ký kinh doanh được phần lớn các doanh nghiệp triển khai hoạt động, doanh thu hàng năm đều tăng và có chiều hướng phát triển tốt, tạo công ăn việc làm ổn định cho người lao động với mức thu nhập từ 600.000 - 1.700.000 đồng/người/tháng.
Bên cạnh những kết quả đạt được thì trong hoạt động các DNNQD Tiên Yên còn bộc lộ một số vấn đề bất cập như: Việc góp vốn của các thành viên trong các công ty TNHH thường thấp hơn so với đăng ký khi làm thủ tục đăng ký kinh doanh. Việc quản lý và sử dụng lao động không chấp hành đúng các quy định của Luật Lao động còn diễn ra tương đối phổ biến. Nhiều hợp đồng lao động ký với người lao động còn thiếu các nội dung, điều khoản bắt buộc theo hướng dẫn của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, nhất là về tiền lương và thời gian làm việc. Đó là chưa nói tới tình trạng các doanh nghiệp trốn tránh trách nhiệm đóng BHXH, BHYT cho người lao động trực tiếp. Qua kiểm tra của cơ quan chức năng tại 19 doanh nghiệp trên địa bàn huyện về đóng BHXH cho người lao động thì chỉ có 7/19 doanh nghiệp thực hiện. Một số doanh nghiệp chưa thực hiện nghiêm túc các quy định về điều kiện kinh doanh đối với những ngành nghề kinh doanh có điều kiện. Bên cạnh đó các doanh nghiệp chưa quan tâm tổ chức và tạo điều kiện để các tổ chức đoàn thể hoạt động hiệu quả.
Mặc dù các doanh nghiệp đã đề ra mục tiêu, nhiệm vụ sản xuất kinh doanh hàng năm nhưng không được xây dựng thành văn bản, kế hoạch; không có nghị quyết hội nghị người lao động hàng năm bàn giải pháp thực hiện kế hoạch sản xuất kinh doanh. Ngành nghề sản xuất kinh doanh cơ bản đúng với nội dung đã đăng ký trong giấy phép kinh doanh, song đa số doanh nghiệp chưa thực hiện hết nội dung đã đăng ký vì chưa đủ khả năng về vốn, phương tiện, kĩ thuật, nguồn lao động. Tài sản hiện có và đất đai được khai thác, sử dụng đúng mục đích song hiệu quả còn hạn chế. Điển hình như Công ty Cổ phần Đầu tư Phát triển Kinh tế Trang trại thuỷ, hải sản Thành Tín thực hiện dự án trồng tre lấy măng làm nguyên liệu chế biến, xuất khẩu. Kế hoạch sản xuất của đơn vị là đến hết tháng 5-2004 trồng được 4.000 ha măng đồng thời triển khai xây dựng nhà máy chế biến măng xuất khẩu tại xã Yên Than; xây dựng trung tâm giới thiệu sản phẩm tại huyện; tuyển chọn, đào tạo công nhân làm việc tại nhà máy. Qua kiểm tra, đoàn giám sát của huyện thấy rằng hiện nay Công ty đang gặp nhiều khó khăn và chưa thực hiện được kế hoạch đề ra do thiếu vốn đầu tư sản xuất, lực lượng lao động không đảm bảo về chất lượng; không có cán bộ kỹ thuật về lâm nghiệp. Đa số lao động hợp đồng theo thời vụ và không ổn định, không được đào tạo về kỹ thuật. Trụ sở làm việc và bộ máy quản lý của Công ty ở cách xa địa bàn sản xuất nên việc quản lý, chỉ đạo, điều hành sản xuất, bao quát địa bàn, quản lý sản phẩm gặp khó khăn. Sau gần 4 năm thực hiện dự án, Công ty mới trồng được 920 ha măng, đạt 17,6% diện tích được giao, trong đó chỉ có 400 ha cho thu hoạch măng. Như vậy tiến độ thực hiện dự án rất chậm; kế hoạch đề ra không khả thi, sản phẩm măng thu được thấp, do đó kế hoạch xây dựng nhà máy chế biến măng xuất khẩu là không thực tế.
Để các DNNQD hoạt động hiệu quả, đúng các quy định của Luật Doanh nghiệp và pháp luật của Nhà nước, bên cạnh việc khắc phục những bất cập kể trên các cơ quan chức năng của huyện cần tăng cường công tác tuyên truyền pháp luật, nâng cao hiệu quả quản lý của Nhà nước đối với các doanh nghiệp sau khi đăng ký thành lập để có những điều chỉnh kịp thời. Như vậy sẽ góp phần giúp các DN hoạt động ổn định, phát triển, đóng góp tích cực cho nền kinh tế của địa phương.
