Hơn một năm sau khi UBND tỉnh có Quyết định phê duyệt quy hoạch hệ thống giết mổ gia súc, gia cầm tập trung trên địa bàn tỉnh đến năm 2020, đánh giá công tác triển khai thực hiện của các địa phương tại Hội nghị sơ kết về kiểm tra, kiểm soát và cơ chế sử dụng phí kiểm soát giết mổ vệ sinh thú y vừa được tổ chức tại TP Hạ Long, đồng chí Nguyễn Quang Hưng, Phó Chủ tịch UBND tỉnh đã chỉ rõ: Các địa phương chưa quan tâm đến việc cần phải thực hiện ngay các biện pháp cấp bách đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm, phòng chống dịch bệnh lây lan từ gia súc, gia cầm sang con người, vì vậy sự vào cuộc rất hời hợt, chưa tích cực.
Giết mổ gia cầm thủ công không đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm hiện diễn ra phổ biến ở hầu hết các chợ trên địa bàn toàn tỉnh. (ảnh chụp tại chợ Giột,
thị trấn Đông Triều).
Tính đến nay toàn tỉnh mới chỉ có 3 lò giết mổ gia súc tập trung ở TP Hạ Long (lò mổ phường Yết Kiêu và lò mổ phường Hà Phong) và thị xã Cẩm Phả (lò mổ của Công ty Cổ phần Thái Hoà). Tất cả các lò mổ này đều do tư nhân bỏ vốn đầu tư xây dựng, diện tích đất từ 800-3.000 m2, công suất 100-300 con/ngày. Gọi là lò mổ giết mổ tập trung nhưng công suất cũng chỉ lớn hơn điểm giết mổ một chút, vẫn sử dụng phương thức giết mổ thủ công, hệ thống xử lý chất thải chủ yếu là bể chứa và bể lắng nên thường quá tải và gây ô nhiễm môi trường xung quanh. Bên cạnh đó có 745 điểm giết mổ nhỏ lẻ khác hình thành tự phát, nằm phân tán trong các khu dân cư, không đảm bảo điều kiện vệ sinh an toàn thực phẩm, không có sự kiểm tra vệ sinh trước và sau khi tiến hành giết mổ. Qua khảo sát của Viện Quy hoạch và Thiết kế nông thôn (Bộ NN&PTNT) thì các chất thải giàu chất hữu cơ trong quá trình giết mổ gia súc, gia cầm ở các điểm giết mổ nhỏ lẻ này không được xử lý, đổ chung với hệ thống nước thải khu dân cư và tích luỹ lâu ngày phân huỷ tạo ra các khí độc có mùi hôi như CH4, H2S, đây chính là môi trường tiềm ẩn của các bệnh truyền nhiễm, ảnh hưởng tới sức khoẻ và mỹ quan khu vực dân cư.
Theo quy hoạch đến năm 2020 trên phạm vi toàn tỉnh có 23 lò giết mổ gia súc, gia cầm tập trung, trước mắt trong giai đoạn 2006-2010 xây dựng các lò giết mổ tập trung ở các đô thị lớn, nơi tập trung đông dân cư đó là: Hạ Long, Cẩm Phả, Uông Bí, Móng Cái và thị trấn Mạo Khê (Đông Triều). Sau khi quy hoạch này được phê duyệt đã có 8 nhà đầu tư lập dự án xây dựng lò giết mổ tập trung, có công suất giết mổ 300-1.000 con gia súc/ngày và 2.000-3.000 con gia cầm/ngày theo 2 phương thức dây chuyền khép kín hiện đại và bán thủ công. Để hỗ trợ các tổ chức, cá nhân đầu tư vào lĩnh vực này cuối năm 2006 UBND tỉnh có Quyết định về khuyến khích đầu tư xây dựng cơ sở giết mổ, bảo quản chế biến gia súc, gia cầm và cơ sở chăn nuôi tập trung, công nghiệp trên địa bàn tỉnh. Cơ chế chính sách có, nhà đầu tư sẵn sàng nhưng khi triển khai đến các địa phương, ngành thì bị ách tắc lại. Qua tìm hiểu chúng tôi được biết, trong quá trình triển khai dự án chủ đầu tư gặp rất nhiều khó khăn, thời gian chờ đợi các cơ quan quản lý Nhà nước phê duyệt dự án rất lâu, phải đi lại nhiều lần. Khi làm dự án vì không có cơ quan đầu mối hướng dẫn nên thủ tục liên quan đến sở, ngành nào lại phải mất công chỉnh sửa lại dự án theo yêu cầu của sở, ngành đó nên chi phí rất tốn kém. Xây dựng lò giết mổ liên quan nhiều đến vấn đề đảm bảo vệ sinh môi trường nên yêu cầu về thủ tục này rất khắt khe trong khi các nhà đầu tư, phần lớn trước đây chính là chủ các cơ sở giết mổ nhỏ lẻ am hiểu các quy định của Nhà nước về môi trường, công nghệ xử lý còn hạn chế nên gặp rất nhiều khó khăn trong quá trình hoàn chỉnh dự án. Cùng với đó người dân nơi họ dự kiến xây dựng cơ sở không đồng tình vì lo sợ cơ sở sẽ gây ô nhiễm môi trường. Chính quyền địa phương không tích cực vào cuộc, bỏ mặc nhà đầu tư tự dàn xếp thuyết phục, thoả thuận với người dân nên đẩy nhiều nhà đầu tư vào tình thế tiến thoái lưỡng nan. Một số nhà đầu tư ngán ngẩm muốn bỏ dự án chuyển sang đầu tư vào lĩnh vực khác. Hiện nay nhu cầu của thị trường cần là thịt nóng (thịt sử dụng ngay không qua đông lạnh), gia súc thịt xong sau 10 phút phải có mặt ở chợ vì vậy điểm giết mổ phải gần đường giao thông, điện, nước thuận lợi, trong khi quỹ đất của các địa phương ở những địa điểm như thế này không còn. Có lẽ chính vì hàng loạt khó khăn trên nên đến nay UBND tỉnh mới phê duyệt và quyết định giao đất được cho 3 dự án: Nhà máy chế biến thực phẩm sạch tại xã Việt Hưng, chủ đầu tư là Công ty TNHH Hải Long; lò giết mổ tập trung tại phường Hà Phong, chủ đầu tư là ông Nguyễn Xuân Trường (TP Hạ Long); lò giết mổ gia súc, gia cầm tại phường Cẩm Thạch (thị xã Cẩm Phả) của Công ty TNHH Thái Hoà.
Theo tính toán của các nhà chuyên môn, trung bình một năm toàn tỉnh tiêu thụ 35.000-40.000 tấn thịt lợn hơi, trong những năm tiếp theo nhu cầu sẽ còn tăng thêm từ 5-10% vì ngành chăn nuôi trong tỉnh chưa đáp ứng đủ nhu cầu hàng năm phải nhập một lượng lớn thịt, sản phẩm gia cầm từ tỉnh ngoài vào nên việc vận chuyển, giết mổ, tiêu thụ diễn ra rất phức tạp, khó quản lý. Để đáp ứng nhu cầu về số lượng và an toàn vệ sinh thực phẩm của người tiêu dùng, hạn chế tối đa các lò mổ tư nhân nằm phân tán trong khu dân cư, các địa phương cần nhanh chóng triển khai xây dựng hệ thống lò giết mổ gia súc, gia cầm tập trung theo quy hoạch đã được UBND tỉnh phê duyệt. Đồng thời để đẩy nhanh tiến độ xây dựng cần chuẩn bị sẵn sàng quĩ đất sạch để cấp cho nhà đầu tư. Đã đến lúc phải sử dụng biện pháp mạnh, kiên quyết đóng cửa các điểm giết mổ gia súc, gia cầm không đạt tiêu chuẩn, điều kiện quy định gây ô nhiễm môi trường, đưa việc kinh doanh giết mổ gia súc, gia cầm vào nền nếp.
