Khó từ nhiều phía

Ngư trường gần bờ tỉnh ta có độ sâu từ 30m nước trở vào là khu vực sinh sản, sinh trưởng khi còn nhỏ của các nhóm cá nổi, nơi thường xuyên cư trú của các loài cá tầng đáy vùng gần bờ. Tuy nhiên, hiện nay do sự phát triển quá nhanh của lực lượng khai thác thuỷ sản, đặc biệt là khai thác ven bờ đã dẫn đến nguy cơ suy kiệt nguồn lợi thuỷ sản trên vùng biển.

Trong một chuyến đi biển cùng với thanh tra của Chi cục Bảo vệ nguồn lợi và Thú y thuỷ sản chúng tôi đã gặp gia đình chị Nguyễn Thị Thuỷ (xã Phong Hải, Yên Hưng) đang đánh bắt thuỷ sản ở khu vực vịnh Bái Tử Long. 3 đứa con lớn của chị đang giúp bố mẹ kéo lưới, thả câu còn đứa bé ngồi trên mũi tàu tóc cháy nắng vàng hoe. Chị Thuỷ cho biết: Bố mẹ chị làm nghề biển, rồi chị lấy chồng cũng là dân đi biển, quanh năm lênh đênh trên sóng, chị có 5 đứa con, đứa lớn nhất đang ở Hà Nam (Yên Hưng) làm thuê cho một cơ sở đóng tàu thuyền còn 4 đứa tiếp theo chị đều cho đi biển, chưa đứa nào học hết lớp 8. Chồng chị là người duy nhất trong nhà “đọc thông, viết thạo” nhất nhưng khi phải ký tên vào biên bản vi phạm dùng dụng cụ cấm trong khai thác thuỷ sản anh loay hoay mãi không ký được tên mình. Hay như gia đình anh Nguyễn Văn Đâng quê ở huyện Yên Hưng đã nhiều năm làm nghề khai thác thuỷ sản trên khu vực Vịnh Hạ Long và vùng ven vịnh Bái Tử Long. Với chiếc tàu có công suất 35 CV cả gia đình anh 4 người cùng sinh sống trên đó. Ngày cũng như đêm anh và cậu con trai lớn thả lưới bắt cá, loại lưới anh dùng để đánh bắt mắt rất nhỏ vì vậy những con cá con tôm dù chỉ bé xíu cũng không thể thoát được. Cả ngày 4 người trong gia đình thay phiên nhau giăng lưới, tàu chạy khắp mặt vịnh nhưng cũng chỉ bắt được từ 2-5kg cá tạp các loại, hy hữu lắm vào ngày trở trời, động biển cá vào trong vịnh trú nhiều thì mới đánh bắt được 8-10kg. Cháu Thắng, con trai anh Đâng kể: Thỉnh thoảng cháu vẫn phải dùng bộ kích điện để bắt cá, tuy bắt được nhiều hơn nhưng chủ yếu là cá nhỏ còn cá to rất ít khi bắt được. Chị Tân vợ anh Đâng cho biết: Không phải lúc nào thả lưới cũng có cá, nguồn lợi ngày càng ít, có hôm thả cả ngày mà chỉ bắt được vài con cá dìa nhỏ xíu, nếu không dùng bộ kích điện bắt cá thì lấy gì mà bán để có tiền sinh sống. Gia đình tôi không có ruộng đất, không nghề nghiệp, không trình độ, cuộc sống của cả nhà chỉ còn biết trông chờ vào mấy con cá đánh bắt được hàng ngày này. Thỉnh thoảng cán bộ thuỷ sản kiểm tra có nhắc nhở yêu cầu không được dùng lưới mắt nhỏ và bộ kích điện để đánh bắt thuỷ sản. Chúng tôi cũng biết là cá bé phải để nó lớn nếu cứ khai thác tận diệt thì chẳng mấy mà cạn kiệt nhưng cuộc sống thúc bách và đây là kế sinh nhai của cả gia đình nên biết là sai nhưng đành phải vi phạm.

Trong công tác bảo vệ nguồn lợi thuỷ sản tuyên truyền được xác định là nhiệm vụ chính nhưng do trình độ ngư dân thấp, nhận thức về tầm quan trọng của việc bảo vệ duy trì nguồn lợi không cao, họ lại sống rải rác trên các vùng nước, vũng vịnh, bãi triều, vì vậy để tuyên truyền tác động được đến ý thức của từng ngư dân là một việc vô cùng khó. Trong khi đó cán bộ quản lý chuyên ngành các cấp, các tổ chức kinh tế - xã hội tuy đã nhận biết được tầm quan trọng, song chưa thực sự hiểu được vai trò, ý nghĩa của công tác bảo vệ nguồn lợi thuỷ sản. Vì vậy chưa có sự chỉ đạo, đầu tư thoả đáng cho công tác này, các giải pháp quản lý thường mang tính “xử lý tình huống” thiếu tầm nhìn xa và không mang tính chiến lược. Thiếu sự phối hợp giữa các cơ quan, ban ngành, địa phương trong việc tuyên truyền nâng cao nhận thức cho cộng đồng. Nguồn lợi đang bị suy giảm nhanh, kinh phí để xây dựng, thực hiện các đề án tái tạo nguồn giống không có. Những năm gần đây ngành thuỷ sản có tổ chức mỗi năm một lần thả tôm giống ra biển với mục đích nâng cao nhận thức của cộng đồng trong việc tái tạo nguồn lợi thuỷ sản. Nhưng việc làm này nhận được rất ít sự đồng tình hưởng ứng của ngư dân và chính quyền các cấp. Trước đây ngành Thuỷ sản đã xây dựng chương trình chuyển đổi nghề nghiệp cho lực lượng khai thác ven bờ để giảm áp lực, lực lượng khai thác ven bờ nhưng đến nay do chưa có kinh phí triển khai thực hiện, chưa có mô hình điểm nên chưa có chiếc tàu khai thác gần bờ nào được chuyển đổi hoạt động, chưa có ngư dân nào được bố trí nghề mới thay thế cho nghề khai thác mang tính tận diệt như hiện nay.

Nguồn lợi thuỷ sản không giống như các tài nguyên thiên nhiên khác khai thác đến đâu là hết đến đấy mà nguồn tài nguyên này nếu biết vừa khai thác vừa tái tạo thì biển sẽ vẫn là nơi nuôi sống nhiều thế hệ ngư dân. Vì vậy việc nâng cao nhận thức của cộng đồng ngư dân và các cấp chính quyền trong việc quản lý, bảo vệ nguồn lợi thuỷ sản vì sự phát triển bền vững trong giai đoạn hiện nay là rất cần thiết.