Liên hợp quốc chuẩn bị ra mắt diễn đàn mới nhằm ứng phó với những rủi ro từ việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong lĩnh vực quân sự, trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh chóng và làm gia tăng lo ngại về nguy cơ con người mất quyền kiểm soát.
Viện Nghiên cứu Giải trừ quân bị Liên hợp quốc (UNIDIR) dự kiến khởi động sáng kiến vào ngày 22/10, qua đó thiết lập diễn đàn quốc tế đầu tiên quy tụ các bên liên quan chủ chốt nhằm tìm giải pháp ứng phó với những nguy cơ từ AI trong quân sự.
Ngày 20/10, phát biểu tại cuộc họp báo của Liên hợp quốc, ông Robin Geiss, Giám đốc Viện Nghiên cứu Giải trừ quân bị Liên hợp quốc (UNIDIR), cảnh báo rằng AI đang ngày càng tham gia sâu vào các hoạt động quân sự, kể cả trong lĩnh vực hạt nhân, khiến vai trò kiểm soát và ra quyết định của con người có nguy cơ suy giảm.
Theo ông Geiss, hiện các chuyên gia vẫn chưa thể xác định chính xác mức độ rủi ro khi AI có thể tự hoạt động ngoài tầm kiểm soát của con người. Sáng kiến mới của Liên hợp quốc sẽ tập trung đánh giá nguy cơ này và tìm kiếm các biện pháp phòng ngừa.
Ông cho biết AI ngày càng hiện diện trong nhiều hoạt động quân sự, từ hệ thống cảnh báo sớm đến thu thập thông tin tình báo và trinh sát. Điều này khiến việc xác định thời điểm con người thực sự mất quyền kiểm soát trở nên khó khăn. Trong thời gian dài, nhiều bên tỏ ra do dự trước việc thiết lập các cơ chế kiểm soát AI. Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng về năng lực công nghệ và những tác động tiềm tàng đang làm thay đổi nhận thức của cộng đồng quốc tế.
"Chúng ta đang đứng trước một bước ngoặt. Đây là thời điểm phải hành động, bao gồm cả trong lĩnh vực AI quân sự", ông Geiss nhấn mạnh.
Giám đốc UNIDIR thừa nhận dù cuộc cạnh tranh toàn cầu giành vị trí dẫn đầu về AI đang tạo ra những trở ngại lớn đối với nỗ lực xây dựng cơ chế quản lý chung, nhưng những lo ngại về tác động của AI đã vượt qua ranh giới giữa các khối địa chính trị và thúc đẩy các cường quốc tìm kiếm giải pháp hợp tác.
Ông dẫn ra đề xuất hồi tháng trước về việc Mỹ và Trung Quốc thiết lập hệ thống cảnh báo an toàn AI nhằm phát hiện những vấn đề có thể đe dọa an ninh quốc gia.
Những rủi ro từ AI cũng là một trong những chủ đề nổi bật trong các bài phát biểu của lãnh đạo nhiều quốc gia thành viên Liên hợp quốc tại kỳ họp cấp cao thường niên hồi tháng 9/2026.
Mùa hè năm nay, UNIDIR thành lập Trung tâm Xuất sắc về AI, Hòa bình và An ninh (UNIDIR’s Center of Excellence on AI, Peace and Security), đánh dấu sự ra đời của nền tảng thường trực đầu tiên thuộc Liên hợp quốc chuyên nghiên cứu các vấn đề này. Theo ông Geiss, trung tâm nhận được nguồn tài trợ từ cả năm cường quốc hạt nhân gồm Mỹ, Nga, Trung Quốc, Anh và Pháp.
Ngày 22/10, UNIDIR sẽ khởi động một diễn đàn mới trong khuôn khổ trung tâm, quy tụ đại diện các bên liên quan từ nhiều quốc gia nhằm thảo luận và tìm giải pháp đối với việc sử dụng AI trong quân sự. Dù chưa công bố chi tiết về cơ chế hoạt động của diễn đàn, ông Geiss cho biết đây là một phần trong loạt sáng kiến về AI mà trung tâm triển khai trong tuần này.
Một sáng kiến khác sẽ tập trung vào vai trò của doanh nghiệp, hướng tới xây dựng khuôn khổ về trách nhiệm của ngành công nghiệp trong quá trình phát triển và ứng dụng AI. Theo Giám đốc UNIDIR, những quyết định của doanh nghiệp trong khâu thiết kế và phát triển công nghệ có ảnh hưởng trực tiếp đến độ tin cậy, khả năng dự đoán hoạt động và mức độ tuân thủ luật pháp quốc tế của các hệ thống quân sự ứng dụng AI.
Vì vậy, UNIDIR đang xây dựng bộ hướng dẫn tự nguyện, mang tính thực tiễn, nhằm khuyến khích doanh nghiệp phát triển AI có trách nhiệm, tuân thủ luật pháp quốc tế và bảo đảm quyền con người.
Trong tuần này, UNIDIR sẽ tham vấn các công ty công nghệ quốc phòng, nhà phát triển phần mềm, nhà thầu phụ, nhà đầu tư cùng nhiều bên liên quan khác. Các cuộc tham vấn còn có sự tham gia của đại diện chính phủ, tổ chức xã hội dân sự, giới học thuật và chuyên gia.
Bên cạnh đó, UNIDIR đang triển khai sáng kiến riêng nhằm ứng phó với nguy cơ các nhóm vũ trang lạm dụng AI. Ông Geiss cảnh báo một số nhóm vũ trang đã sử dụng công nghệ này để hỗ trợ lập kế hoạch tác chiến, triển khai hoạt động và bảo đảm hậu cần.
Nhấn mạnh tính cấp thiết của vấn đề, Giám đốc UNIDIR khẳng định cộng đồng quốc tế không thể tiếp tục xem nhẹ những rủi ro từ AI trong lĩnh vực quân sự. "Đã đến lúc tập hợp sức mạnh và trực tiếp đối mặt với những thách thức từ AI trong quân sự", ông Geiss nhấn mạnh.
