Do đặc thù là tỉnh có bờ biển dài, nhiều bến bãi, vịnh, cửa sông thuận lợi cho hoạt động khai thác thuỷ sản nên số lượng tàu cá của tỉnh những năm qua phát triển rất nhanh. Để làm tốt việc quản lý các phương tiện thuỷ hoạt động trên lĩnh vực đánh bắt thuỷ sản, từ năm 2002 tỉnh cho thực hiện việc phân cấp đăng ký, đăng kiểm tàu cá và Quảng Ninh là địa phương đi đầu trong cả nước mạnh dạn áp dụng cơ chế này.
Theo đó, UBND cấp huyện được phân cấp đăng ký tàu cá có tổng công suất máy chính dưới 45CV, Sở NN&PTNT (trước là Sở Thuỷ sản) được giao nhiệm vụ hướng dẫn các địa phương thực hiện việc đăng kiểm tàu cá. Với sự phân cấp này sau 2 năm thực hiện (2002-2004) toàn tỉnh đăng ký mới được 722 tàu. Qua đây đã đảm bảo được sự thống nhất trong quản lý tàu cá trên toàn tỉnh, giảm phiền hà, khó khăn, vướng mắc và tạo điều kiện thuận lợi cho ngư dân, cơ sở, phục vụ sản xuất phát triển. Các khâu quản lý hành chính cũng được thực hiện nghiêm túc hơn, chủ tàu cá đóng mới thực hiện đăng ký, đăng kiểm được thuận lợi hơn.
Nếu không đăng ký thì những phương tiện khai thác thuỷ sản như thế này sẽ không được tham gia hoạt động từ ngày 1-1-2009.
Tuy nhiên, sau giai đoạn này công tác đăng ký, đăng kiểm tàu cá bị chững lại, số lượng tàu được đăng ký, đăng kiểm giảm, thậm chí có địa phương cả năm không đăng ký mới được tàu cá nào. Theo báo cáo của Chi cục Bảo vệ nguồn lợi và Thú y thuỷ sản, đến nay toàn tỉnh có 64% phương tiện đã được đăng ký, đăng kiểm; hiện còn 1.660 phương tiện không gắn máy, 1.777 chiếc có công suất dưới 20CV, 719 chiếc loại từ 20-45CV, 134 chiếc từ 45-90CV chưa thực hiện đăng ký, đăng kiểm. Qua tìm hiểu được biết, công tác đăng kiểm tàu cá chưa có sức thuyết phục cao, chính quyền thì coi việc đăng ký, đăng kiểm tàu cá là thủ tục bắt buộc để hành nghề, ngư dân coi đây như là một thứ thuế để hoạt động thuỷ sản. Đã coi là thuế thì chậm nộp ngày nào tốt ngày ấy, vì vậy ngư dân trây ì, không chịu đi làm các thủ tục đăng ký, đăng kiểm cho phương tiện của mình. ở một số địa phương, ngư dân muốn được cấp giấy để xin phép đóng mới, đăng ký, đăng kiểm tàu cá phải thực hiện đầy đủ các loại thuế và nghĩa vụ lao động với địa phương. Vì vậy, ngư dân ngại không đi làm thủ tục. Thời gian vừa qua, khi triển khai thực hiện hỗ trợ cho ngư dân theo Quyết định 279 của Thủ tướng Chính phủ, một trong những điều kiện bắt buộc để được nhận tiền hỗ trợ là ngư dân phải hoàn thành thủ tục đăng ký, đăng kiểm tàu cá đã bộc lộ hết những điều còn bất cập trong công tác này. Có địa phương khi “sờ” đến phát hiện cả ngàn phương tiện đang hoạt động chui vì chưa có đăng ký, đăng kiểm, thậm chí ngư dân còn không hề biết phải đi làm đăng ký, đăng kiểm tàu cá của gia đình ở đâu? Cần có hồ sơ, thủ tục gì?
Trong khi ngư dân chẳng thiết tha thì lực lượng cán bộ làm công tác đăng ký, đăng kiểm lại không đáp ứng được yêu cầu công việc. Toàn tỉnh có gần 6.000 phương tiện cần được đăng ký, đăng kiểm và tới 90% là đã phân cấp cho cấp huyện nhưng mỗi địa phương chỉ có 1 cán bộ làm công việc này, thậm chí ở một số huyện chỉ có cán bộ kiêm nhiệm. Như huyện Yên Hưng có tới trên 2.000 tàu cá đang hoạt động nhưng chỉ có 1 cán bộ chuyên trách. Những năm trước cán bộ này được bố trí thêm một số công việc khác nữa, lại không có chuyên ngành về đăng ký, đăng kiểm nên trong nhiều năm hầu như mảng công việc này bị bỏ trống. Đồng chí Vũ Văn Nam, Chi cục Trưởng Chi cục Bảo vệ nguồn lợi và Thú y thuỷ sản cho biết: Số lượng tàu cá được đăng ký, đăng kiểm của toàn tỉnh đạt thấp, về khách quan là do trình độ dân trí cộng với ý thức chấp hành việc đăng ký, đăng kiểm tàu cá của ngư dân thấp, còn coi thường quy định của Nhà nước về bảo vệ và phát triển nguồn lợi thuỷ sản. Việc tuyên truyền, hướng dẫn và xử lý các vi phạm về đăng ký, đăng kiểm tàu cá của các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền còn hạn chế về nhiều mặt. Cùng với đó, nghề cá Quảng Ninh là nghề cá nhân dân, đặc thù là sản xuất cá thể nhỏ, kỹ thuật khai thác lạc hậu nên người dân cũng như các cấp chính quyền chủ quan không coi trọng vấn đề đăng ký, đăng kiểm. Mặt khác do mặt biển rộng, nhiều nơi trú đậu, nhiều luồng ra vào rất khó kiểm tra, kiểm soát. Tuy nhiên, về chủ quan cũng phải thẳng thắn nhìn nhận, hoạt động đăng ký, đăng kiểm tàu cá chủ yếu là do tổ chức đăng kiểm tàu cá chưa phù hợp. Cụ thể: Tên gọi chưa gắn với nhiệm vụ đăng ký, đăng kiểm tàu cá, tuy có chức năng đăng kiểm, song tổ chức lại không có các đặc trưng cơ bản của một cơ quan đăng kiểm, đó là tên gọi và hệ thống dấu kỹ thuật đi kèm. Quảng Ninh là tỉnh trọng điểm nghề cá Vịnh Bắc Bộ, có số lượng phương tiện khai thác thuỷ sản lớn nhưng dụng cụ đo, kiểm tra và cơ sở vật chất, kỹ thuật thiếu, nhân lực không đủ. Sự quan tâm chỉ đạo của các cấp chưa sát, chưa thường xuyên, chưa coi trọng quản lý kỹ thuật.
Theo Nghị quyết 32 của Chính phủ, từ ngày 1-1-2009 sẽ đình chỉ hoạt động các phương tiện thuỷ nội địa không đăng ký, đăng kiểm an toàn kỹ thuật theo quy định của pháp luật. Như vậy nếu không xúc tiến đẩy nhanh tiến độ đăng ký, đăng kiểm tàu cá thì chắc chắn hàng nghìn phương tiện đánh bắt thuỷ sản sẽ phải nằm bờ, hàng vạn ngư dân sẽ không có việc làm. Hơn lúc nào hết thời điểm này cơ quan chức năng cần phải đẩy mạnh công tác tuyên truyền để ngư dân biết và thực hiện quy định của pháp luật.
