Khát vọng Quảng Ninh trong dòng chảy Đổi mới của dân tộc

Bốn mươi năm thực hiện đường lối Đổi mới của Đảng cũng là chặng đường Quảng Ninh không ngừng đổi mới tư duy, cách làm và mô hình phát triển. Qua từng giai đoạn, Vùng mỏ từng bước tháo gỡ khó khăn trong cơ chế quản lý, mở rộng giao thương, phát huy lợi thế tài nguyên, đột phá về quy hoạch, hạ tầng, cải cách hành chính và chuyển đổi mô hình tăng trưởng. Những chuyển biến ấy gắn liền với tiến trình đổi mới của đất nước, tạo dựng nền tảng và động lực để Quảng Ninh tiếp tục phát triển trong giai đoạn mới.

Năm 1986, đất nước bước vào công cuộc Đổi mới với yêu cầu cấp thiết phải thay đổi tư duy quản lý và phương thức phát triển. Tại Quảng Ninh, những khó khăn sau chiến tranh biên giới, hạ tầng yếu kém, đời sống nhân dân thiếu thốn và sản xuất trì trệ đặt ra sức ép lớn đối với Đảng bộ, chính quyền địa phương. Có thời điểm, ngân sách địa phương phụ thuộc tới 70-80% vào hỗ trợ từ Trung ương, nguồn lương thực cũng phải trông cậy phần lớn từ bên ngoài.

Trong gian khó, truyền thống “Kỷ luật và Đồng tâm” của công nhân Vùng Mỏ trở thành điểm tựa để Quảng Ninh tìm hướng đi. Địa phương từng bước tháo gỡ những ràng buộc của cơ chế bao cấp, khôi phục sản xuất, ổn định đời sống và khai thác tốt hơn tiềm năng than, biển, cửa khẩu, du lịch. Năm 1995, Quảng Ninh tự cân đối được ngân sách và bắt đầu đóng góp cho ngân sách quốc gia. Từ chỗ cần Trung ương hỗ trợ, địa phương dần hình thành năng lực tự chủ để đầu tư cho phát triển.

Khi nền kinh tế chuyển động theo cơ chế thị trường, Quảng Ninh từng bước chuyển từ khai thác lợi thế sẵn có sang chủ động tạo dựng không gian và động lực tăng trưởng. Việc bình thường hóa quan hệ Việt Nam - Trung Quốc mở thêm cơ hội cho kinh tế cửa khẩu Móng Cái. Hạ Long phát triển du lịch, dịch vụ; hệ thống cảng, giao thông và các khu kinh tế từng bước mở rộng, giúp địa phương giảm dần sự phụ thuộc vào khai thác tài nguyên thô.

Bước vào thế kỷ XXI, yêu cầu phát triển của Quảng Ninh ngày càng gắn với năng lực quản trị, chất lượng quy hoạch, cải cách hành chính và khả năng huy động nguồn lực ngoài ngân sách. Những lợi thế về tài nguyên, vị trí địa lý chỉ có thể chuyển hóa thành động lực tăng trưởng khi được đặt trong một tầm nhìn dài hạn, gắn với kết cấu hạ tầng đồng bộ và cơ chế tổ chức thực hiện phù hợp.

Từ năm 2000, Quảng Ninh từng bước mở rộng các địa bàn động lực như Hạ Long, Móng Cái, Vân Đồn, phát triển công nghiệp, cảng biển, thương mại và du lịch. Giai đoạn 2011-2015, địa phương đẩy mạnh quy hoạch chiến lược, cải cách hành chính, triển khai Đề án 25, phát triển OCOP và huy động nguồn lực theo phương thức PPP, lấy đầu tư công dẫn dắt đầu tư tư. Giai đoạn 2016-2025, cao tốc, Cảng hàng không quốc tế Vân Đồn, Cảng tàu khách quốc tế Hạ Long cùng việc sáp nhập Hoành Bồ vào Hạ Long tiếp tục mở rộng không gian phát triển, tăng cường kết nối vùng và tạo động lực tăng trưởng mới.

Năm 2026 đánh dấu bước ngoặt mới trong hành trình phát triển. Nghị quyết số 36/2026/QH16 về thành lập thành phố Quảng Ninh có hiệu lực từ ngày 1/9/2026, mở ra không gian phát triển và yêu cầu quản trị ở tầm vóc mới. Cấu trúc “3 cực - 4 chuyển đổi - 5 động lực” định hướng tổ chức các nguồn lực, tăng cường liên kết và phát huy lợi thế của một địa bàn có biên giới, biển, di sản và các trung tâm công nghiệp, dịch vụ.

Nhìn lại 40 năm Đổi mới, hành trình của Quảng Ninh là quá trình chuyển từ vượt khó sang chủ động tạo lập động lực phát triển. Truyền thống “Kỷ luật và Đồng tâm” tiếp tục là nền tảng để thành phố Quảng Ninh hướng tới mục tiêu phát triển hiện đại, xanh, bền vững, lấy chất lượng sống và hạnh phúc của nhân dân làm đích đến.

Năm 1986: Khi Đổi mới trở thành yêu cầu cấp thiết

Trước năm 1986, Việt Nam thực hiện công cuộc xây dựng đất nước theo mô hình chủ nghĩa xã hội với chế độ sở hữu toàn dân, tập thể cùng cơ chế kế hoạch hóa tập trung. Trong những năm chiến tranh, mô hình này đã phát huy vai trò lịch sử to lớn, huy động sức mạnh toàn dân tộc để giành thắng lợi giải phóng dân tộc. Tuy nhiên, do trình độ nhận thức hạn chế, chủ quan duy ý chí, trì trệ và áp dụng máy móc mô hình kinh tế Xô-viết kéo dài, cơ chế tập trung quan liêu, bao cấp đã bộc lộ những khiếm khuyết trầm trọng trong thời bình.

dai-hoi-vi.jpg
Đại hội lần thứ VI của Đảng (12/1986) đánh dấu một bước ngoặt có ý nghĩa cách mạng trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta, tạo ra bước đột phá lớn và toàn diện, đem lại luồng sinh khí mới trong xã hội, làm xoay chuyển tình hình, đưa đất nước tiến lên. (Ảnh tư liệu).

Cơ chế kế hoạch hóa tập trung khiến nền kinh tế thiếu năng động và kém hiệu quả. Nông nghiệp sa sút, công nghiệp "lãi giả, lỗ thật", lưu thông phân phối ách tắc và lạm phát "phi mã" làm gia tăng căng thẳng xã hội, khiến các nhu cầu thiết yếu như ăn, mặc, ở, đi lại không được đáp ứng. Đến cuối thập niên 70, đầu thập niên 80 của thế kỷ XX, đất nước lâm vào khủng hoảng kinh tế - xã hội sâu sắc.

Tình hình đó đã khiến cho đổi mới trở thành một nhu cầu hết sức bức bách, là đòi hỏi bức thiết của cuộc sống, liên quan tới sự tồn vong của Đảng, của chế độ.

Nhận rõ yêu cầu bức thiết ấy, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI của Đảng (tháng 12/1986) đã chính thức tiến hành công cuộc đổi mới toàn diện và triệt để. Nội dung cốt lõi của tư duy đổi mới là chuyển từ nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung, bao cấp sang nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần, vận động theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước, theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Đổi mới tư duy bao gồm: Đa dạng hóa các hình thức sở hữu và thành phần kinh tế; Thừa nhận và vận dụng cơ chế thị trường; Chuyển từ phát triển "khép kín" sang mở cửa, kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại; Hoàn thiện cơ chế "Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ"; Phát huy yếu tố con người, lấy việc phục vụ con người làm mục đích cao nhất.

Một góc Nhà máy tuyển than Cửa Ông.

Một góc Nhà máy tuyển than Cửa Ông.

Trước thềm Đổi mới, Quảng Ninh là tỉnh giàu tiềm năng với vị trí địa chính trị chiến lược, khoáng sản giàu có (đặc biệt là trữ lượng than khoảng 3,5 tỷ tấn), hải sản phong phú và thắng cảnh vịnh Hạ Long độc đáo. Quảng Ninh còn là nơi kết tinh truyền thống văn hóa biển, văn hóa công nhân mỏ với tinh thần "Kỷ luật và Đồng tâm".

Tuy nhiên, khi bước vào công cuộc Đổi mới, Quảng Ninh gánh chịu những khó khăn, thách thức nặng nề và gay gắt hơn nhiều địa phương khác. Đó là xuất phát điểm thấp và hạ tầng yếu kém; cơ chế bao cấp và đình trệ sản xuất tồn tại khiến sản xuất than vốn là ngành kinh tế trụ cột vẫn duy trì công nghệ lạc hậu, khai thác thủ công và bị gò bó bởi cơ chế xin - cho; công nghiệp địa phương và hợp tác xã tiểu thủ công nghiệp nghèo nàn, năng suất thấp; nông nghiệp phụ thuộc thiên nhiên, lâm nghiệp bị tàn phá, ngư nghiệp chủ yếu là đánh bắt tự nhiên.

Quảng Ninh cũng chịu thiệt hại lớn từ chiến tranh phá hoại miền Bắc của đế quốc Mỹ và đặc biệt là chiến tranh biên giới phía Bắc. Sau cuộc chiến tranh, Móng Cái tiêu điều, cửa khẩu đóng cửa khiến Quảng Ninh gần như trở thành "ngõ cụt". Đời sống nhân dân cực kỳ khó khăn khi thời điểm trước Đổi mới, Quảng Ninh phụ thuộc tới 70-80% nhu cầu lương thực và 90% ngân sách từ Trung ương. Thu mua lương thực tại chỗ chỉ đủ đáp ứng nhu cầu cho cán bộ, công nhân viên trong một tháng. Tình trạng nợ lương, nợ gạo diễn ra thường xuyên; đời sống của 5-6 vạn thợ mỏ và người dân biên giới, hải đảo lâm vào cảnh vô cùng thiếu thốn.

Mặc dù gặp muôn vàn khó khăn, Quảng Ninh đã bộc lộ tinh thần năng động, sáng tạo ngay trước năm 1986. Tỉnh đã tự lực xây dựng Đài Truyền hình tỉnh (1982), hoàn thành công trình hồ chứa nước Yên Lập cứu nguy cho sản xuất nông nghiệp, mạnh dạn lập đội tàu viễn dương và vận tải Bắc - Nam để đẩy mạnh xuất nhập khẩu. Đồng thời, tỉnh áp dụng linh hoạt "Khoán 100" trong nông nghiệp và Quyết định 25-CP, Quyết định 26/CP trong công nghiệp, tạo tiền đề quan trọng cho bước chuyển mình.

Quán triệt quan điểm Nghị quyết Đại hội VI của Đảng, Đại hội Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh lần thứ VIII (tháng 10/1986) xác định mục tiêu: "Xây dựng Quảng Ninh trở thành tỉnh vững về chính trị, giàu về kinh tế, mạnh về quốc phòng". Tỉnh đề ra các quyết sách chủ đạo đột phá: Chuyển hẳn sang hạch toán kinh doanh; huy động mọi thành phần kinh tế đẩy mạnh sản xuất than, du lịch, dịch vụ, kinh tế biển và xuất nhập khẩu; quản lý hiệu quả ngân sách, ngoại tệ và đầu tư trọng điểm công trình thủy lợi. Đồng thời, giải quyết việc làm, phân phối hợp lý để cải thiện đời sống nhân dân; đáp ứng cấp bách nhu cầu y tế, giáo dục, văn hóa, thông tin. Cùng với đó, củng cố quốc phòng - an ninh, bảo vệ vững chắc Vùng mỏ, vùng biên giới, hải đảo của miền Đông Bắc Tổ quốc.

Giai đoạn 1986 - 1990: Những bước đi đầu tiên của Đổi mới ở Vùng mỏ

Giai đoạn 1986–1990, trong bối cảnh đất nước bắt đầu thực hiện đường lối Đổi mới, Quảng Ninh từng bước tìm hướng tháo gỡ cơ chế quản lý cũ, khôi phục sản xuất, chăm lo đời sống nhân dân, củng cố quốc phòng, an ninh và đổi mới phương thức lãnh đạo. Những chuyển động ban đầu diễn ra trong nhiều khó khăn, nhưng đã mở ra hướng đi mới cho Vùng mỏ.

Trước yêu cầu đổi mới, sau khi Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 10-NQ/TW ngày 5/4/1988 về đổi mới quản lý kinh tế nông nghiệp, ngày 26/7/1988, Ban Thường vụ Tỉnh ủy Quảng Ninh ban hành Nghị quyết số 29-NQ/TU. Nghị quyết nhấn mạnh yêu cầu giải phóng sức sản xuất, giải quyết đúng đắn quan hệ lợi ích, nhất là lợi ích của người trực tiếp sản xuất; cải tiến quản lý hợp tác xã, hoàn thiện cơ chế khoán, thanh toán gọn đến hộ và người lao động, đồng thời đổi mới việc cung ứng vật tư nông nghiệp. Đến hết quý III/1988, đã có 9/12 huyện, thị và 135/295 hợp tác xã thực hiện khoán ổn định đến hộ.

Đồng chí Nguyễn Văn Linh, Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng thăm khai trường mỏ than Cọc 6 tháng 1/1987. Ảnh tư liệu

Đồng chí Nguyễn Văn Linh, Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng thăm khai trường mỏ than Cọc 6 tháng 1/1987. Ảnh tư liệu

Những năm đầu đổi mới, đời sống nhân dân Quảng Ninh còn nhiều khó khăn. Trong hoàn cảnh đó, tỉnh vừa tìm cách duy trì sản xuất, vừa chú trọng giải quyết việc làm, cải thiện thu nhập và đáp ứng những nhu cầu thiết yếu. Một số kết quả sản xuất đã cho thấy nỗ lực vượt khó. Năm 1987, sản lượng lúa của tỉnh đạt 120.272 tấn; sản lượng cá biển khai thác đạt 12.720 tấn, tăng 18,7% so với năm trước. Than sạch đạt 5,9 triệu tấn, bằng 102,1% kế hoạch; sản lượng điện đạt 113% kế hoạch. Giá trị sản xuất công nghiệp địa phương và tiểu thủ công nghiệp đạt 674 triệu đồng, tăng 6,2% so với năm 1986.

Cùng với nông nghiệp, ngành công nghiệp mà trung tâm là ngành Than cũng bước vào quá trình tự đổi mới phương thức hoạt động. Ngày 24 và 25/1/1987, Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh thăm Quảng Ninh, làm việc với lãnh đạo tỉnh, thăm đơn vị Hải quân 172, Xí nghiệp Tuyển than Cửa Ông, mỏ than Cọc Sáu và một số gia đình công nhân. Đồng chí Tổng Bí thư yêu cầu ngành không chỉ sản xuất than mà còn phải phát triển kinh tế địa phương, gắn phát triển kinh tế với củng cố quốc phòng, an ninh.

766004444-122102275611427503-4806869122619538237-n.jpg
Quang cảnh Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh lần thứ VIII, nhiệm kỳ 1986-1991. Ảnh tư liệu

Đến năm 1990, sản xuất than đã có bước tăng trưởng rõ rệt. Sản lượng than sạch đạt khoảng 3,5 triệu tấn, tăng 16% so với năm trước; tiêu thụ gần 3,7 triệu tấn; xuất khẩu than đạt 752.000 tấn, tăng 47% so với năm 1989. Khu vực công nghiệp địa phương cũng có sự chuyển động. Gần 200 cơ sở mới được hình thành, chủ yếu sản xuất hàng tiểu thủ công nghiệp.

Đáng nói, ngày 5/2/1989, Quảng Ninh cho phép mở các điểm qua lại tại Sáy Nguồn, Lục Lầm (Móng Cái), Văn Trốc (Quảng Hà) và Hoành Mô (Bình Liêu), tạo điều kiện để cư dân các xã biên giới thăm thân, trao đổi hàng hóa thiết yếu. Đây là bước đi có ý nghĩa trong việc khai thác lợi thế biên giới của Quảng Ninh, mở ra một hướng phát triển mới cho kinh tế cửa khẩu.

Đến năm 1990, hoạt động du lịch cũng bắt đầu khởi sắc, lượng khách tăng mạnh so với năm trước.

Sản xuất đồ sứ phục vụ xuất khẩu tại HTX sứ Ánh Hồng năm 1989. Ảnh tư liệu

Sản xuất đồ sứ phục vụ xuất khẩu tại HTX sứ Ánh Hồng năm 1989. Ảnh tư liệu

Đối với vùng sâu, vùng xa, ngày 4/6/1990, Ban Thường vụ Tỉnh ủy ban hành Nghị quyết số 90-NQ/TU về một số chủ trương, chính sách lớn phát triển kinh tế - xã hội miền núi.

Thợ lò Vàng Danh chuẩn bị sắt chèn cho đường lò mới năm 1989. Ảnh tư liệu

Thợ lò Vàng Danh chuẩn bị sắt chèn cho đường lò mới năm 1989. Ảnh tư liệu

Quảng Ninh cũng quan tâm từng bước đầu tư cho kết cấu hạ tầng. Năm 1989, vốn đầu tư xây dựng cơ bản đạt 2,93 tỷ đồng, bằng 100% kế hoạch. Năm 1990, vốn xây dựng cơ bản do tỉnh quản lý tăng lên hơn 22 tỷ đồng. Nhiều công trình về cấp nước, điện, bệnh viện, nhà ở công nhân, thủy lợi... được triển khai.

Với nhiều nỗ lực, đến năm 1989, thu ngân sách địa phương đạt trên 68 tỷ đồng, bằng 131% kế hoạch và 128% chỉ tiêu tỉnh giao; số thu trong tỉnh gần 54 tỷ đồng, đạt 120% kế hoạch.

Đổi mới kinh tế cũng đặt ra yêu cầu đổi mới phương thức lãnh đạo. Trong hai năm 1987–1988, bộ máy Đảng, chính quyền và đoàn thể giảm gần 50% đầu mối, 31% biên chế so với tháng 12/1986. Tỉnh chú trọng củng cố tổ chức cơ sở Đảng, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ, nâng cao năng lực điều hành và tổ chức thực hiện nhiệm vụ.

Trong giai đoạn 1986 – 1990, Quảng Ninh đã từng bước tìm hướng đi phù hợp với thực tiễn. Những bước đi đầu tiên ấy đặt nền móng cho quá trình đổi mới sâu rộng hơn của Vùng mỏ trong những năm tiếp theo.

Giai đoạn 1996–2000: Quảng Ninh mở hướng phát triển đa ngành

Giai đoạn 1996–2000 đánh dấu bước chuyển trong tư duy phát triển của Quảng Ninh. Bên cạnh thế mạnh than, tỉnh bắt đầu khai thác những lợi thế về vị trí địa kinh tế, đường biển, cảng biển, cửa khẩu, cảnh quan di sản và du lịch. Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ X (tháng 5/1996) xác định phát triển toàn diện công nghiệp, nông nghiệp, thương mại, dịch vụ, du lịch, lấy công nghiệp và du lịch làm trọng tâm, mở hướng đa dạng hóa động lực tăng trưởng.

Trong giai đoạn này, Móng Cái nổi lên như một điểm sáng của kinh tế biên mậu. Sau sự kiện cầu Bắc Luân thông xe, cửa khẩu quốc tế Móng Cái - Đông Hưng mở cửa ngày 15/4/1994, hoạt động giao thương giữa hai bên biên giới ngày càng mở rộng. Năm 1996, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 675/TTg ngày 18/9/1996 về việc áp dụng thí điểm một số chính sách tại khu vực cửa khẩu Móng Cái. Đây là cơ sở để địa phương khai thác lợi thế giao thương, phát triển thương mại, dịch vụ, xuất nhập khẩu và thu hút các nguồn lực đầu tư. Chợ Móng Cái, hệ thống dịch vụ cửa khẩu cùng các hoạt động trao đổi hàng hóa qua biên giới tạo nên diện mạo kinh tế sôi động hơn cho khu vực địa đầu Đông Bắc. Móng Cái dần khẳng định vị trí là đầu mối giao thương quan trọng giữa Việt Nam với Trung Quốc.

Khu Công nghiệp Cái Lân đi vào hoạt động năm 1997. Ảnh: Tư liệu

Khu Công nghiệp Cái Lân đi vào hoạt động năm 1997. Ảnh: Tư liệu

Ngày 30/12/1996, Chính phủ ban hành Quyết định số 988-TTg phê duyệt Quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Quảng Ninh thời kỳ 1996–2010. Quy hoạch đặt mục tiêu xây dựng Quảng Ninh trở thành trung tâm công nghiệp, thương mại, dịch vụ, du lịch và một trong những cửa mở lớn của phía Bắc. Tỉnh chủ trương phát triển cơ cấu kinh tế hướng về xuất khẩu, mở rộng các ngành công nghiệp, dịch vụ hàng hải, du lịch; hiện đại hóa hệ thống cảng biển, phát triển tuyến kinh tế ven biển Hạ Long - Móng Cái. Đặc biệt, quy hoạch xác định sớm hình thành hai trung tâm thương mại lớn ở Hạ Long và Móng Cái, phát triển Móng Cái thành khu kinh tế cửa khẩu quan trọng.

Cùng với kinh tế biên mậu, du lịch Hạ Long bắt đầu tạo dấu ấn rõ nét. Việc UNESCO công nhận Vịnh Hạ Long là Di sản thiên nhiên thế giới lần thứ nhất vào tháng 12/1994 đã mở ra cơ hội quảng bá hình ảnh Quảng Ninh ra quốc tế. Những năm tiếp theo, tỉnh chú trọng khai thác giá trị cảnh quan di sản, phát triển hoạt động tham quan vịnh, cơ sở lưu trú và dịch vụ du lịch. Lượng khách tham quan Vịnh Hạ Long tăng từ hơn 236.000 lượt năm 1996 lên hơn 852.000 lượt năm 2000. Tháng 12/2000, Vịnh Hạ Long tiếp tục được UNESCO công nhận là Di sản thiên nhiên thế giới về giá trị địa chất, địa mạo. Hai lần được vinh danh trong một thập niên đã củng cố vị thế của Hạ Long trên bản đồ du lịch quốc tế, tạo thêm cơ sở để Quảng Ninh xác định du lịch là một ngành kinh tế có tiềm năng phát triển lâu dài.

Giai đoạn này, Quảng Ninh xây dựng cảng Cái Lân theo hướng đồng bộ, hiện đại, có khả năng tiếp nhận tàu trọng tải lớn; đồng thời đầu tư, cải tạo các cảng Mũi Chùa, Vạn Gia, Mũi Ngọc. Tuyến kinh tế ven biển Hạ Long - Móng Cái được định hướng gắn kết với khu vực miền núi phía trong, tạo động lực phát triển liên vùng. Những định hướng này cho thấy Quảng Ninh đã nhìn nhận hệ thống cảng biển, giao thông và dịch vụ hàng hải như một nguồn lực quan trọng để mở rộng giao lưu kinh tế trong nước và quốc tế.

Lễ khánh thành thông xe cầu Pạt Cạp QL18A năm 1998. Ảnh: Tư liệu

Lễ khánh thành thông xe cầu Pạt Cạp QL18A năm 1998. Ảnh: Tư liệu

Trong khi những động lực mới bắt đầu hình thành, ngành Than vẫn giữ vai trò trụ cột của nền kinh tế. Tuy nhiên, từ năm 1998, tác động của khủng hoảng kinh tế khu vực và khó khăn về thị trường tiêu thụ khiến sản xuất than gặp nhiều thách thức. Sản lượng than sạch giảm từ 10,5 triệu tấn năm 1997 xuống 8,2 triệu tấn năm 1999. Trước tình hình đó, tỉnh và ngành Than tập trung tháo gỡ khó khăn, duy trì sản xuất, ổn định việc làm, thu nhập cho người lao động. Đến năm 2000, sản lượng than sạch phục hồi lên 9,5 triệu tấn, tiêu thụ đạt 10,2 triệu tấn. Kết quả này cho thấy nỗ lực duy trì ngành kinh tế chủ lực, đồng thời đặt ra yêu cầu mở rộng cơ cấu ngành nghề, tạo thêm nguồn lực tăng trưởng.

Đến năm 2000, Quảng Ninh có 80% số xã được sử dụng điện lưới quốc gia. Hệ thống bưu điện viễn thông phủ sóng cáp quang đến 11/13 huyện, thị, thành phố và xây dựng 90 điểm Bưu điện văn hóa xã. Năm 1997, tỉnh Quảng Ninh chính thức được công nhận đạt chuẩn quốc gia về xóa mù chữ và phổ cập giáo dục tiểu học. Toàn tỉnh xây dựng mới hơn 900 phòng học cao tầng. Đặc biệt, tỷ lệ hộ đói nghèo giảm mạnh từ trên 20% (năm 1996) xuống còn 10% (năm 2000). Tỉnh đã phê duyệt nhiều dự án hỗ trợ vốn, giải quyết việc làm cho hơn 43.000 lao động.

Giai đoạn 2001-2005: Đánh thức những vùng động lực mới

Giai đoạn 2001-2005 đánh dấu một bước phát triển quan trọng của Quảng Ninh trong những năm đầu thế kỷ XXI. Những dự án công nghiệp mới, hệ thống cảng biển, cửa khẩu, các tuyến giao thông huyết mạch, cùng định hướng phát triển du lịch, dịch vụ đã tạo nên những cực tăng trưởng mới.

Đại hội Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh lần thứ XI nhiệm kỳ 2001-2005.

Đại hội Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh lần thứ XI nhiệm kỳ 2001-2005.

Bước vào thế kỷ XXI, Quảng Ninh đã có một nền tảng quan trọng sau 15 năm thực hiện đường lối đổi mới. Kinh tế từng bước tăng trưởng, cơ sở hạ tầng được cải thiện, các ngành công nghiệp chủ lực tiếp tục phát triển. Tuy nhiên, lợi thế của tỉnh khi ấy vẫn chủ yếu tập trung vào khai thác than và một số ngành công nghiệp truyền thống. Yêu cầu đặt ra trong giai đoạn 2001-2005 vì thế không chỉ là tăng trưởng nhanh hơn, mà còn phải mở rộng không gian và tạo thêm động lực cho tăng trưởng.

Kinh tế biển và hệ thống cảng ngày càng phát triển. Các cảng Cái Lân, B12, Mũi Chùa, Vạn Gia, Cửa Ông được đầu tư, nâng cấp, tạo thêm năng lực kết nối hàng hóa, thúc đẩy thương mại, công nghiệp và mở rộng quan hệ kinh tế của tỉnh với các địa phương trong nước và quốc tế.

Bến xe Móng Cái năm 2001.

Bến xe Móng Cái năm 2001.

Một loạt công trình giao thông được triển khai trong cùng thời kỳ đã tạo nên mạng lưới kết nối rộng hơn. Tuyến Quốc lộ 18A đoạn Mông Dương - Móng Cái dài 117km được nâng cấp; đường ra đảo Tuần Châu được hoàn thiện; đường bao biển Hùng Thắng được xây dựng. Nhiều cây cầu như Sông Chanh, Hòa Bình, Pắc Cặm, Pắc Hoóc, Ba Chẽ 2, Dân Tiến, Hà Cối được xây dựng; cầu Vân Đồn, cầu Bang được triển khai thi công. Ở khu vực nông thôn, miền núi và hải đảo, mạng lưới giao thông cũng có bước phát triển mạnh. Toàn tỉnh hoàn thành 510km đường giao thông huyện, 1.162km đường giao thông nông thôn và 36km đường giao thông trên các đảo.

Lễ cắm mốc quốc giới đầu tiên trên đất liền Việt Nam-Trung Quốc tại Cửa khẩu quốc tế Móng Cái ngày 27/12/2001.

Lễ cắm mốc quốc giới đầu tiên trên đất liền Việt Nam-Trung Quốc tại Cửa khẩu quốc tế Móng Cái ngày 27/12/2001.

Ngày 30/11/2001, Ban Thường vụ Tỉnh ủy ban hành Nghị quyết 08-NQ/TU về đổi mới và phát triển du lịch Quảng Ninh giai đoạn 2001-2010. Đây là một dấu mốc cho thấy du lịch không còn chỉ được nhìn như một ngành khai thác cảnh quan, mà từng bước được đặt trong tư duy phát triển kinh tế - dịch vụ.

Cùng với Hạ Long, Móng Cái nổi lên như một cực phát triển mới. Ngày 27/12/2001, cột mốc biên giới quốc gia 1369 tại Cửa khẩu quốc tế Móng Cái được khánh thành. Đây là dấu mốc quan trọng trong công tác quản lý, bảo vệ biên giới, đồng thời khẳng định vị trí chiến lược của Móng Cái trong không gian phát triển kinh tế đối ngoại của Quảng Ninh. Quan điểm của tỉnh là xây dựng Móng Cái trở thành trung tâm thương mại lớn có tính quốc tế, một thị trường có sức cạnh tranh cao, hệ thống dịch vụ đồng bộ, đa dạng và phong phú.

Cầu Pắc Hoóc trên tuyến Quốc lộ 18C nối huyện Tiên Yên - Bình Liêu đầu những năm 2000.

Cầu Pắc Hoóc trên tuyến Quốc lộ 18C nối huyện Tiên Yên - Bình Liêu đầu những năm 2000.

Trong giai đoạn 2001-2005, GDP của Quảng Ninh tăng bình quân 12,75%/năm. Trong đó, giá trị sản xuất công nghiệp tăng 20,1%/năm; khu vực dịch vụ tăng khoảng 15,5%/năm. GDP bình quân đầu người năm 2005 đạt 726 USD. Tổng vốn đầu tư toàn xã hội trong 5 năm đạt khoảng 49.700 tỷ đồng.

Đây cũng là thời kỳ Quảng Ninh chú trọng hơn đến phát triển xã hội. Công tác giải quyết việc làm, giảm nghèo, giáo dục, y tế và đầu tư cho vùng khó khăn được quan tâm. Công tác cải cách hành chính và xây dựng chính quyền được tập trung vào cải cách thể chế, tổ chức bộ máy quản lý, tăng cường việc phân cấp cho địa phương, chú trọng cải cách thủ tục hành chính. Tỉnh đã xây dựng kế hoạch thực hiện cải cách hành chính 10 năm 2001-2010 và kế hoạch triển khai cụ thể hàng năm.

Nhìn lại giai đoạn 2001-2005, có thể thấy đây là giai đoạn Quảng Ninh tích lũy thêm nguồn lực và kinh nghiệm để bước sang một giai đoạn phát triển mới sau năm 2005 - giai đoạn mà yêu cầu chuyển dịch cơ cấu, nâng cao chất lượng tăng trưởng và khai thác hiệu quả hơn các lợi thế khác biệt của từng vùng ngày càng trở nên rõ nét.

Giai đoạn 2006-2010: Tăng trưởng cao, tạo nền tảng phát triển

Giai đoạn 2006-2010, Quảng Ninh duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế cao, từng bước mở rộng quy mô nền kinh tế và chuyển dịch cơ cấu theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Cùng với phát triển công nghiệp, dịch vụ, tỉnh tập trung đầu tư kết cấu hạ tầng, cải thiện đời sống nhân dân, củng cố quốc phòng, an ninh và xây dựng hệ thống chính trị. Những kết quả đạt được đã tạo thêm nguồn lực và điều kiện để Quảng Ninh bước vào giai đoạn phát triển tiếp theo.

Trong 5 năm, GDP của tỉnh tăng bình quân 12,7%/năm, thuộc nhóm địa phương có tốc độ tăng trưởng cao của cả nước. Quy mô GDP năm 2010 gấp 1,8 lần năm 2005; GDP bình quân đầu người đạt 24,666 triệu đồng, tương đương khoảng 1.300 USD, gấp 2,14 lần so với năm 2005. Cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo hướng giảm dần tỷ trọng nông, lâm nghiệp, thủy sản, tăng tỷ trọng công nghiệp, xây dựng và dịch vụ. Đến năm 2010, công nghiệp - xây dựng chiếm 54,76%, dịch vụ chiếm 39,8%, nông - lâm - ngư nghiệp chiếm 5,6%.

Ngày 2/12/2006, cầu Bãi Cháy đã được khánh thành và đưa vào sử dụng.

Ngày 2/12/2006, cầu Bãi Cháy đã được khánh thành và đưa vào sử dụng.

Nguồn thu ngân sách và vốn đầu tư toàn xã hội tăng mạnh, tạo điều kiện cho tỉnh triển khai các chương trình phát triển. Tổng thu ngân sách nhà nước trong 5 năm đạt 69.869 tỷ đồng, tăng bình quân 29,4%/năm, đưa Quảng Ninh vào nhóm 6 địa phương có số thu ngân sách cao nhất cả nước. Tổng vốn đầu tư toàn xã hội đạt 139.382 tỷ đồng, tăng bình quân 28,2%/năm. Tỉnh thu hút 66 dự án đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), với tổng vốn đăng ký 3,38 tỷ USD.

Công nghiệp tiếp tục giữ vai trò chủ lực trong cơ cấu kinh tế. Giá trị sản xuất công nghiệp tăng bình quân 15,8%/năm. Bên cạnh khai thác than, tỉnh từng bước mở rộng công nghiệp chế biến, chế tạo, hình thành các trung tâm sản xuất nhiệt điện, xi măng, cơ khí và đóng tàu. Trong nông nghiệp, giá trị sản xuất nông, lâm nghiệp và thủy sản tăng bình quân 6,7%/năm.

Bên cạnh đó, ngành dịch vụ từng bước mở rộng, trở thành một động lực tăng trưởng quan trọng. Giá trị tăng thêm của ngành tăng bình quân 18,2%/năm; kim ngạch xuất khẩu trong 5 năm đạt 8.589 triệu USD, tăng bình quân 19,3%/năm. Du lịch tiếp tục khai thác lợi thế Di sản thiên nhiên thế giới Vịnh Hạ Long, thu hút gần 21 triệu lượt khách trong cả giai đoạn, tăng bình quân 15,3%/năm. Cuộc vận động bầu chọn Vịnh Hạ Long trở thành Kỳ quan thiên nhiên thế giới được triển khai rộng rãi, thu hút sự quan tâm của đông đảo người dân trong nước và quốc tế. Hoạt động cảng biển, xuất nhập khẩu cũng phát triển, với lượng hàng hóa thông qua cảng đạt 39 triệu tấn vào năm 2010.

Cùng với phát triển kinh tế, Quảng Ninh tập trung đầu tư kết cấu hạ tầng giao thông, thủy lợi và đô thị. Nhiều công trình quan trọng được hoàn thành, đưa vào sử dụng, trong đó có cầu Bãi Cháy, cầu Bang, Quốc lộ 18 đoạn Mông Dương - Móng Cái và các tuyến đường 337, 329, 334. Các tuyến đường kết nối khu vực biên giới, khu kinh tế cửa khẩu Bắc Phong Sinh, Hoành Mô và Khu công nghiệp Hải Hà cũng được đầu tư. Hệ thống giao thông được cải thiện góp phần kết nối các địa bàn, phục vụ vận chuyển hàng hóa, đi lại của nhân dân và hoạt động giao thương.

Đua thuyền tại lễ hội du lịch Hạ Long 2009.

Đua thuyền tại lễ hội du lịch Hạ Long 2009.

Trên lĩnh vực văn hóa - xã hội, giáo dục tiếp tục được củng cố, mạng lưới trường lớp được đầu tư, chất lượng dạy và học từng bước nâng lên. Quảng Ninh giữ vững chuẩn phổ cập giáo dục tiểu học, hoàn thành phổ cập trung học cơ sở; tỷ lệ trường đạt chuẩn quốc gia đạt 45%. Tỷ lệ lao động qua đào tạo đạt 48%, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực phục vụ sản xuất và phát triển kinh tế. Ngành y tế có chuyển biến rõ nét về mạng lưới chăm sóc sức khỏe ban đầu. 100% trạm y tế xã cơ bản hoàn thành mục tiêu đạt chuẩn quốc gia, sớm hơn kế hoạch 5 năm. Công tác giảm nghèo được triển khai đồng bộ, đưa tỷ lệ hộ nghèo từ trên 10% xuống còn 4,09% vào năm 2010. Đặc biệt, tỉnh hoàn thành kiên cố hóa 3.616 căn nhà cho hộ nghèo, sớm hơn 2 năm so với yêu cầu của Chính phủ.

Công tác xây dựng Đảng và hệ thống chính trị được chú trọng. Cuộc vận động “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” được triển khai rộng khắp, gắn với nhiệm vụ chính trị của các địa phương, cơ quan, đơn vị. Công tác tổ chức, cán bộ, quy hoạch và luân chuyển cán bộ được đổi mới; tỉnh thí điểm mô hình Bí thư Đảng ủy đồng thời là Chủ tịch UBND cấp xã tại 21 đơn vị, góp phần thử nghiệm phương thức tổ chức và nâng cao trách nhiệm người đứng đầu. Quốc phòng, an ninh được giữ vững, trật tự an toàn xã hội được bảo đảm, chủ quyền biên giới, biển đảo được quản lý, bảo vệ.

Giai đoạn 2011-2015: Đổi mới tư duy, mở đường cho mô hình tăng trưởng mới

Giai đoạn 2011-2015 đánh dấu bước chuyển quan trọng trong tư duy phát triển của Quảng Ninh. Từ khai thác những tiềm năng sẵn có sang chủ động khơi thông và tạo dựng những động lực tăng trưởng mới. Đó là quá trình đổi mới, sáng tạo về thể chế, mô hình và cách làm, tạo cú huých cho Quảng Ninh chuyển dịch từ “nâu” sang “xanh”, mở đường cho một giai đoạn phát triển mới.

Quảng Ninh bắt đầu đổi mới phương thức thu hút đầu tư bằng việc thành lập Ban Xúc tiến và Hỗ trợ đầu tư (IPA). Ngày 24/2/2012, mô hình này được giới thiệu tại Hội nghị Xúc tiến đầu tư Quảng Ninh. Ngày 8/3/2012, UBND tỉnh ban hành Quyết định số 504/QĐ-UBND chính thức thành lập IPA Quảng Ninh, trở thành địa phương đầu tiên trong cả nước có cơ quan chuyên trách về xúc tiến và hỗ trợ đầu tư trực thuộc UBND tỉnh. IPA thực hiện nhiệm vụ kết nối, hướng dẫn, hỗ trợ nhà đầu tư, góp phần cải thiện môi trường kinh doanh và nâng cao hiệu quả thu hút vốn đầu tư.

Lãnh đạo Trung ương, tỉnh Quảng Ninh tham quan gian hàng hội chợ OCOP

Lãnh đạo Trung ương, tỉnh Quảng Ninh tham quan gian hàng hội chợ OCOP

Cải cách hành chính cũng được đẩy mạnh với việc thành lập Trung tâm Hành chính công. Ngày 28/6/2013, UBND tỉnh ban hành Quyết định số 1648/QĐ-UBND về thí điểm thành lập Trung tâm Hành chính công tỉnh, chính thức vận hành từ tháng 3/2014. Ngày 28/10/2015, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1831/QĐ-TTg phê duyệt thí điểm thành lập Trung tâm Hành chính công tỉnh Quảng Ninh trực thuộc UBND tỉnh. Việc tập trung giải quyết thủ tục hành chính tại một đầu mối giúp người dân, doanh nghiệp giảm thời gian, chi phí đi lại, đồng thời tăng tính công khai, minh bạch trong hoạt động của cơ quan công quyền.

Trong xây dựng nông thôn mới, ngày 23/10/2013, UBND tỉnh ban hành Quyết định số 2901/QĐ-UBND phê duyệt Đề án “Quảng Ninh - Mỗi xã, phường một sản phẩm” giai đoạn 2013-2016. Quảng Ninh là địa phương đầu tiên trong cả nước triển khai OCOP theo mô hình quốc tế, xây dựng hệ thống tổ chức và phương thức thực hiện đồng bộ. Chương trình tập trung phát triển sản phẩm đặc trưng của từng địa phương, chuẩn hóa quy trình sản xuất, nâng cao chất lượng, giá trị hàng hóa nông, lâm, thủy sản. Qua đó, nhiều sản phẩm địa phương có điều kiện mở rộng thị trường, tạo thêm việc làm và thu nhập cho người dân nông thôn.

Cán bộ Trung tâm Hành chính công tỉnh giải quyết thủ tục hành chính cho người dân.

Cán bộ Trung tâm Hành chính công tỉnh giải quyết thủ tục hành chính cho người dân.

Quảng Ninh cũng chủ động đổi mới cách huy động vốn đầu tư phát triển hạ tầng. Ngày 5/12/2013, Tỉnh ủy ban hành Nghị quyết số 10-NQ/TU về thí điểm áp dụng hình thức đối tác công - tư (PPP), với các mô hình “Đầu tư công - quản lý tư”, “Đầu tư tư - sử dụng công”. Chủ trương này mở rộng sự tham gia của doanh nghiệp vào đầu tư hạ tầng, giảm áp lực cho ngân sách nhà nước. Ngày 13/9/2014, cao tốc Hạ Long - Hải Phòng được khởi công, đánh dấu bước triển khai cụ thể chủ trương huy động nguồn lực xã hội cho các công trình giao thông trọng điểm. Đây là tuyến cao tốc đầu tiên do cấp tỉnh chủ động huy động nguồn lực triển khai, mở ra cách làm mới trong đầu tư kết cấu hạ tầng của Quảng Ninh.

Cùng ngày 13/9/2014, Quảng Ninh công bố 7 quy hoạch chiến lược trên các lĩnh vực: Phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng, du lịch, môi trường, sử dụng đất, khoa học và công nghệ, nguồn nhân lực. Quá trình xây dựng quy hoạch có sự tham gia tư vấn của các tổ chức quốc tế như McKinsey, BCG, Nikken Sekkei, Nippon Koei... Việc xây dựng đồng bộ các quy hoạch giúp Quảng Ninh xác định rõ không gian, lĩnh vực ưu tiên và định hướng phân bổ nguồn lực. Đặc biệt, định hướng chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ “nâu” sang “xanh” được xác lập rõ hơn, gắn phát triển công nghiệp với bảo vệ môi trường, mở rộng các ngành dịch vụ, du lịch và kinh tế biển.

Tuyến cao tốc Hạ Long - Hải Phòng được triển khai theo mô hình PPP.

Tuyến cao tốc Hạ Long - Hải Phòng được triển khai theo mô hình PPP.

Đổi mới phương thức lãnh đạo, tổ chức bộ máy cũng được Quảng Ninh đặt ra trong giai đoạn này. Năm 2013-2014, tỉnh xây dựng, thảo luận Đề án 25 về đổi mới phương thức, nâng cao năng lực lãnh đạo, tinh giản tổ chức bộ máy và biên chế. Ngày 3/3/2015, Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh ban hành Nghị quyết số 19-NQ/TU thông qua Đề án 25. Việc rà soát, sắp xếp các cơ quan Đảng, chính quyền, đoàn thể hướng tới giảm đầu mối, khắc phục chồng chéo chức năng, nhiệm vụ, nâng cao hiệu quả hoạt động và sử dụng ngân sách.

7 Quy hoạch chiến lược quan trọng.

7 Quy hoạch chiến lược quan trọng.

Những đổi mới về xúc tiến đầu tư, cải cách hành chính, phát triển sản phẩm địa phương, huy động vốn và quy hoạch chiến lược đã tạo chuyển biến trong phương thức quản lý, điều hành và tổ chức phát triển của Quảng Ninh. Định hướng chuyển đổi từ mô hình tăng trưởng “nâu” sang “xanh” cũng được cụ thể hóa bằng các chủ trương và chương trình hành động, tạo cơ sở để tỉnh tiếp tục triển khai những dự án hạ tầng lớn, mở rộng không gian phát triển và nâng cao chất lượng tăng trưởng trong các giai đoạn tiếp theo.

Giai đoạn 2016–2020: Bứt phá hạ tầng, mở rộng không gian phát triển

Giai đoạn 2016–2020, Quảng Ninh tập trung đầu tư hạ tầng giao thông, sắp xếp đơn vị hành chính, mở rộng không gian đô thị và đẩy mạnh cải cách hành chính, qua đó tạo nền tảng cho phát triển kinh tế - xã hội và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.

Hạ tầng hiện đại tại Cảng hàng không quốc tế Vân Đồn.

Hạ tầng hiện đại tại Cảng hàng không quốc tế Vân Đồn.

Giai đoạn này, Quảng Ninh xác định đầu tư kết cấu hạ tầng là nhiệm vụ quan trọng, tập trung triển khai các dự án lớn như cao tốc Hạ Long - Hải Phòng, cầu Bạch Đằng và cao tốc Hạ Long - Vân Đồn. Ngày 1/9/2018, cao tốc Hạ Long - Hải Phòng và cầu Bạch Đằng được đưa vào khai thác. Tuyến dài 24,6km, quy mô 4 làn xe, vận tốc thiết kế 100km/h; trong đó đoạn Hạ Long - cầu Bạch Đằng dài 19,3km có tổng vốn 6.416 tỷ đồng, cầu Bạch Đằng và đường dẫn, nút giao dài 5,3km đầu tư theo hình thức BOT, vốn 7.277 tỷ đồng.

Việc đưa các tuyến cao tốc vào khai thác đã rút ngắn đáng kể thời gian, khoảng cách kết nối của Quảng Ninh. Tuyến Hạ Long - Hải Phòng giảm quãng đường Hạ Long - Hà Nội từ khoảng 180km xuống 130km, thời gian di chuyển từ 3,5 giờ xuống 1,5 giờ; Hạ Long - Hải Phòng từ 75km xuống 25km. Cùng với cao tốc Hạ Long - Vân Đồn, đầu năm 2019, tuyến Hải Phòng - Hạ Long - Vân Đồn dài khoảng 85km được khai thác toàn tuyến, tăng cường kết nối trung tâm tỉnh với Vân Đồn và khu vực phía Đông.

Cảng hàng không quốc tế Vân Đồn.

Cảng hàng không quốc tế Vân Đồn.

Một điểm nổi bật trong đầu tư hạ tầng giai đoạn này là Quảng Ninh huy động hiệu quả nguồn lực ngoài ngân sách. Cảng hàng không quốc tế Vân Đồn có tổng vốn 7.463 tỷ đồng, trong đó ngân sách tỉnh bố trí 734 tỷ đồng cho bồi thường, GPMB và rà phá bom mìn, phần còn lại do nhà đầu tư thực hiện. Khởi công quý I/2016, sân bay có đường cất, hạ cánh dài 3.600m, công suất thiết kế đến năm 2020 đạt 2,5 triệu hành khách/năm.

Ngày 30/12/2018 trở thành một mốc quan trọng khi Quảng Ninh đồng thời khai trương Cảng hàng không quốc tế Vân Đồn, Cảng tàu khách quốc tế Hạ Long và thông tuyến cao tốc Hạ Long - Vân Đồn. Việc đưa vào khai thác các công trình này bổ sung các phương thức kết nối đường bộ, đường hàng không và đường biển cho tỉnh.

Cao tốc Hạ Long - Hải Phòng đã rút ngắn thời gian di chuyển từ Hà Nội - Hạ Long xuống còn 1 giờ 45 phút, góp phần kết nối Quảng Ninh với nhiều địa bàn khác nhanh chóng, thuận lợi.

Cao tốc Hạ Long - Hải Phòng đã rút ngắn thời gian di chuyển từ Hà Nội - Hạ Long xuống còn 1 giờ 45 phút, góp phần kết nối Quảng Ninh với nhiều địa bàn khác nhanh chóng, thuận lợi.

Cùng với đầu tư hạ tầng, Quảng Ninh triển khai việc sắp xếp đơn vị hành chính, trong đó có chủ trương nhập huyện Hoành Bồ vào TP Hạ Long.

Ngày 2/10/2019, Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh ban hành Nghị quyết số 18-NQ/TU về mở rộng địa giới hành chính, không gian phát triển TP Hạ Long và huyện Hoành Bồ. Từ ngày 1/1/2020, việc sáp nhập chính thức thực hiện theo Nghị quyết 837/NQ-UBTVQH14, đưa toàn bộ 843,54km² diện tích tự nhiên và 51.003 người của huyện Hoành Bồ vào TP Hạ Long. Sau sáp nhập, thành phố có diện tích 1.119,12km², dân số 300.267 người, tạo không gian quản lý thống nhất và cơ sở để tổ chức lại quy hoạch, hạ tầng, phát triển kinh tế - xã hội theo quy mô mới.

Một nội dung được Quảng Ninh tập trung thực hiện trong giai đoạn 2016–2020 là cải cách hành chính và cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh. Năm 2017, Chỉ số cải cách hành chính (PAR Index) của Quảng Ninh lần đầu đứng đầu cả nước. Tỉnh đạt 89,45/100 điểm, trong đó chỉ số cải cách thủ tục hành chính đạt 14,5/14,5 điểm; chỉ số tác động của cải cách hành chính đến người dân, tổ chức và phát triển kinh tế - xã hội đạt 15,5/15,5 điểm. Cùng năm, PAPI của tỉnh tăng 30 bậc so với năm 2016, vào nhóm 2 của cả nước.

Các cán bộ tiếp nhận và giải quyết TTHC tại Trung tâm Phục vụ hành chính công tỉnh.

Các cán bộ tiếp nhận và giải quyết TTHC tại Trung tâm Phục vụ hành chính công tỉnh.

Kết quả này tiếp tục được duy trì trong những năm sau. Đến năm 2020, Quảng Ninh lần đầu đứng đầu cả nước ở cả 4 chỉ số PCI, PAR Index, SIPAS và PAPI. Trong đó, PCI và PAR Index giữ vị trí dẫn đầu 4 năm liên tiếp, từ 2017 đến 2020; SIPAS đứng đầu trong hai năm 2019 và 2020; PAPI lần đầu đứng đầu cả nước.

Giai đoạn 2016–2020, tốc độ tăng trưởng GRDP bình quân đạt 10,7%/năm, cao hơn mức 9,2%/năm của giai đoạn 2011–2015. Riêng năm 2020, dù chịu ảnh hưởng của dịch Covid-19, GRDP của tỉnh vẫn tăng 10,05%.

Nhìn lại giai đoạn 2016–2020, Quảng Ninh tập trung đầu tư hạ tầng giao thông, mở rộng không gian phát triển, đồng thời đẩy mạnh cải cách hành chính, nâng cao chất lượng điều hành. Những kết quả đạt được tạo nền tảng để tỉnh tiếp tục khai thác hiệu quả hạ tầng, tổ chức không gian đô thị và duy trì chất lượng cải cách trong các giai đoạn tiếp theo.

Giai đoạn 2021-2025: Khẳng định vị thế cực tăng trưởng phía Bắc

Giai đoạn 2021-2025 đánh dấu bước phát triển mới của Quảng Ninh với tốc độ tăng trưởng cao, quy mô kinh tế được mở rộng, hạ tầng ngày càng đồng bộ và không gian phát triển được khai thác hiệu quả. Những kết quả trên nhiều lĩnh vực đã củng cố nền tảng, tạo thêm dư địa và động lực để Quảng Ninh bước vào giai đoạn phát triển mới.

Diện mạo đô thị Quảng Ninh ngày càng khang trang, hiện đại.

Diện mạo đô thị Quảng Ninh ngày càng khang trang, hiện đại.

Giai đoạn 2021-2025, GRDP của Quảng Ninh tăng bình quân 10,4%/năm, gấp 1,7 lần bình quân chung cả nước. Năm 2025, GRDP tăng 11,89%, cao nhất giai đoạn và dẫn đầu cả nước. Quy mô nền kinh tế đạt 368.445 tỷ đồng, gấp 1,8 lần năm 2020; GRDP bình quân đầu người đạt 10.402 USD, gấp 2,08 lần bình quân chung cả nước.

Cơ cấu kinh tế tiếp tục chuyển dịch theo hướng tăng tỷ trọng công nghiệp, dịch vụ. Năm 2025, khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản chiếm 4,63%; công nghiệp và xây dựng 46,18%; dịch vụ và thuế sản phẩm 49,19%. Trong đó, riêng dịch vụ chiếm 37,81%, công nghiệp chế biến, chế tạo tăng 33,69%; năng suất lao động xã hội tăng 13,4%. Giai đoạn 2021-2025, Quảng Ninh thu hút khoảng 9,77 tỷ USD vốn FDI, gấp 5,1 lần giai đoạn 2016-2020. Tổng thu ngân sách nhà nước giai đoạn này đạt 302.000 tỷ đồng, bằng 1,42 lần giai đoạn trước. Riêng năm 2025 đạt 85.050 tỷ đồng, cao nhất từ trước đến nay, đứng thứ 6/34 tỉnh, thành phố.

Một góc cao tốc Vân Đồn – Móng Cái, Quảng Ninh.

Một góc cao tốc Vân Đồn – Móng Cái, Quảng Ninh.

Đặc biệt, trong giai đoạn này, Quảng Ninh có sự phát triển vượt bậc về hạ tầng giao thông. Tháng 9/2022, khi cao tốc Vân Đồn - Móng Cái hoàn thành, Quảng Ninh hoàn thành trục cao tốc dọc tỉnh dài 176km, gồm các tuyến Hạ Long - Hải Phòng, Hạ Long - Vân Đồn và Vân Đồn - Móng Cái. Từ 2021-2025. Năm 2024, Quảng Ninh và Hải Phòng đã chính thức hoàn thành và đưa cầu Bến Rừng cùng đường nối vào khai thác. Tháng 7/2024 Quảng Ninh tiếp tục đưa tỉnh lộ 342 nối Hạ Long - Ba Chẽ - Lạng Sơn vào khai thác. Giai đoạn 2021-2025 Quảng Ninh bố trí gần 60.000 tỷ đồng cho phát triển hạ tầng giao thông kết nối liên vùng

Tuyến đường thôn 4, xã Hải Lạng được đầu tư xây dựng khang trang, góp phần hoàn thiện hạ tầng giao thông và diện mạo nông thôn mới.

Tuyến đường thôn 4, xã Hải Lạng được đầu tư xây dựng khang trang, góp phần hoàn thiện hạ tầng giao thông và diện mạo nông thôn mới.

Ngày 11/2/2023, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 80/QĐ-TTg phê duyệt Quy hoạch tỉnh Quảng Ninh thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, xác định mục tiêu xây dựng Quảng Ninh trở thành cực tăng trưởng của khu vực phía Bắc, trung tâm phát triển năng động, toàn diện, trung tâm du lịch quốc tế, kinh tế biển và cửa ngõ của Vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ. Trong lĩnh vực nông thôn và an sinh xã hội, ngày 27/5/2025, Quảng Ninh được Thủ tướng Chính phủ công nhận hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới năm 2024; trước đó, đến cuối năm 2023, địa phương đã không còn hộ nghèo theo chuẩn nghèo đa chiều của Chính phủ, sớm 3 năm so với mục tiêu Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững giai đoạn 2021-2025. Chất lượng quản trị và điều hành tiếp tục được khẳng định qua các chỉ số đánh giá: năm 2021, Quảng Ninh đứng thứ 2 về PAR Index và dẫn đầu SIPAS; năm 2022 dẫn đầu cả 4 chỉ số PCI, PAR Index, SIPAS, PAPI; năm 2023 tiếp tục dẫn đầu PCI, PAR Index và SIPAS; năm 2024 đứng thứ 2 về PCI, dẫn đầu PAPI. Năm 2025, Quảng Ninh xếp thứ 2/34 địa phương ở cả PAR Index và SIPAS, đồng thời nằm trong nhóm 5 địa phương có chất lượng điều hành kinh tế “Tốt”.

Năm địa phương dẫn đầu nhóm chất lượng điều hành Tốt.

Năm địa phương dẫn đầu nhóm chất lượng điều hành Tốt.

Năm 2025, Quảng Ninh thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính và chuyển sang mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, tạo thay đổi căn bản về tổ chức bộ máy và không gian quản lý. Từ ngày 1/7/2025, 13 đơn vị hành chính cấp huyện kết thúc hoạt động; 171 đơn vị hành chính cấp xã được sắp xếp còn 54 đơn vị, gồm 30 phường, 22 xã và 2 đặc khu Vân Đồn, Cô Tô. Trong đó, nhiều xã, phường trước đây được hợp nhất, hình thành các đơn vị hành chính có quy mô diện tích và dân số lớn hơn; riêng đặc khu Vân Đồn và Cô Tô được thành lập trên cơ sở sắp xếp các đơn vị hành chính hiện hữu.

Việc chuyển sang mô hình chính quyền địa phương 2 cấp chấm dứt tầng nấc quản lý cấp huyện, đưa nhiệm vụ quản lý nhà nước và giải quyết thủ tục hành chính trực tiếp về cấp xã và cấp tỉnh. Bộ máy mới được kiện toàn, vận hành đồng loạt tại 54 xã, phường, đặc khu từ ngày 1/7/2025. Đây là thay đổi lớn trong tổ chức chính quyền, đồng thời mở ra yêu cầu tổ chức lại phương thức quản lý, phân bổ nguồn lực và cung ứng dịch vụ công phù hợp với quy mô địa bàn mới.

Năm 2026: Thành lập thành phố Quảng Ninh

Sau 40 năm thực hiện đường lối Đổi mới, với những bước chuyển mạnh mẽ về tư duy phát triển, kinh tế, hạ tầng và chất lượng quản trị, Quảng Ninh đã tạo dựng nền tảng và vị thế mới trong khu vực phía Bắc. Khát vọng xây dựng Quảng Ninh trở thành thành phố được nhiều thế hệ lãnh đạo và nhân dân vun đắp, đã trở thành hiện thực vào năm 2026. Đây là dấu mốc có ý nghĩa lịch sử, mở ra không gian phát triển mới, đặt ra yêu cầu và tầm nhìn cao hơn trong xây dựng thành phố xanh, văn minh, hiện đại, giàu bản sắc.

Ngày 7/4/2026, Bộ Chính trị ban hành Kết luận số 20-KL/TW về chủ trương thành lập thành phố Quảng Ninh trên cơ sở địa giới hành chính tỉnh Quảng Ninh. Kết luận định hướng xây dựng thành phố theo hướng xanh, văn minh, hiện đại, giàu bản sắc; tái cấu trúc không gian phát triển, tích hợp đô thị, biển, đảo, biên giới và di sản; mở rộng không gian tăng trưởng, lấy khoa học, công nghệ và chuyển đổi số làm động lực phát triển. Bộ Chính trị giao các cơ quan liên quan phối hợp với Quảng Ninh hoàn thiện hồ sơ, thủ tục, trình cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định trong năm 2026.

Đồng chí Tô Lâm, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước trao Nghị quyết của Quốc hội về thành lập thành phố Quảng Ninh cho lãnh đạo thành phố Quảng Ninh.

Đồng chí Tô Lâm, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước trao Nghị quyết của Quốc hội về thành lập thành phố Quảng Ninh cho lãnh đạo thành phố Quảng Ninh.

Ngày 27/7/2026: Chính phủ ban hành Nghị quyết số 202/NQ-CP, thông qua hồ sơ Đề án thành lập thành phố Quảng Ninh.

Ngày 24/8/2026: Tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI thông qua Nghị quyết số 36/2026/QH16 về việc thành lập thành phố Quảng Ninh trên cơ sở toàn bộ diện tích tự nhiên và quy mô dân số của tỉnh Quảng Ninh.

Ngày 28/8/2026: Quảng Ninh tổ chức Lễ công bố Nghị quyết của Quốc hội về thành lập thành phố Quảng Ninh và đón nhận Huân chương Lao động hạng Nhất.

Nhộn nhịp đô thị Quảng Ninh.

Nhộn nhịp đô thị Quảng Ninh.

Ngày 1/9/2026: Nghị quyết số 36/2026/QH16 có hiệu lực. Thành phố Quảng Ninh chính thức được thành lập, đánh dấu bước phát triển mới sau 63 năm kể từ ngày Quốc hội phê chuẩn hợp nhất tỉnh Hải Ninh và khu Hồng Quảng. Thành phố có diện tích tự nhiên 6.231,27km², dân số 1.523.400 người và 54 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 30 phường, 22 xã và 2 đặc khu Vân Đồn, Cô Tô.

Cùng chuyên mục