Không thể chậm trễ

Hiện nay, đã có hàng trăm ha lúa, ngô trên địa bàn tỉnh bị nhiễm bệnh vàng lùn, lùn xoắn lá và lùn sọc đen. Theo đánh giá của các cơ quan chuyên môn trong ngành bảo vệ thực vật thì đây là một loại dịch bệnh rất mới, mức độ gây hại lớn bởi khả năng lây lan nhanh và sẽ không cho thu hoạch ở 100% diện tích lúa, ngô bị nhiễm bệnh.

Đặc biệt, hiện nay loại dịch bệnh này chưa có thuốc chữa. Vì vậy, hơn bao giờ hết, công tác phòng chống dịch bệnh đang được các ngành chức năng và địa phương thực hiện quyết liệt.

Nông dân huyện Yên Hưng phun thuốc Bassa 50EC để dập dịch theo sự chỉ đạo của cơ quan chuyên môn.

Bệnh vàng lùn, lùn xoắn lá và lùn sọc đen lần đầu tiên bùng phát gây hại ở các tỉnh miền Bắc vào vụ mùa năm 2009, trong đó có Quảng Ninh. Thời điểm đó, dịch bệnh này xuất hiện trên phạm vi  toàn quốc với 19 tỉnh, thành phố có diện tích lúa, ngô bị nhiễm bệnh với tổng diện tích lên tới hàng chục nghìn ha. Phần lớn diện tích lúa, ngô nhiễm bệnh đều không cho thu hoạch. Trong vụ mùa năm 2009, diện tích lúa bị nhiễm các loại bệnh này trên phạm vi toàn tỉnh là 20,5 ha; tỷ lệ phổ biến 5-10% số khóm, cá biệt lên tới 30% số khóm. Vụ ngô đông 2009, đã có 6,5 ha ngô bị nhiễm bệnh lùn sọc đen, phần lớn diện tích ngô bị nhiễm bệnh đều là những diện tích trồng sau khi thu hoạch trà lúa xuân sớm.

Vụ xuân 2010, dịch bệnh này xuất hiện trở lại với diễn biến hết sức phức tạp và trên đà lây lan bùng phát ở diện rộng. Với điểm khởi phát tại thôn 5, xã Sông Khoai (Yên Hưng), đến nay dịch bệnh  đã xuất hiện tại hầu hết các huyện, thị xã, thành phố trong tỉnh từ Đông Triều đến Móng Cái với diện tích nhiễm bệnh lên tới gần 400 ha. Biểu hiện chung của các loại dịch bệnh này là cây nhiễm bệnh còi cọc không phát triển được. Lá lúa, ngô phát triển dị thường, chun lại, xoắn và có u sưng, bộ rễ kém phát triển. Khi bị bệnh sớm, cây thấp lùn, không trỗ bông được, nếu có trỗ thì bị nghẹn đòng và lép hạt. Cả 3 loại bệnh đều có những biểu hiện tương tự nhau. Riêng bệnh lùn sọc đen có triệu chứng đặc trưng là trên thân cây có các u sáp sần màu trắng hoặc đen chạy dọc gân ở mặt sau lá và các đốt thân cây. Đặc biệt, các loại bệnh này đều do rầy lưng trắng và rầy nâu nhỏ làm môi giới truyền bệnh và có khả năng lây truyền từ vụ này sang vụ khác với số lượng ngày một tích lũy.

Để kịp thời phát hiện sớm dịch bệnh, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã chỉ đạo Chi cục Bảo vệ thực vật tỉnh phối hợp với UBND các địa phương tăng cường kiểm tra đồng ruộng ngay từ đầu vụ để phát hiện sớm các ổ rầy, tổ chức lấy mẫu rầy, mẫu lúa gửi đi giám định. Ngay khi có kết quả giám định mẫu rầy, mẫu lúa tại địa bàn xã Sông Khoai (Yên Hưng) dương tính với vi rút lùn xoắn lá và lùn sọc đen, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Chi cục Bảo vệ thực vật tỉnh cùng với huyện Yên Hưng đã nhanh chóng tổ chức khoanh vùng lúa bị nhiễm bệnh và diện tích vùng đệm xung quanh. Theo đó, gần 300 người dân đã được huy động kịp thời để nhổ bỏ, vùi lấp những khóm lúa bị bệnh và phun thuốc trừ rầy đồng loạt cho hơn 80 ha lúa. Theo nhận định của các cơ quan chuyên môn, ổ dịch đầu tiên tại xã Sông Khoai (Yên Hưng) về cơ bản đã được dập hiệu quả. Các địa phương từ Đông Triều đến Móng Cái đều nhanh chóng thành lập Ban chỉ đạo phòng chống dịch bệnh; tập trung bám sát đồng ruộng, theo dõi giám sát tình hình dịch bệnh. Cùng với đó, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã có công điện yêu cầu các địa phương chủ động kiểm tra công tác phòng chống bệnh vàng lùn, lùn xoắn lá và lùn sọc đen. Chi cục Bảo vệ thực vật tỉnh đã kịp thời xây dựng các phương án phòng chống dịch bệnh, phổ biến xuống tất cả các địa phương, trong đó tập trung vào công tác tuyên truyền, tập huấn cho người dân, cán bộ nông nghiệp địa phương có những hiểu biết về dịch bệnh và kỹ thuật phòng trừ, xử lý.

Mặc dù dịch bệnh đã và đang tiếp tục lây lan rộng nhưng công tác phòng chống dịch cũng đang gặp không ít khó khăn. Việc trang bị hệ thống bẫy đèn để theo dõi diễn biến rầy phát tán, di trú nhằm khoanh vùng dịch bệnh, diệt trừ môi giới truyền bệnh chưa được quan tâm đầy đủ. Các văn bản chỉ đạo về việc xác định tỷ lệ bệnh, quy trình tiêu hủy làm cơ sở cho việc thực hiện công bố dịch, tiêu hủy cây trồng nhiễm bệnh, hỗ trợ nông dân có diện tích lúa, ngô bị tiêu hủy… chưa thống nhất. Việc kết quả xét nghiệm, giám định và trả lời kết quả chậm khiến cho việc chỉ đạo phòng chống dịch ở các địa phương không kịp thời.

Cũng do đây là những loại dịch bệnh mới nên nông dân trên địa bàn tỉnh chưa có kinh nghiệm phòng trừ xử lý. Một số địa phương có tư tưởng chủ quan, chưa chủ động trong công tác phòng chống dịch bệnh. Để phòng chống dịch bệnh hiệu quả, các địa phương cần đẩy mạnh công tác thông tin tuyên truyền, tập huấn cho nông dân hiểu biết về triệu chứng, tác hại của các loại dịch bệnh này, từ đó thực hiện các biện pháp phòng chống theo khuyến cáo của cơ quan chuyên môn; theo dõi, giám sát chặt chẽ diễn biến rầy và biểu hiện của bệnh trên đồng ruộng từ đó có biện pháp xử lý kịp thời. Chi cục Bảo vệ thực vật tỉnh làm tốt công tác dự tính, dự báo, thông báo kịp thời, chính xác tình hình phát sinh dịch bệnh để các địa phương có biện pháp phòng trừ hiệu quả; chuẩn bị đầy đủ các loại vật tư, để cung ứng cho các địa phương phục vụ công tác phòng chống dịch. Nghiên cứu bố trí cơ cấu giống, mùa vụ hợp lý theo hướng hạn chế tối đa diện tích xuân sớm, xuân trung, tăng diện tích xuân muộn, phát triển các giống có khả năng chống rầy để hạn chế sâu bệnh, dịch hại.

Bên cạnh đó, ngành và các đơn vị chức năng cần tăng cường hơn nữa công tác tuyên truyền, phổ biến về những triệu chứng của dịch bệnh cũng như hướng dẫn cụ thể cách phòng trừ hiệu quả. Đặc biệt, không thể chủ quan, kể cả những nơi chưa phát sinh dịch bệnh càng cần phải làm tốt công tác phòng chống. Có như vậy, kết quả sản xuất vụ mùa mới có cơ sở đạt mục tiêu kế hoạch một cách vững chắc.