Vì đã nhận lời mời của cán bộ xã, nên hôm đó dù trời mưa, đoàn chúng tôi vẫn lên đường vào bản thăm các mô hình nuôi gà Tiên Yên của đồng bào dân tộc Dao tại ba thôn Khe Và - Pạc Sủi, Khe Muối và Nà Lộc, xã Yên Than. Cả đoàn gồm có 8 người: Anh Lê Văn Thắng, Giám đốc Kho bạc; anh Tô Tiến Hùng, Phó Ban Chỉ đạo thường trực chương trình 135 của huyện; 1 cán bộ ban, 2 cán bộ xã, 2 trưởng thôn và tôi. Con đường đi thật là vất vả.
Lúc đầu chúng tôi đi mỗi người một xe máy, cách thị trấn gần 2 cây số vì phải vượt qua sông nên chúng tôi phải gửi bớt xe lại, 2 người đi một xe. Đường rừng trời mưa trơn, một chân lúc nào cũng rê theo đường thế mà xe tôi vẫn bị “xoè” ra đường, áo ai cũng bị lấm lem. Chúng tôi tập trung tại nhà Quay Lềnh, Trưởng thôn Khe Và - Pạc Sủi và là Bí thư chi bộ của 3 thôn, đi bộ đến các hộ được đầu tư chăn nuôi. 3 thôn có tổng số 329 hộ gia đình. Yên Than từ năm 2006 không còn là xã đặc biệt khó khăn của tỉnh, nhưng hiện tại vẫn còn 3 thôn nằm trong đối tượng 2. Sau hai năm hết nguồn vốn chương trình 135 dành cho xã, năm 2008 được đầu tư tiếp từ nguồn vốn chương trình này để hỗ trợ sản xuất. Xã đã dành nguồn vốn này để đầu tư cho 3 thôn khôi phục giống gà Tiên Yên. Xã đầu tư thí điểm cho 30 hộ. Các hộ được đầu tư vốn nuôi từ 100-150 con. Mặc dù trời mưa đường trơn, từ nhà nọ sang nhà kia cách nhau một hai quả đồi, nhưng đoàn chúng tôi ai cũng hăng hái đi. Các chủ hộ nuôi vui mừng báo cáo với đoàn kết quả đầu tư. Gà Tiên Yên không chỉ đẹp về màu lông, kiểu dáng, mà thịt thơm, ngọt, da ròn, khi ăn không có cảm giác béo ngậy như giống gà khác. Đồng bào dân tộc thường nuôi gà thả đồi nhặt giun dế. Khi con gà đực đến tuổi thiến, sau 6 tháng đến một năm mới ăn thịt, trước khi ăn nhốt một tháng trên sàn không cho gà tiếp xúc với đất, cho gà ăn ngô, thóc luộc...
Trên đường đi đến các hộ, anh Hùng bảo tôi: “Đời sống của bà con đơn giản lắm em ạ. Nhà cửa chẳng tài sản nào có giá đến 1 triệu đồng, thậm chí người già và trẻ em áo ấm cũng chưa đủ mặc. Bình quân một thôn có 80 hộ vốn đầu tư mới được 10 hộ/thôn và chỉ có một số nhà có cuộc sống khá giả.
Thế nên các hộ được đầu tư có gần 3 triệu đồng, nhưng đến nay đàn gà đã có thể bán được khoảng từ 13 đến 15 triệu đồng. Cái thuận lợi cho xã đầu tư vào mô hình nuôi gà Tiên Yên ở các thôn là toàn bộ giống gà tự bà con đã gây được, thôn ít người qua lại, hàng ngày chỉ có các cô giáo vào bản dạy học, nên gà không có dịch. Anh Chìu Chăn Nàm, một chủ hộ nuôi nói với tôi: “Sang năm các chị vào đây có lẽ đàn gà sẽ gấp đôi gấp ba như thế này. Trước kia nuôi nhiều thì sợ không có gì cho nó ăn, nay được Nhà nước hỗ trợ thế này thì tốt quá. Kể ra được Nhà nước đầu tư thêm một máy ấp trứng cho các thôn thì càng hiệu quả hơn”. Anh Hùng cho biết Tết này, Văn phòng Uỷ ban sẽ giúp tiêu thụ hết số gà nuôi của thôn. Tôi bảo anh Hạnh, Phó Chủ tịch UBND xã: “Các anh đầu tư mô hình này là rất hợp lý. Bởi một số nơi hỗ trợ đầu tư cho bà con mua phân bón chỉ giải quyết được một phần khó khăn trước mắt, hiệu quả không rõ”. Anh Hạnh nói rõ thêm: “Ngay từ đầu năm, dù chưa tiến hành giải ngân được, nhưng xã đã có chương trình triển khai để bà con thực hiện nhân giống gà. Mỗi tháng cán bộ xã xuống một, hai lần để nắm tình hình thực hiện của bà con”.
Với tôi chuyến đi hôm nay thật là lý thú không phải chỉ là nhìn thấy hiệu quả của mô hình mà còn được đón nhận tình cảm của đồng bào dân tộc dành cho. Theo tâm sự của nhiều bạn trẻ, tài sản họ trước không có gì, nhưng nay đã có được một đàn gà trị giá trên chục triệu đồng. Và từ đây sẽ tiếp tục nhân thêm nhiều hộ khác trong thôn. Có điều khiến tôi trăn trở là làm gì để giữ được thương hiệu gà Tiên Yên trong bối cảnh gà nhập lậu nhiều, giá rẻ hơn. Các mô hình nuôi mới chỉ là theo tập quán chung của bà con từ trước, chuồng trại chưa được đảm bảo, gà rất có thể sinh bệnh, làm giảm hiệu quả mô hình, gây tư tưởng hoang mang cho bà con. Vì thế cán bộ xã nên hợp đồng với thú y huyện định kỳ xuống tiêm phòng cho gà, khuyên bà con không nên mua gà nơi khác về ăn; động viên nhân rộng các hộ có khả năng chăn nuôi, đầu tư thêm máy ấp trứng, hướng dẫn bà con làm chuồng đúng kỹ thuật.
