Theo số liệu thống kê của Sở Công Thương, hiện trên địa bàn Quảng Ninh có hơn 140 cửa hàng kinh doanh xăng, dầu được cấp phép và trong đó có trên 30 cửa hàng kinh doanh xăng, dầu trên biển.
Ngoài những cửa hàng đã được cấp phép trên vẫn còn rất nhiều phương tiện tàu, thuyền từ 5-10 tấn chưa được cấp phép nhưng vẫn hoạt động kinh doanh buôn bán mặt hàng này. Mỗi ngày, các phương tiện nhỏ lẻ này vẫn cung cấp hàng nghìn lít xăng dầu cho các phương tiện tàu thuyền khác. Lợi nhuận thu được từ nghề này không nhỏ. Tuy nhiên, những hệ lụy từ công việc này cũng vì thế ngày một gia tăng.
Mua dầu từ các tàu bán dầu trên biển, ngư dân phải mua với giá cao hơn qui định của Nhà nước từ 1.500 - 2.000đồng/lít. Trong ảnh: Đội tàu đánh cá xa bờ của Vân Đồn.
Nghề cho lợi nhuận cao
Sau nhiều ngày nài nỉ, anh Nguyễn Văn H (TP Hạ Long) đã cho tôi được theo tàu của anh đi bán dầu với điều kiện không được “quay phim, chụp ảnh gì hết”.
Đúng hẹn tại khu vực đường bao biển Cột 5, phường Hồng Hà, anh H đón tôi bằng một chiếc mủng. Vì theo như anh H, tàu của anh đang “ở ngoài kia” và đã cập bờ tối hôm qua để bơm dầu. Theo tay anh chỉ, một chiếc tàu gỗ khoảng chục tấn đang đậu cách đó chừng vài trăm mét. Mươi phút chèo mủng, chúng tôi đã cập mạn.
Quả đúng như lời anh H, mọi công việc chuẩn bị đã hoàn tất, trên tàu có hơn chục thùng phuy, nhiều can nhỏ và chiếc bơm tay. Anh T, người lái tàu nghiêng chiếc can 20 lít rót sang can nhỏ hơn chui xuống hầm máy, lát sau một chậu dầu được đổ ngay xuống biển, dầu loang ra cả một khoảng rộng. Như hiểu ý tôi, anh H gãi đầu, cười nói “Thay dầu máy ấy mà, dầu cặn đổ đi chứ để lại thì khách hàng họ tưởng mình pha”.
Theo anh H, tàu của anh khoảng gần 1 tháng thay dầu máy một lần. Anh khẳng định thêm: “100% các tàu dưới 45 CV như tàu của tôi đều thay dầu máy kiểu như vậy”. Vừa san dầu sang các can nhỏ, anh H cho biết: “Vì là tàu nhỏ lại thêm vốn ít nên mỗi chuyến tôi chỉ lấy hơn chục phuy. Như chuyến này, tôi chỉ lấy được 12 thùng, mỗi thùng 220 lít và chỉ bán cho các thuyền chã quanh khu vực từ Cột 5 đến Cột 8. Chỉ khoảng 3-5 ngày là hết”. Theo anh H, nguồn cung cấp dầu cho những tàu bán lẻ như các anh rất nhiều, nhưng chủ yếu vẫn từ thị xã Cẩm Phả chuyển sang. Thời điểm này, anh H mua dầu với giá 19.100 đồng/lít và bán lại cho ngư dân với giá 420.000-450.000 đồng/can loại 20 lít (hay còn gọi là xách), mỗi “xách dầu” được lãi 30.000 đồng. Bình quân, mỗi tháng tàu anh H bán được gần 50 thùng, trừ chi phí, anh thu về hơn chục triệu đồng.
Trong khi đang chuyển dầu cho một thuyền cá, anh H chỉ cho tôi về phía một con tàu lớn cỡ vài trăm CV có biển đề công ty kèm theo biểu tượng Petrolimex với nhiều vòi hút. Anh H cho biết đây là tàu bán dầu cho các phương tiện lớn. Còn những thuyền đánh cá loại nhỏ thì đã có mạng lưới tàu đông đúc như của anh phục vụ suốt ngày đêm. Vừa nói, anh H vừa nhẩm tính chỉ quanh khu vực từ chợ Hạ Long 1 đến Cột 8 đã có 6 tàu dầu khác và bán dầu trên biển như anh buộc phải tuân thủ những quy định riêng, mỗi tàu có một “lãnh thổ” và khách hàng riêng, cần phải tuân thủ “kẻo mất nghiệp như chơi”-anh H khẳng định. Theo anh H, hiện tại bán dầu tại khu vực chợ Hạ Long 1 đang “bở nhất” vì ở đây, các tàu, thuyền cá loại nhỏ hàng ngày cập bến với số lượng đông đúc, tàu dầu không phải tìm khách mà khách chủ động đến mua. Tuy nhiên, khu vực này lại thuộc địa bàn của một số tàu khác.
Ngư dân Vân Đồn chuẩn bị dầu cho chuyến ra khơi.
Và những hệ lụy...
Qua kiểm tra của ngành chức năng, hiện nay ngoài các cửa hàng kinh doanh xăng dầu trên biển được cấp phép hoạt động thì hầu hết các phương tiện kinh doanh xăng dầu trên biển đều vi phạm các quy định như: không có giấy phép kinh doanh, không có phao quây chống dầu tràn, không có hệ thống thu gom, xử lý nước thải có dầu; phương tiện không đảm bảo kỹ thuật, an toàn và không được trang bị các thiết bị phòng chống cháy nổ…. Anh Hòa, chủ một nhà bè chuyên thu mua thủy hải sản tại thị xã Cẩm Phả cho biết: “Vừa thu mua thủy sản đồng thời tôi cũng cấp dầu cho các tàu khai thác. Phần lớn các tàu khai thác loại nhỏ không trực tiếp mua tại các cửa hàng kinh doanh xăng dầu trên biển mà chủ yếu mua từ các tàu dầu di động. Quá trình san rót từ thùng phuy sang các xách nhỏ khó tránh khỏi rơi vãi”. Và như vậy, việc các phương tiện kinh doanh, vận chuyển xăng dầu trên biển không đảm bảo kỹ thuật, an toàn, thiếu các thiết bị phòng chống cháy nổ luôn tiềm ẩn nhiều rủi ro và nguy cơ cháy nổ cao cũng như gây khó khăn cho công tác quản lý vệ sinh môi trường trên biển. Và trong thực tế, thời gian qua đã có không ít trường hợp xảy ra cháy, nổ ngay tại những tàu thuyền bán dầu trên biển.
Bên cạnh việc gây ô nhiễm môi trường, việc buôn bán xăng dầu ‘chui” đã trực tiếp “đội” giá xăng dầu cao hơn giá được Nhà nước quy định. Điều này gây không ít khó khăn đối với hoạt động sản xuất của bà con ngư dân. Theo quy định của Bộ Tài chính, giá bán lẻ xăng A92 là 21.300 đồng/lít, dầu diezel giá 21.100 đồng/lít, còn dầu hỏa giá 20.800 đồng/lít. Quy định là vậy, song thực tế bà con ngư dân vẫn phải mua xăng, dầu cao hơn với giá của nhà nước từ 1.500-2.000 đồng/lít. Anh Đức, chủ một tàu giã ván ở xã Phong Hải (Yên Hưng) đang neo đậu tại khu vực cảng Cái Rồng (Vân Đồn) cho biết: “Đã hơn một tháng nay tàu tôi nằm bờ không đi khai thác được. Trong khi giá dầu theo quy định của nhà nước 21.500 đồng/lít thì chúng tôi vẫn phải mua từ các tàu dầu với giá 450.000 đồng/xách. Chi phí cho một chuyến khai thác lên tới chục triệu đồng, nếu thời tiết không thuận lợi thì thua lỗ là điều khó tránh”.
Theo thống kê, mỗi ngày ở vùng biển Quảng Ninh có trên dưới 20.000 tàu, thuyền hoạt động (trong đó có trên 12.700 tàu, thuyền của Quảng Ninh). Và như vậy, mỗi ngày các phương tiện này cần hàng nghìn lít xăng, dầu. Đây là điều kiện thuận lợi cho các phương tiện nhỏ lẻ kinh doanh, buôn bán xăng dầu trái phép hoạt động. Thiết nghĩ, các ngành chức năng cần tăng cường hơn nữa công tác tuần tra, kiểm soát ngăn chặn việc buôn bán, kinh doanh xăng dầu trái phép diễn ra trên biển, góp phần đảm bảo môi trường biển cũng như đảm bảo quyền lợi cho bà con ngư dân.
