Tổng Giám đốc Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) Rafael Grossi ngày 23/10 nhận định quy mô sử dụng điện hạt nhân trên toàn cầu có thể tăng hơn 3 lần vào năm 2060, trong bối cảnh nhu cầu điện phục vụ trí tuệ nhân tạo (AI), trung tâm dữ liệu và các ngành công nghiệp tiếp tục gia tăng. Bên cạnh triển vọng phát triển năng lượng hạt nhân, IAEA cũng cảnh báo những thách thức đối với an toàn hạt nhân và nguy cơ phổ biến vũ khí hạt nhân tại nhiều khu vực.
Trình bày báo cáo thường niên của IAEA trước Đại hội đồng Liên hợp quốc (LHQ), ông Grossi cho biết quá trình điện khí hóa, sự phát triển của các trung tâm dữ liệu phục vụ AI và nhu cầu sử dụng nguồn điện ổn định, không phát thải carbon từ các tập đoàn công nghệ đang thúc đẩy sự quan tâm đối với điện hạt nhân.
Theo người đứng đầu IAEA, ngày càng nhiều quốc gia coi năng lượng hạt nhân là yếu tố quan trọng để tăng cường an ninh năng lượng. Ông đánh giá điện hạt nhân có mức độ an toàn cao hơn các nguồn năng lượng khác và có thể đóng vai trò tương đương năng lượng Mặt Trời trong quá trình chuyển đổi sang hệ thống năng lượng ít phát thải.
"Năm 2025, hơn 400 lò phản ứng đang hoạt động tại trên 30 quốc gia đã cung cấp 10% sản lượng điện toàn cầu và khoảng một phần tư sản lượng điện phát thải carbon thấp. Hơn 60 lò phản ứng mới đang được xây dựng và các dự báo về công suất điện hạt nhân trong tương lai đã được điều chỉnh tăng mạnh" - ông Grossi cho biết.
Bên cạnh triển vọng mở rộng sử dụng năng lượng hạt nhân vì mục đích hòa bình, Tổng Giám đốc IAEA cũng đề cập các vấn đề an ninh liên quan đến chương trình hạt nhân của Iran và Triều Tiên, những nguy cơ đối với an toàn hạt nhân do xung đột tại Ukraine, cùng các thông tin đáng lo ngại về việc một số quốc gia đang thảo luận khả năng sở hữu vũ khí hạt nhân.
Đối với Iran, ông Grossi cho biết công tác kỹ thuật cần thiết để tiến tới một thỏa thuận ngoại giao về chương trình hạt nhân của Tehran đã được hoàn tất. Tuy nhiên, việc đạt được thỏa thuận vẫn đòi hỏi các bên nối lại đàm phán và bảo đảm vai trò thanh sát của IAEA.
"Tôi kêu gọi các bên tăng gấp đôi nỗ lực nhằm đạt được một giải pháp ngoại giao, trong đó phải có vai trò xác minh không thể thiếu của IAEA. Nếu thiếu cơ chế này, sẽ không có thỏa thuận nào có thể bền vững" - ông Grossi nhấn mạnh.
Ông đồng thời yêu cầu tạo điều kiện để các thanh sát viên IAEA sớm trở lại Iran, khẳng định điều này chỉ có thể thực hiện khi các bên quay lại bàn đàm phán.
Chương trình hạt nhân Iran tiếp tục là vấn đề gây căng thẳng sau khi các cơ sở hạt nhân của nước này bị Mỹ tấn công năm 2025 và xung đột giữa Mỹ, Israel với Iran bùng phát từ ngày 28/2/2026.
Liên quan đến Triều Tiên, Tổng Giám đốc IAEA cảnh báo chương trình hạt nhân ngày càng mở rộng của Bình Nhưỡng hiện không chịu sự giám sát của cơ quan này. Còn tại Ukraine, IAEA tiếp tục bày tỏ lo ngại về tình trạng an toàn tại Nhà máy điện hạt nhân Zaporizhzhia, cơ sở điện hạt nhân lớn nhất châu Âu. Ông Grossi cho biết nhà máy vẫn trong tình trạng bấp bênh do thường xuyên mất nguồn điện, lượng nhiên liệu diesel dự phòng hạn chế và các hoạt động quân sự đe dọa cơ sở hạ tầng cũng như đội ngũ nhân viên vận hành. Theo IAEA, xung đột tại Ukraine đang tạo ra những mối đe dọa chưa từng có đối với an toàn hạt nhân, trong đó Zaporizhzhia là một trong những điểm đáng lo ngại nhất.
Ở chiều ngược lại, IAEA ghi nhận những tiến triển tích cực trong quá trình làm rõ các hoạt động hạt nhân trước đây của Syria. Ông Grossi cho biết cơ quan này đã đạt được "tiến bộ đáng kể" trong việc giải quyết những vấn đề còn tồn đọng suốt gần hai thập kỷ, nhờ hợp tác với chính phủ của Tổng thống lâm thời Ahmad al-Sharaa.
Tháng 9 vừa qua, người đứng đầu IAEA công bố thông tin cho thấy chính quyền cựu Tổng thống Bashar al-Assad từng xây dựng một lò phản ứng hạt nhân có cấu hình cho phép sản xuất vật liệu phân hạch, có khả năng phục vụ chế tạo vũ khí hạt nhân. Chính quyền ông Assad đã bị lực lượng đối lập do ông al-Sharaa lãnh đạo lật đổ vào tháng 12/2024.
