Tiên Yên là huyện có diện tích rừng tự nhiên chiếm 63,1% nên đã góp phần quan trọng trong đời sống của người dân. Từ năm 2000 trở về trước, rừng Tiên Yên bị suy giảm mạnh về diện tích và chất lượng. Bình quân mỗi năm diện tích rừng ở Tiên Yên mất hàng trăm ha do nạn phá rừng, chuyển đổi mục đích sử dụng. Mất rừng đã làm cho hệ sinh thái rừng bị phá vỡ, môi trường tự nhiên bị biến đổi gây hạn hán và lũ lụt, làm thiệt hại lớn về kinh tế, chất lượng môi trường cũng bị suy giảm.
Nhiều chuyên gia nước ngoài đến tham quan mô hình quản lý rừng bền vững tại thôn Cái Mắt, Tiên Lãng (Tiên Yên).
Đồng chí Lý Văn Diểng, Phó Giám đốc Dự án rừng Việt - Đức, huyện Tiên Yên khẳng định: Ngay từ khi mô hình được phê duyệt, bộ máy Ban quản lý (BQL) rừng cộng đồng 2 thôn được hình thành thông qua sự tín nhiệm bầu của tất cả các hộ dân trong thôn. BQL rừng thôn được xác định là bộ máy nòng cốt để tuyên truyền vận động và tổ chức các hộ nông dân tham gia vào công tác quản lý rừng trong thôn. Kinh phí hoạt động của BQL thôn sẽ do các hộ nông dân tham gia mô hình tự nguyện đóng góp với số tiền bình quân là 50.000 đồng/ năm/ha. Với số tiền quyên góp được, BQL thôn chi trả phụ cấp cho những thành viên BQL và thuê quản lý bảo vệ các mô hình trồng rừng... Ngoài ra, mỗi hộ khi thu hoạch rừng sẽ tự nguyện đóng góp 1 phần kinh phí trong tổng lợi nhuận để hỗ trợ các hộ khó khăn phát triển kinh tế thông qua BQL dự án thôn.
Chúng tôi đến thôn Cái Mắt, xã Tiên Lãng - một trong các thôn được dự án tài trợ quản lý rừng tự nhiên theo hướng cộng đồng. Với những người dân ở đây, trước năm 1990, nói đến chuyện trồng cây gây rừng là chuyện xa lạ, cuộc sống của họ là hằng ngày vào rừng khai thác gỗ, vì thế rừng ngày một cạn kiệt. Khi Nhà nước có chủ trương giao đất, giao rừng, bà con cũng không dám nhận. Rồi sau khi dự án quản lý bền vững rừng tự nhiên được triển khai tại thôn, người dân được cung cấp những kiến thức về vai trò, ý nghĩa của rừng tự nhiên; kỹ thuật trồng và khoanh nuôi tái sinh rừng, thông qua các lớp tập huấn, từ đó nhận thức của nông dân dần dần được nâng lên. Vì vậy mô hình này đã thu hút 100% số hộ nông dân tham gia vào quản lý và phục hồi rừng. Hiện nay, các hộ trong thôn đã có thu nhập ổn định từ việc tận thu lâm sản phụ như: Tre, dóc, mây, song.. nhiều hộ cũng đã thoát khỏi cảnh nghèo. Thấy được những lợi ích mà rừng đem lại, không chỉ có người dân của 2 thôn Cái Mắt, Mũi Chùa mà đến nay mô hình quản lý bền vững rừng tự nhiên đã được triển khai tại ở các thôn, bản của 5 xã trên địa bàn huyện. Việc trồng, chăm sóc, bảo vệ rừng được quan tâm, không còn ai trong số họ đi phá rừng làm rẫy, khai thác gỗ bừa bãi như trước kia...
Cái được lớn nhất của dự án là giúp cho nhân dân nhận thức được lợi nhuận mang lại từ rừng, đồng thời tạo ra cảnh quan môi trường, khu du lịch sinh thái... Sự thành công của mô hình đã mở ra một hướng đi, một cách làm mới để có thể nhân rộng ở các thôn xã trong toàn huyện. Đó cũng chính là yếu tố mang tính quyết định để rừng ở Tiên Yên có thể phát triển bền vững và hiệu quả trong tương lai.
