Quảng Ninh có hệ thống cửa khẩu phân bố trên dọc tuyến biên giới. Đặc biệt cửa khẩu quốc tế Móng Cái là nơi hội tụ giao lưu thương mại, du lịch, dịch vụ và thu hút các nhà đầu tư.
Đây cũng chính là cửa ngõ giao dịch xuất nhập khẩu với Trung Quốc và các nước trong khu vực nên tỷ trọng ngành dịch vụ thương mại đặc biệt là hoạt động dịch vụ như tạm nhập tái xuất (TNTX), kho ngoại quan (KNQ)... ngày càng chiếm tỷ trọng cao trong cơ cấu kinh tế của tỉnh.
Xe công ten nơ chờ làm thủ tục chuyển khẩu hàng hoá qua cửa khẩu quốc tế Móng Cái.
Vai trò trạm trung chuyển
Vị trí địa lý tạo cho Quảng Ninh vị thế chiến lược quan trọng của vùng Đông Bắc Việt Nam, là thị trường nối liền với Trung Quốc với ASEAN và trung tâm thương mại lớn của vành đai kinh tế Vịnh Bắc Bộ, gắn với hai tuyến hành lang kinh tế Việt - Trung. Vị thế này được khẳng định qua con số hơn 1.000 doanh nghiệp, tổ chức và cá nhân hàng năm tham gia hoạt động xuất nhập khẩu qua các cửa khẩu của tỉnh. Giá trị kim ngạch xuất khẩu năm 2010 lên tới gần 2,129 tỷ USD. Đặc biệt, năm 2010 hoạt động TNTX, KQN, chuyển khẩu có nhiều thuận lợi và đạt kết quả cao. Tổng giá trị hàng TNTX, KNQ và chuyển khẩu qua các khu kinh tế cửa khẩu của tỉnh đạt trên 6 tỷ USD. Con số này tăng trên 123% so với năm 2009. Trong đó, trị giá hàng tạm nhập tái xuất đạt gần 5 tỷ USD, hàng chuyển khẩu đạt trên 285 triệu USD. Hàng qua kho ngoại quan đạt gần 950 triệu USD. Qua tổng hợp của Bộ Công Thương về hoạt động dịch vụ thương mại của các tỉnh biên giới phía Bắc (Quảng Ninh, Lạng Sơn, Cao Bằng, Lào Cai, Hà Giang) 5 năm (2004-2008), Quảng Ninh là tỉnh có tỷ lệ và giá trị kim ngạch xuất nhập khẩu cao nhất. Hiện nay, hệ thống các kho ngoại quan chủ yếu vẫn tập trung tại địa bàn TP Móng Cái. Theo thống kê, trên địa bàn Móng Cái đến nay đã có 11 kho ngoại quan của 11 doanh nghiệp được thành lập. Tổng diện tích các kho là 14.653m2, vốn đầu tư trên 46,4 tỷ đồng. Trong đó có 4 doanh nghiệp thuê kho với diện tích 2.785m2.
Hiện nay, hệ thống kho ngoại quan của các doanh nghiệp đầu tư mới chỉ cơ bản đáp ứng được nhu cầu hiện tại. Do chưa có quy hoạch nên các kho ngoại quan còn manh mún, phân bố rải rác trong các khu dân cư. Vì vậy, trong nhu cầu phát triển mạnh của giai đoạn tới thì việc đầu tư xây dựng hệ thống kho ngoại quan, bãi kiểm tra hàng hoá tại các khu kinh tế cửa khẩu cần sự đầu tư thích đáng của Nhà nước. Trên thực tế, việc phát triển các hoạt động dịch vụ TNTX, KNQ, chuyển khẩu của tỉnh đã và đang đứng trước thách thức về cạnh tranh thị trường.
Thách thức về cạnh tranh thị trường
Hiện nay việc phát triển theo mô hình hai hành lang kinh tế Việt - Trung cũng gây nên thách thức cho thế mạnh về lưu thông hàng vật tư của Quảng Ninh với Trung Quốc, bởi tuyến hành lang kinh tế Nam Ninh - Lạng Sơn - Hà Nội - Hải Phòng sẽ trở thành tuyến đường lớn mang tầm quốc tế về lưu thông vật tư, khi đó nhiều mặt hàng vật tư mà trước đây là thế mạnh trong trao đổi thương mại của Quảng Ninh sẽ không qua thị trường của tỉnh nữa.
Quảng Ninh không phải là tỉnh duy nhất có cửa khẩu với Trung Quốc, những nơi có thế mạnh này không chỉ có các tỉnh giáp với Quảng Tây, mà còn cả các tỉnh giáp với Vân Nam (Trung Quốc). Quảng Ninh sẽ phải đứng trước nhiều đối thủ cạnh tranh trên thị trường. Hiện nay Lạng Sơn, Lào Cai và các tỉnh khác cũng đang tích cực khai thác các cơ hội phát triển thương mại biên giới trên cơ sở tăng cường các quan hệ hợp tác giữa các địa phương hai bên, thúc đẩy xây dựng các Khu hợp tác kinh tế biên giới với những thế mạnh riêng. Theo đánh giá của các chuyên gia kinh tế, thương mại dịch vụ giai đoạn 2010-2020 sẽ phát triển mạnh hơn so với thương mại hàng hoá. Trong nhóm dịch vụ thương mại thì dịch vụ vận tải, kho ngoại quan và cảng biển sẽ phát triển rất nhanh. Sự phát triển của hoạt động vận tải hàng hoá, lưu chuyển hàng hoá giữa ASEAN và Trung Quốc qua vùng vành đai sẽ kéo theo sự gia tăng nhu cầu các dịch vụ logistic, dịch vụ thương mại. Trước hết là các dịch vụ kho vận, dịch vụ cảng biển, dịch vụ quá cảnh, thông quan, các dịch vụ sửa chữa phương tiện vận tải, dịch vụ giao dịch thương mại... sẽ phát triển nhanh. Mục tiêu đến năm 2015, kim ngạch xuất khẩu chung qua các cửa khẩu của tỉnh đạt 9-10 tỷ USD, tốc độ tăng trưởng xuất khẩu bình quân tăng 14%-15%. Trong đó giá trị hàng TNTX, chuyển khẩu, KNQ chiếm 25-35% tổng kim ngạch xuất nhập khẩu trên địa bàn. Để đạt được mục tiêu đề ra, bên cạnh sự chủ động, tăng cường hiệu quả của các doanh nghiệp thì rất cần vai trò quản lý vĩ mô của Nhà nước và đặc biệt là sự đầu tư thích đáng cho hoạt động này.
Do vậy, Quảng Ninh cần sớm xây dựng quy hoạch phát triển hệ thống kho ngoại quan, khu bảo thuế, dịch vụ logistic... để tận dụng những thế mạnh riêng của mình, tăng khả năng cạnh tranh được trên thị trường. Điều đó tạo cơ hội để phát triển thương mại dịch vụ như KNQ, TNTX, chuyển khẩu ở khu vực biên giới của Quảng Ninh.
