Từ năm 2004 trở về trước, ngư dân Vân Đồn coi con sứa chỉ là một loài phù du không mang lại lợi ích gì, thậm chí xác sứa chết dạt vào bờ còn gây ô nhiễm môi trường. Tuy nhiên, từ năm 2005 tới nay, khi việc khai thác và chế biến sứa đã mang lại giá trị hàng chục tỷ đồng, thì người dân đã có cách nhìn khác.
Lĩnh vực mới này được du nhập vào Vân Đồn qua các ngư dân Trung Quốc có quan hệ làm ăn với ngư dân của huyện. Ban đầu, ngư dân Vân Đồn chỉ khai thác và thu mua sứa để bán lại cho Trung Quốc. Sau đó một số người đã liên doanh, liên kết hoặc thuê ngư dân Trung Quốc thu mua, chế biến sứa tại các địa phương của Vân Đồn. Đến năm 2007, Vân Đồn có 39 xưởng chế biến sứa và việc khai thác, chế biến sứa đã thu hút hơn 2.100 lao độngvới thu nhập trung bình 1,5 triệu đồng/người/tháng. Mặc dù thời gian sản xuất, khai thác sứa chỉ kéo dài từ tháng 3 đến tháng 5, nhưng năm qua, Vân Đồn đã khai thác được 468 vạn con sứa, tương đương với 2.340 tấn sứa qua chế biến, mang lại giá trị kinh tế hơn 60,8 tỷ đồng. Năm 2007, các chủ xưởng chế biến sứa thực hiện nghĩa vụ thuế trên 72 triệu đồng.
Với những kết quả thu được, nghề khai thác và chế biến sứa đang khẳng định những lợi ích to lớn trong phát triển kinh tế của Vân Đồn. Đặc biệt, từ trước tới nay, ngư trường của Vân Đồn sẵn có tiềm năng về loài hải sản này. Theo kinh nghiệm của ngư dân, nguồn lợi sứa ở Vân Đồn chủ yếu là sứa trắng được phân bố rộng từ ngư trường Sậu Nam - Cô Tô đến ngư trường Thượng Hạ Mai - Long Châu. Mùa sứa tập trung vào các tháng 3, 4, 5 với trữ lượng ước tính hàng năm khoảng 10.000 tấn. Mặc dù chỉ diễn ra trong 3 tháng, nhưng nghề sứa mang lại thu nhập tương đối cao cho ngư dân các xã, thị trấn của Vân Đồn. Trung bình mỗi đêm vớt sứa, một ngư dân có thu nhập từ 1-2 triệu đồng. Phụ nữ, người già làm công việc sơ chế sứa cũng thu 40-100.000đ/ngày. Các chủ xưởng chế biến sứacó doanh thu từ vài trăm triệu đồng đến vài tỷ đồng một mùa, tùy thuộc vào quy mô của xưởng. Mặc dù vậy, nghề sứa hiện nay vẫn chưa có sự đầu tư thích đáng. Bản thân những người đi vớt sứa cũng không đầu tư lớn cho các phương tiện. Các chủ xưởng chế biến sứa có thể đầu tư hàng trăm triệu đồng cho xưởng, nhưng lán, trại vẫn tạm bợ do đất sản xuất chỉ được địa phương tạm giao trong 5 năm. Các cơ quan chức năngở Vân Đồn cũng gặp khó khăn trong công tác quản lýhoạt độngnghề sứa. Như việc thuthuế sản xuất hàng hóa sản phẩm sứa do chưa có quy định, nên năm 2007 chỉ thu được hơn 72 triệu đồng trong khi tổng doanh thu của các xưởng rất lớn. Hoạt động của một số xưởng còn mang tính tự phát, chưa được sự cho phép của địa phương (chỉ có 27/39 xưởng chế biến sứa được cấp phép).
Trước tình trạng này, Vân Đồn đã đưa ra các biện pháp quản lý hoạt động nghề sứa và tạo điều kiện cho người thu mua và chế biến, tiêu thụ sứa. Huyện giao Phòng Tài nguyên - Môi trường, Phòng Kinh tế và UBND các xã kiểm tra, rà soát lại các điểm đã và đang xây dựng xưởng chế biến sứa để hoàn tất các thủ tục cấp phép. Đồng thời, yêu cầu các chủ xưởng phải thực hiện các biện pháp bảo vệ môi trường. Huyện tạo điều kiệncho 12 xưởng đang hoạt động, hoàn thiện thủ tục cấp phép,không khuyến khích phát sinh các điểm mới.Bởinghề sứa mặc dù có thu nhập cao, nhưng chỉ mang tính mùa vụ. Nếuphát triển ồ ạt sẽ khó trongtiêu thụ sản phẩm, khi hiện tại “đầu ra” hoàn toàn phụ thuộc vào một số đầu mối phía Trung Quốc. Sản phẩm sứa tiêu thụ trong nước không nhiều, do người tiêu dùng chưa biết nhiều về giá trị và cách chế biến sứa. Hầu hết các xưởng chế biến sứa đều liên doanh với người Trung Quốc theo kiểu bên phía Việt Nam chịu trách nhiệm về mặt bằng, cơ sở sản xuất, thu mua nguyên liệu, còn phía Trung Quốc có công nghệ chế biến và phụ trách tiêu thụ sản phẩm. Vì vậy, để nghề sứa phát triển một cách bền vững, Vân Đồn cần quy hoạch lại các xưởng chế biến sứa, sản xuất đảm bảo vệ sinh môi trường, chủ động thị trường tiêu thụ, tránhphụ thuộc quá nhiều vào đối tác Trung Quốc.
