Theo báo cáo cập nhật về triển vọng khí hậu do Chương trình Môi trường Liên hợp quốc (UNEP) công bố ngày 21/10, nhiệt độ toàn cầu có thể tăng thêm khoảng 1,2°C so với hiện nay, ngay cả khi các quốc gia thực hiện đầy đủ cam kết cắt giảm khí thải gây hiệu ứng nhà kính, cao hơn 0,1°C so với dự báo năm 2025. UNEP nhận định những thay đổi trong chính sách khí hậu của Mỹ là một trong những nguyên nhân khiến triển vọng đạt các mục tiêu khí hậu toàn cầu trở nên khó khăn hơn.
Chính sách khí hậu của Mỹ làm gia tăng thách thức toàn cầu
Theo UNEP, triển vọng ứng phó biến đổi khí hậu kém khả quan hơn một phần do Mỹ rút khỏi Thỏa thuận Paris về biến đổi khí hậu và điều chỉnh số liệu ước tính lượng phát thải trong quá khứ.
Đáng chú ý, Mỹ là quốc gia ghi nhận mức tăng phát thải lớn nhất trong năm 2025, trong khi 19 nền kinh tế còn lại thuộc Nhóm các nền kinh tế phát triển và mới nổi hàng đầu thế giới (G20) đều cắt giảm lượng khí thải carbon hoặc làm chậm tốc độ gia tăng phát thải.
Cụ thể, lượng phát thải của Mỹ tăng thêm 133 triệu tấn CO₂, cao hơn nhiều so với bất kỳ quốc gia nào khác. Trong số 124 quốc gia ghi nhận lượng phát thải gia tăng năm 2025, tổng mức tăng đạt 189 triệu tấn CO₂, trong đó riêng Mỹ chiếm khoảng 70%. Ngoài ra, 63 quốc gia khác đã cắt giảm phát thải.
Nhu cầu điện tăng cao và việc sử dụng nhiều than hơn để sản xuất điện là những nguyên nhân chính khiến lượng khí thải tại Mỹ gia tăng.
Nhà khoa học khí hậu người Australia Bill Hare, Giám đốc điều hành tổ chức Climate Analytics, chỉ trích chính sách năng lượng của Washington. Ông ví cách tiếp cận của Mỹ như việc chứng kiến một đám cháy nhưng phủ nhận sự tồn tại của nó, rồi tiếp tục đổ thêm xăng vào lửa.
Theo ông Hare, Mỹ đang cản trở phát triển năng lượng tái tạo, đồng thời thúc đẩy và trợ cấp cho ngành than. Ông cũng cho rằng Washington đang sử dụng chính sách đối ngoại để gây sức ép, khiến các quốc gia khác giảm nỗ lực ứng phó biến đổi khí hậu.
Johan Rockström, Giám đốc Viện nghiên cứu tác động khí hậu Potsdam (Đức), nhận định tác động từ chính sách của Mỹ có thể lớn hơn mức UNEP dự báo. Theo ông, khi quốc gia có lượng phát thải khí nhà kính tích lũy lớn nhất trong lịch sử không hành động quyết liệt, các nước khác cũng có thể giảm quyết tâm thực hiện cam kết khí hậu.
Trong khi đó, nhà khoa học khí hậu người Australia Malte Meinshausen cho rằng cộng đồng quốc tế đã phải gánh chịu nhiều hệ lụy từ các chính sách của Mỹ đối với quan hệ đồng minh, thể chế đa phương, hợp tác kinh tế và hoạt động cứu trợ thiên tai. Ông kêu gọi các quốc gia chủ động đẩy mạnh nỗ lực ứng phó biến đổi khí hậu, thay vì tiếp tục trông đợi vào Washington.
Thế giới đứng trước nguy cơ không đạt mục tiêu của Thỏa thuận Paris
Theo báo cáo của UNEP, ngay cả khi các quốc gia thực hiện đầy đủ những cam kết khí hậu đã gửi tới Liên hợp quốc, nhiệt độ toàn cầu vào năm 2100 vẫn có thể tăng 2,6°C so với thời kỳ tiền công nghiệp.
Nếu thế giới tiếp tục duy trì các chính sách hiện hành mà không thực hiện thêm những cam kết mới, mức tăng nhiệt có thể lên tới 2,8°C, tương đương dự báo năm 2025.
Cả hai kịch bản đều vượt xa mục tiêu của Thỏa thuận Paris năm 2015, theo đó các quốc gia nhất trí giữ mức tăng nhiệt toàn cầu dưới 2°C và nỗ lực giới hạn ở 1,5°C so với thời kỳ tiền công nghiệp.
Hiện nhiệt độ trung bình toàn cầu đã cao hơn khoảng 1,4°C so với thời kỳ tiền công nghiệp. Trong năm nay, các quan chức Liên hợp quốc cũng thừa nhận thế giới gần như không còn khả năng duy trì mức tăng nhiệt dưới ngưỡng 1,5°C.
Trước thực tế này, giới chức và các nhà khoa học đang xem xét khả năng hạn chế mức tăng nhiệt ở khoảng 1,8°C, sau đó triển khai các biện pháp loại bỏ CO₂ khỏi khí quyển để từng bước đưa nhiệt độ toàn cầu trở lại ngưỡng 1,5°C.
Tổng Thư ký Liên hợp quốc António Guterres cảnh báo thế giới vẫn còn cách rất xa các mục tiêu khí hậu đã đề ra, song nhấn mạnh nhân loại vẫn có những công cụ cần thiết để thay đổi tình hình.
Giám đốc điều hành UNEP Inger Andersen khẳng định giải pháp quan trọng nhất để kiểm soát tình trạng nóng lên toàn cầu và ngăn chặn những tác động nghiêm trọng trên diện rộng là cắt giảm mạnh lượng khí thải carbon. Theo bà Andersen, thế giới cần giảm 18% lượng phát thải vào năm 2030 và 69% vào năm 2040.
Đồng quan điểm, nhà khoa học khí hậu Adelle Thomas, Phó Chủ tịch một nhóm đánh giá khoa học của Liên hợp quốc về tác động của biến đổi khí hậu, nhấn mạnh thế giới đã xác định rõ những việc cần làm và có đủ công cụ để hành động. Việc tiếp tục trì hoãn sẽ chỉ khiến các thách thức trở nên nguy hiểm hơn và làm gia tăng chi phí đối với mọi quốc gia.
Nhiệt độ tăng thêm 0,1°C có thể gây hậu quả nghiêm trọng
Annie Olhoff, tác giả chính của báo cáo và Giám đốc Trung tâm khí hậu thuộc UNEP tại Copenhagen (Đan Mạch), cho biết những thay đổi trong chính sách khí hậu của Mỹ có thể khiến nhiệt độ toàn cầu vào cuối thế kỷ tăng thêm 0,1°C.
Dù mức tăng này có vẻ nhỏ, các chuyên gia cảnh báo nó có thể gây ra những tác động đáng kể đối với môi trường, kinh tế và đời sống con người.
Mohamed Adow, Giám đốc tổ chức Power Shift Africa, nhận định việc Mỹ rút khỏi các nỗ lực ứng phó biến đổi khí hậu không chỉ gây tổn hại về chính trị mà còn dẫn đến những hậu quả thực tế đối với hành tinh và hàng triệu người dân. Mức tăng thêm 0,1°C có thể khiến các đợt nắng nóng nguy hiểm xuất hiện thường xuyên hơn, làm gia tăng nguy cơ lũ lụt nghiêm trọng, mất mùa và thiệt hại về người.
Những cộng đồng dễ bị tổn thương tại châu Phi, vốn đang chịu ảnh hưởng nặng nề từ biến đổi khí hậu, sẽ phải đối mặt với nhiều rủi ro hơn. Ông nhấn mạnh rằng trong cuộc khủng hoảng khí hậu, ngay cả mức tăng rất nhỏ của nhiệt độ cũng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sinh mạng con người.
Nhà khoa học Bill Hare cảnh báo nhiệt độ toàn cầu tăng thêm 0,1°C có thể khiến khoảng 140 triệu người nữa phải sống trong điều kiện nắng nóng nguy hiểm. Mức tăng này cũng làm gia tăng nguy cơ suy thoái nghiêm trọng của rừng Amazon và mất ổn định các dải băng tại Greenland và Nam Cực.
Về tác động kinh tế, nhà khoa học khí hậu Michael Mann thuộc Đại học Pennsylvania (Mỹ) ước tính mức tăng nhiệt nói trên có thể khiến kinh tế toàn cầu thiệt hại khoảng 1.200 tỷ USD.
Các chuyên gia nhấn mạnh rằng mỗi phần nhỏ của 1°C đều có ý nghĩa quan trọng đối với tương lai của hành tinh. Vì vậy, các quốc gia cần khẩn trương đẩy mạnh cắt giảm khí thải và thực hiện những cam kết khí hậu, thay vì trì hoãn hành động trong khi rủi ro ngày càng gia tăng.
