Hiện nay, sự gia tăng các nhà nổi, nhà bè vừa làm nơi cư trú, vừa nuôi trồng hải sản và kinh doanh dịch vụ của nhiều hộ ngư dân trên Vịnh Hạ Long đang là một trong những nguyên nhân làm ảnh hưởng tới môi trường của Di sản thiên nhiên thế giới.
Một nhà bè sử dụng phao xốp làm bệ nổi ở làng chài Ba Hang trên vịnh Hạ Long.
Để nâng cao việc bảo vệ di sản, cũng như áp dụng kỹ thuật công nghệ mới trong xây dựng nhà nổi, tạo mô hình thí điểm để áp dụng nhân rộng đối với các công trình xây dựng nổi trên vịnh, ngày 19-4-2005 UBND tỉnh có công văn số 817/UB về việc đồng ý để Ban Quản lý Vịnh Hạ Long xây dựng thí điểm 1 nhà nổi trên vịnh có diện tích 76,86 m2 thuộc Dự án Trung tâm văn hoá nổi Cửa Vạn, do Trung tâm kết cấu mới và xi măng lưới thép (TTKCM&XMLT) thuộc Liên hiệp Hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam thiết kế. Có lẽ mô hình này thực sự là vấn đề được quan tâm đối với những tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh, sinh sống trên Vịnh có các công trình đang sử dụng phao xốp để làm bệ nổi. Đặc biệt là sau khi UBND tỉnh có công văn số 4306/UBND-MT (ngày 13/11/2006) với nội dung: Không cho phép dùng phao xốp làm bệ nổi cho các công trình trên Vịnh Hạ Long và Vịnh Bái Tử Long; trước ngày 30-6-2007, các công trình nổi đang dùng phao xốp làm bệ nổi phải được thay thế bằng phao nhựa, phao composit hoặc vật liệu khác nhưng phải đảm bảo cảnh quan, không gây ô nhiễm môi trường trong quá trình sử dụng...
Việc thay đổi này liên quan đến vấn đề kinh tế đối với hàng loạt các hộ ngư dân, kéo theo nhiều sự thay đổi khác trong cuộc sống của họ. Vì thế, đây là việc làm cần thiết nhưng giải quyết như thế nào cho có hiệu quả? Và việc xây dựng thí điểm nhà nổi xi măng lưới thép trên Vịnh Hạ Long không chỉ là vấn đề quan tâm của các hộ ngư dân mà còn của cả các ban, ngành chức năng liên quan. Sau khi khảo sát địa hình, hiện trạng trên Vịnh, TTKCM&XMLT thấy có nhiều công trình nổi có thể ứng dụng loại kết cấu bằng thành mỏng xi măng lưới thép ở khu vực này. Nhằm đáp ứng điều kiện sinh sống ở các nhà nổi trên Vịnh Hạ Long, TTKCM&XMLT đã đưa ra một số ưu điểm của loại kết cấu này như: độ bền sử dụng trên 30 năm, chịu đựng nước biển, tính ổn định sóng gió cao, giá thành rẻ hơn so với dùng các vật liệu khác như sắt, thép, composit, gỗ (do chỉ dùng vật liệu thông thường sản xuất trong nước, bán rộng rãi trên thị trường), không phải bảo dưỡng thường xuyên, đảm bảo vệ sinh môi trường, có hầm chứa nước sạch để sinh hoạt, có thể tạo dáng kiến trúc đẹp như các công trình trên cạn. Đặc biệt, có thể dùng loại kết cấu này để cải tạo các công trình nhà ở của ngư dân làng chài hiện nay - xử lý các móng nhà nổi để chứa nước ngọt, các hầm chứa nước vệ sinh tự hoại trước khi thải ra biển để đảm bảo vệ sinh môi trường, có hầm đặt máy phát điện (không gây hoả hoạn), hơn nữa có thể kết hợp làm nhà ở và bè nuôi cá lồng.
Đối với nền nổi bằng xi măng lưới thép không cần phải bảo dưỡng thường xuyên như đối với các nền làm bằng thép, gỗ bởi các chất phụ gia trong vữa có khả năng bảo vệ chống rêu, chống các sinh vật biển và các hiện tượng hoá học làm hỏng kết cấu nổi. Việc bảo dưỡng nền nổi có thể thực hiện ở ụ khô bằng các phương pháp đơn giản: làm sạch bề mặt kết cấu và xử lý bằng các chất phụ gia. Chính vì vậy kinh phí bảo dưỡng không tốn kém. Giá thành tổng thể của kết cấu nổi xi măng lưới thép thấp hơn từ 20-40% so với kết cấu chế tạo bằng thép, gỗ, composit. Trên lý thuyết, thời gian thực hiện đối với nhà nổi có diện tích sử dụng 70 m2, thi công trong khoảng 2 tháng. Ước tính trung bình khoảng 1,6 triệu đồng/m2. Mô hình này có thể áp dụng ở từng điều kiện kinh tế khác nhau của đối tượng sử dung. Ngày 8-11-2006 TTKCM&XMLT đã triển khai thi công tại Thái Bình. Công trình thí điểm này sẽ hoàn thành và đưa vào sử dụng tháng 1-2007.
Theo như kết luận của TTKCM&XMLT, với loại kết cấu này hoàn toàn có thể Vịnh Hạ Long sẽ là khu du lịch sinh thái hoàn mỹ hơn và đảm bảo cho việc phát triển nghề cá một cách bền vững. Cách làm này còn giúp cư dân sinh sống trên Vịnh Hạ Long sớm hoà nhập với trình độ hiện đại hoá hiện nay trên thế giới, nhưng vẫn đảm bảo hệ sinh thái tự nhiên vì không làm ô nhiễm môi trường trong quá trình phát triển.Tuy nhiên, đây cũng mới chỉ là một công trình thí điểm bước đầu, nếu trong tương lai mô hình nhà nổi xi măng lưới thép phát huy được tính ưu việt thì có thể sẽ là mô hình được lựa chọn và áp dụng rộng rãi đối với các công trình nổi trên Vịnh. Và như thế các ban, ngành chức năng cũng cần có những qui định trong việc qui hoạch và thiết kế của các công trình nổi này cho phù hợp với một khu du lịch biển đảo, đồng thời không làm mất đi vẻ tự nhiên mang tính truyền thống đặc thù của ngư dân vùng sông nước Hạ Long, góp phần tốt hơn đối với công tác quản lý, bảo tồn và phát huy các giá trị của Di sản thiên nhiên thế giới.
