Quy chế chứng nhận thủy sản khai thác xuất khẩu vào thị trường châu Âu của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn có hiệu lực từ ngày 1-1-2010. Song đến thời điểm này, hầu hết ngư dân Quảng Ninh đều chưa biết gì về quy định này.
Còn doanh nghiệp thu mua, chế biến thủy sản và ngành chức năng lại gặp không ít khó khăn khi thực hiện Quy chế. Để chứng nhận thủy sản khai thác hợp pháp, điều đầu tiên có tính bắt buộc là tất cả các tàu khai thác thủy sản phải ghi nhật ký khai thác và báo cáo khai thác đầy đủ theo quy định. Khi được hỏi về quy định của Liên minh châu Âu (EU) và Quy chế về chứng nhận thủy sản khai thác của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, hầu hết ngư dân trong tỉnh đều nói chưa biết thông tin gì về những quy định này. Ông Nguyễn Văn Mạnh, khu 1, thị trấn Cô Tô (Cô Tô), người có thâm niên trong nghề khai thác thủy sản tỏ ra rất bất ngờ khi được hỏi về các quy định nói trên. Ông Mạnh cho biết: “Chúng tôi chưa biết thông tin gì về những quy định đó. Bao nhiêu năm nay, ngư dân chúng tôi đánh bắt trên biển không thấy ai bảo phải kê khai nguồn gốc tôm cá; khai thác được bao nhiêu thì bán bấy nhiêu. Hầu hết ngư dân khi đánh bắt được tôm, cá đều bán lại cho các chủ thu mua gần nơi khai thác chứ không quan tâm đến việc sau đó tôm cá của mình bán đi đâu và có xuất khẩu hay không. Nếu có quy định như vậy thì phải tuyên truyền cho ngư dân chúng tôi biết để thực hiện”. Còn ông Bùi Văn Lượng, thôn Hải Tiến, xã Đồng Tiến (Cô Tô), một chủ thu mua thủy sản cho biết: “Hàng ngày tôi vẫn thu mua tôm, cá của hàng chục tàu thuyền khai thác và bán lại cho các doanh nghiệp chế biến thủy sản mà có thấy ai nói gì về kê khai nguồn gốc hay xuất xứ thủy sản bao giờ”. Theo thống kê của Chi cục Khai thác và Bảo vệ nguồn lợi thủy sản Quảng Ninh, hiện nay toàn tỉnh có 12.084 phương tiện đánh bắt thủy sản. Cùng với đó, trên ngư trường Quảng Ninh còn có hàng ngàn tàu đánh bắt của ngư dân các tỉnh miền Trung, miền Nam hoạt động, Qua đó, sản lượng khai thác và giá trị kim ngạch xuất khẩu của ngành Thủy sản Quảng Ninh liên tục tăng. Năm 2009, tổng sản lượng thủy sản đạt 78.562 tấn, tăng 3,5 lần so với năm 2.000, trong đó sản lượng khai thác đạt trên 40.000 tấn; giá trị kim ngạch xuất khẩu đạt 23,5 triệu USD. Năm 2010, ngành Thủy sản Quảng Ninh phấn đấu giá trị kim ngạch xuất khẩu đạt 41 triệu USD. Ngư dân và người thu mua thủy sản thì vẫn chưa biết thông tin gì về quy định, trong khi đó, các doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản vẫn phải thực hiện đúng quy định thì mới xuất được hàng. Vì thế, điều này cũng gây không ít khó khăn cho hoạt động sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp. Nhiều chủ doanh nghiệp chế biến thủy hải sản cho biết, họ thường mua nguyên liệu qua các đại lý chứ không trực tiếp thu mua từ ngư dân. Nếu có thì nguồn này cũng rất ít. Ông Phạm Ngọc Quang, Trưởng Phòng Kinh doanh, Công ty CP Xuất khẩu Thủy sản 2 cho hay: “Để xuất hàng sang thị trường châu Âu, bên cạnh bộ phận thu mua nguyên liệu Công ty phải thành lập đội ngũ chuyên tập hợp thông tin từ phía ngư dân để làm nguồn gốc hàng hoá”. Ông Nguyễn Thượng Uyển, Phó Giám đốc Công ty Xuất nhập khẩu Thủy sản Quảng Ninh cũng cho biết: “Công ty chủ yếu thu mua nguyên liệu qua các đại lý. Trong khi đó, các đại lý này thu mua của hàng chục, hàng trăm tàu thuyền đánh bắt trên biển. Hơn nữa, hầu hết ngư dân còn giấu ngư trường nên việc buộc họ phải ghi nhật ký khai thác, khai báo nơi khai thác là rất khó. Với những quy định này, sản phẩm của Công ty cũng chuyển hướng sang thị trường Nhật Bản, Hàn Quốc là chủ yếu”. Trao đổi với chúng tôi về vấn đề này, ông Hà Vân Giang, Chi cục phó Chi cục Khai thác và Bảo vệ nguồn lợi Thủy sản Quảng Ninh cho biết: Để thực hiện tốt Quy chế chứng nhận thủy sản khai thác, Chi cục đã tham mưu cho Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn xây dựng kế hoạch tuyên truyền cho ngư dân được biết. Tuy nhiên, kế hoạch này trình UBND tỉnh từ ngày 28-12-2009 song vẫn chưa được phê duyệt kinh phí để thực hiện. Đến nay, Chi cục vẫn chưa tổ chức được một lớp tuyên truyền nào cho ngư dân về quy chế này”. Như vậy, Quy chế chứng nhận thủy sản khai thác xuất khẩu vào thị trường châu Âu của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã có hiệu lực được hơn 4 tháng song ngư dân Quảng Ninh vẫn chưa có thông tin gì. Vì thế, đầu ra cho sản phẩm của các doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu thủy sản gặp không ít khó khăn. Để việc tuân thủ các quy định của nhà nước về khai thác thủy sản sớm đi vào nền nếp, làm tiền đề cho việc quản lý các hoạt động đánh bắt, khai thác thủy hải sản được thuận lợi ngành chức năng cần sớm triển khai việc thông tin, tuyên truyền cho mọi ngư dân nắm rõ quy chế để tránh việc làm khó cho ngư dân cũng như doanh nghiệp như hiện nay. Theo Quy chế chứng nhận thủy sản khai thác xuất khẩu vào thị trường châu Âu của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, hoạt động khai thác thủy sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định khi tổ chức, cá nhân khai thác thủy sản vi phạm một trong các hành vi sau: 1. Khai thác thủy sản mà không có Giấy phép khai thác hợp lệ, không được cơ quan có thẩm quyền cấp phép. 2. Không hoàn thành nghĩa vụ ghi nhật ký và báo cáo khai thác thủy sản theo quy định, bao gồm cả việc truyền dữ liệu từ hệ thống giám sát tàu cá thông qua vệ tinh đối với tàu cá sử dụng hệ thống giám sát tàu cá qua vệ tinh. 3. Khai thác trong vùng cấm khai thác, thời gian cấm khai thác, các loài thủy sản cấm khai thác hoặc khai thác các loài có kích thước nhỏ hơn quy định cho phép khai thác. 4. Sử dụng ngư cụ khai thác bị cấm hoặc không đúng quy định. 5. Che giấu, giả mạo hoặc hủy chứng cứ vi phạm các quy định liên quan đến khai thác và bảo vệ nguồn lợi thủy sản. 6. Cản trở công việc của cán bộ thực hiện nhiệm vụ kiểm tra, giám sát sự tuân thủ đối với các quy định về khai thác và bảo vệ nguồn lợi thủy sản. 7. Đưa lên tàu, chuyển tải hoặc vận chuyển thủy sản có kích thước nhỏ hơn quy định được phép khai thác. 8. Chuyển tải hay cùng tham gia hoạt động khai thác, hỗ trợ hoặc tiếp ứng cho các tàu khai thác thủy sản đã được xác định có thực hiện hành vi khai thác bất hợp pháp, không báo cáo, không theo quy định. 9. Thực hiện hoạt động khai thác trong khu vực quản lý của tổ chức quản lý nghề cá khu vực mà không theo quy định của tổ chức quản lý nghề cá đó nếu Việt Nam ký kết hoặc tham gia.
Hàng ngày tại cầu cảng Vân Đồn vẫn tấp nập các hoạt động mua bán thuỷ hải sản, trong khi cả người bán và người mua vẫn chưa có thông tin gì về Quy chế chứng nhận thuỷ sản khai thác xuất khẩu vào EU của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn.
